نماز شب در قرآن

سؤال

در آیات قرآن چه اهمیت و فضیلتی برای نماز شب، ذکر شده است؟

درگاه‌ها

نماز شب یکی از عبادات مستحبی است که در قرآن به صراحت نیامده است. در روایات اسلامی برخی از آیات مانند آیه ۱۷ سوره آل عمران، آیه ۱ سوره هود، آیه ۱۷ و ۱۸ سوره ذاریات، آیه ۹ سوره زمر، آیه ۱۶ تا ۱۸ سوره سجده به نماز شب تفسیر شده است.

نماز شب در فقه

نماز شب ۱۱ رکعت است: هشت رکعت آن به صورت چهار نماز دورکعتی به نیت نافله شب یا نماز شب خوانده می‌شود. دو رکعت به نیت نماز شَفع. یک نماز یک‌رکعتی هم به نیت نماز وَتر خوانده می‌شود.

اهمیت نماز شب در قرآن

آیات ۱ تا ۱۹ سوره مبارکه مزمل

پاداش سحر خیزان و نیکوکاران

وَالَّذِینَ یَبِیتُونَ لِرَبِّهِمْ سُجَّدًا وَقِیَامًا

سوره فرقان، آیه ۶۴

خداوند شب زنده‌داری را از مصادیق نیکوکاری دانسته و علاقه اهل تقوی به شب زنده‌داری را اینگونه بیان می‌فرماید: ﴿كانُوا قَلِيلًا مِنَ اللَّيْلِ ما يَهْجَعُونَ‌ وَ بِالْأَسْحارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ﴾(ذاریات:۱۷–۱۸)

امام صادق(ع) درباره ﴿وَ بِالْأَسْحارِ هُمْ یَسْتَغْفِرُونَ﴾ فرمود: مراد، هفتاد مرتبه استغفار کردن در نماز وِتر نماز شب است.

خصوصیات پرهیزکاران

پرهیزکاران در مسير اطاعت و ترک گناه، استقامت مى‌ورزند؛ راستگو هستند؛ در برابر خدا خضوع، و در راه او انفاق مى‌كنند؛ و در سحرگاهان از خداوند، آمرزش مى‌طلبند: ﴿الصّاِبرینَ و الصَّادِقِینَ وَ القَانِتِینَ وَ الْمُنفِقِینَ وَالْمُسْتغْفِرِینَ بِاْلأَسْحَارِ﴾(آل عمران:۱۷) در روایتی از امام صادق(ع) ﴿وَالْمُسْتغْفِرِینَ بِاْلأَسْحَارِ﴾ به نماز شب تفسير شده است.

ایمان و عبادت در دل شب

شب‌ زنده‌داری یکی از ویژگی‌های برجسته مومنان است: ﴿تَتَجَافَىٰ جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفًا وَطَمَعًا وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ؛ پهلوهای‌شان از خواب‌گاه‌های‌‍شان دور می‌شود در حالی که همواره پروردگارشان را به علت بیم [از عذاب] و امید [به رحمت و پاداش] می‌خوانند.﴾(سجده:۱6) در روایتی از امام صادق، خواندن نماز در شب یکی از کارهای دور شدن از بسترها و خواندن خدا دانسته شده است. امام صادق(ع) در روایت دیگری فرمود: هر کار نیکی که انسان با ایمان انجام می‌دهد پاداشش در قرآن ذکر شده است جز نماز شب که به خاطر اهمیت آن خداوند آن را با صراحت بیان نفرمود. همین قدر فرموده است: ﴿پهلوهای‌شان از بسترها در دل شب دور می‌شود و به پا می‌خیزند و رو به درگاه خدا می‌آورند و پروردگار خود را با بیم و امید می‌خوانند.﴾(سجده:۱۶)

نماز شب کاری پسندیده

إِنَّ نَاشِئَةَ اللَّیْلِ هِیَ أَشَدُّ وَطْئًا وَأَقْوَمُ قِیلًا

سوره مزمل، آیه ۶

امام صادق(ع) در تفسیر آیه کارهای نیک اثر کارهای بد را از بین می‌برد: ﴿إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ﴾(هود:۱۱)، فرمود: «نماز شب گناهان روز را از بین می‌برد»

وصف شب زنده داری دانایان

قرآن کریم می‌فرماید: «کسی که در ساعات شب به عبادت و نماز خداوند و سجده و قیام مشغول باشد، انسانی شایسته با ارزشی است». ﴿اَمَّنْ هُوَ قانت آناء اللَّیْلِ ساجِدَاً وَ قاِئمَاً یْ حذَرُ الآخَرَةِ وَ یَرجوا رَحْمةَ رَبهِ؛ آیا چنین کسی با ارزش است یا کسی که در ساعات شب به عبادت مشغول است و در حال سجده و قیام از عذاب آخرت می‌ترسد و به رحمت پروردگارش امیدوار است.﴾(زمر:۹) در حدیثی از امام باقر (ع) آیه ﴿امَّنْ هُوَ قانِتٌ آناءَ اللَّیْل﴾ به نماز شب تفسیر شده است.

منابع

• طباطبایی یزدی، محمد کاظم (۱۴۱۹). العروة الوثقی.
• موسوی خمینی، روح الله (۱۴۳۴). تحریر الوسیله.
• طبرسی، فضل بن حسن (١٣٥٠). مجمع البیان. تهران: انتشارات فراهانی.
• شیخ طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن (۱۴۰۷). تهذیب الاحکام. به کوشش حسن خرسان موسوی. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
• ابن بابويه، محمد بن على (۱۴۰۶). ثواب الأعمال و عقاب الأعمال. قم: دار الشريف الرضي للنشر.

طوسی، محمد بن حسن (۱۴۱۴). ألامالی. قم: دار الثقافه.

• مکارم شیرازی، ناصر (۱۳۷۱). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الاسلامیه.