آیه ۴۶ سوره فصلت

سؤال

آیه ۴۶ سوره فصلت چه مضمونی دارد؟

آیه ۴۶ سوره فصلت

آیه ۴۶ سوره فصلت
مشخصات آیه
واقع در سوره	فصلت
شماره آیه	۴۶
جزء	۲۴
اطلاعات محتوایی
مکان نزول	مکه

آیه ۴۶ سوره فصلت به روشنی بیان می‌کند که هر انسانی، سرانجامِ رفتار خویش را خواهد دید: هر کار نیکی که انجام دهد، به سود خود اوست و هر کار بدی که مرتکب شود، به زیان خودش تمام می‌شود و خداوند به هیچ‌کس ستم نمی‌کند.

خدا اگر پاداش و عقاب را بر اساس اعمال انسان انجام نمی‌داد، ظالم بود و عدالتش زیر سوال می‌رفت.

مفسران ذیل این آیه گفته‌اند انسان باید ریشه حوادث تلخ و شیرین را در عملکرد خود جستجو کند و به دیگران نسبت ندهد و باید بداند که تنها اعمال اوست که برای او پاداش و عذاب در پی خواهد داشت.

متن آیه

﴿ مَنْ عَمِلَ صَالِحًا فَلِنَفْسِهِ ۖ وَمَنْ أَسَاءَ فَعَلَیْهَا ۗ وَمَا رَبُّکَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِیدِ

هر کس که کاری شایسته کند، به سود خود اوست و هر که بد کند به زیان اوست. و پروردگار تو به بندگان ستم روا نمی‌دارد.

فصلت:۴۶

﴾

تفسیر

آیه ۴۶ سوره فصلت در رابطه با اعمال خوب و بد انسان است که به خود انسان برمی‌گردد. از این جهت گفته شده که خداوند اگر پاداش و عقاب را بر اساس اعمال انسان انجام نمی‌داد ظالم بود و عدالتش زیر سوال می‌رفت. بر اساس آیات قرآن خداوند کافران و ظالمان را عذاب می‌کند چون ظالم نیست و اگر عذاب نمی‌کرد، نسبت به نیکوکاران ظلام می‌شد و حق آنها پایمال می‌گردید. این معنا در ضمن چندین آیه تکرار شده است:﴿آن روز که به کسی ستم نمی‌شود و جز همانند کاری که کرده‌اید پاداش نمی‌بینید.﴾(یس:54)؛ ﴿آن روز هرکس را همانند عملش جزا می‌دهند و به کسی ستمی نمی‌رود.﴾(غافر:17) و آیاتی که می‌گوید: انسان مختار است، نه مجبور.

گفته شده منظور از سود و زیان اعمال، ثواب و عقاب است. هرکه کار صالح و شایسته‌ای انجام دهد، اطاعت و عبادات او همه برای نفع خود اوست. یعنی منفعت و ثواب آن به خود شخص می‌رسد. و هرکه فسق و معصیت و کار بدی کند عقاب و زیان آن به خود شخص می‌رسد.

در تفسیر المیزان آمده که اگر عمل صالح و مفید باشد خود انسان از آن سود می‌برد، و اگر مضر و بد باشد، خودش از آن متضرر می‌گردد. این رفتار خداوند که نفع عمل صالح را به صاحبش می‌رساند و او را ثواب می‌دهد، و ضرر عمل بد را نیز به صاحبش می‌رساند و عقابش می‌کند، ظلم نیست.

پاداش و عذاب نتیجه اعمال خود انسان

در تفاسیر گفته شده اگر کافران به این کتاب و این آئین بزرگ ایمان نیاورند نه به خداوند زیانی می‌رسانند، و نه به پیامبر، چرا که خوبی‌ها و بدی‌ها همه به صاحبانش بازمی‌گردد و آنها هستند که میوه شیرین یا تلخ اعمال خویش را می‌چینند. مطابق این آیه هر کس، عبادتی انجام دهد برای خودش نموده، زیرا ثواب این عملش به خودش خواهد رسید، و خاصیّتش برای او خواهد بود نه دیگری. این آیه در پاسخ کسی است که خیال می‌کند خداوند به بندگان ظلم می‌کند و بعضی از افراد را بجای دیگری به مکافات گناه می‌رساند، و ثواب افراد را به دیگری می‌دهد.

مفسران ذیل این آیه گفته‌اند انسان باید ریشه حوادث تلخ و شیرین را در عملکرد خود جستجو کند و به دیگران و به خدا نسبت ندهد. چنانکه در قرآن آمده است:﴿همین که انسان را پروردگارش آزمایش و اکرام نماید، گوید: پروردگارم مرا گرامی داشته و در شرایط دیگر گوید: پروردگارم مرا خوار کرد.﴾ اما قرآن پاسخ می‌دهد: ﴿چنان نيست كه شما مى‌‏پنداريد؛ شما يتيمان را گرامى نمى‏‌داريد. و يكديگر را بر اطعام مستمندان تشويق نمى‌‏كنيد. و ميراث را (از راه مشروع و نامشروع) جمع كرده مى‌‏خوريد.و مال و ثروت را بسيار دوست داريد (و بخاطر آن گناهان زيادى مرتكب مى‏‌شويد)!﴾ در روز قیامت نیز عده‌ای گناهان خود را به مستکبران نسبت می‌دهند و می‌گویند که شما مقصر هستید اگر شما نبودید، ما ایمان می‌آوردیم. و برخی نیز به نیاکان خود منسوب کرده و می‌گویند:﴿ما از آنچه پدران‌مان را بر آن یافته‌ایم پیروی می‌کنیم.﴾ و برخی نیز پیامبران را مقصر دانسته و به آنان می‌گفتند:﴿ما وجود شما را شوم می‌دانیم و تمام بدبختی‌های ما از سوی شماست.﴾ برخی نیز گناهان خود را به شیطان نسبت می‌دهند اما شیطان می‌گوید:﴿مرا مقصّر ندانید و ملامت نکنید، بلکه خودتان را سرزنش کنید، این شما هستید که دعوت مرا با آزادی و آگاهی پذیرفتید.﴾ اما در مقابل همه اینها قرآن می‌فرماید: اصل عمل است و از هر کس که صورت پذیرد، نتیجه را خودش می‌بیند.