نماز شب در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

نسخهٔ ‏۳۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۳۷

سؤال

در آیات قرآن چه اهمیت و فضیلتی برای نماز شب، ذکر شده است؟

درگاه‌ها

نماز شب یکی از عبادات مستحبی است که در قرآن به صراحت نیامده است. در روایات اسلامی برخی از آیات مانند آیه ۱۷ سوره آل عمران، آیه ۱ سوره هود، آیه ۱۷ و ۱۸ سوره ذاریات، آیه ۹ سوره زمر، آیه ۱۶ تا ۱۸ سوره سجده به نماز شب تفسیر شده است.

نماز شب در فقه

نماز شب ۱۱ رکعت است: هشت رکعت آن به صورت چهار نماز دورکعتی به نیت نافله شب یا نماز شب خوانده می‌شود. دو رکعت به نیت نماز شَفع. یک نماز یک‌رکعتی هم به نیت نماز وَتر خوانده می‌شود.^[۱]^[۲]

اهمیت نماز شب در قرآن

پاداش سحر خیزان و نیکوکاران

وَالَّذِینَ یَبِیتُونَ لِرَبِّهِمْ سُجَّدًا وَقِیَامًا

سوره فرقان، آیه ۶۴

خداوند شب زنده‌داری را از مصادیق نیکوکاری دانسته و علاقه اهل تقوی به شب زنده‌داری را اینگونه بیان می‌فرماید: ﴿كانُوا قَلِيلًا مِنَ اللَّيْلِ ما يَهْجَعُونَ‌ وَ بِالْأَسْحارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ﴾(ذاریات:۱۷–۱۸) ^[۳]

امام صادق(ع) درباره ﴿وَ بِالْأَسْحارِ هُمْ یَسْتَغْفِرُونَ﴾ فرمود: مراد، هفتاد مرتبه استغفار کردن در نماز وِتر نماز شب است.^[۴]

خصوصیات پرهیزکاران

پرهیزکاران در مسير اطاعت و ترک گناه، استقامت مى‌ورزند؛ راستگو هستند؛ در برابر خدا خضوع، و در راه او انفاق مى‌كنند؛ و در سحرگاهان از خداوند، آمرزش مى‌طلبند: ﴿الصّاِبرینَ و الصَّادِقِینَ وَ القَانِتِینَ وَ الْمُنفِقِینَ وَالْمُسْتغْفِرِینَ بِاْلأَسْحَارِ﴾(آل عمران:۱۷) ^[۵] در روایتی از امام صادق(ع) ﴿وَالْمُسْتغْفِرِینَ بِاْلأَسْحَارِ﴾ به نماز شب تفسير شده است.^[۶] ^[۷]

ایمان و عبادت در دل شب

شب‌ زنده‌داری یکی از ویژگی‌های برجسته مومنان است: ﴿تَتَجَافَىٰ جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفًا وَطَمَعًا وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ؛ پهلوهای‌شان از خواب‌گاه‌های‌‍شان دور می‌شود در حالی که همواره پروردگارشان را به علت بیم [از عذاب] و امید [به رحمت و پاداش] می‌خوانند.﴾(سجده:۱6) در روایتی از امام صادق، خواندن نماز در شب یکی از کارهای دور شدن از بسترها و خواندن خدا دانسته شده است.^[۸] امام صادق(ع) در روایت دیگری فرمود: هر کار نیکی که انسان با ایمان انجام می‌دهد پاداشش در قرآن ذکر شده است جز نماز شب که به خاطر اهمیت آن خداوند آن را با صراحت بیان نفرمود. همین قدر فرموده است: ﴿پهلوهای‌شان از بسترها در دل شب دور می‌شود و به پا می‌خیزند و رو به درگاه خدا می‌آورند و پروردگار خود را با بیم و امید می‌خوانند.﴾(سجده:۱۶) ^[۹]

نماز شب کاری پسندیده

إِنَّ نَاشِئَةَ اللَّیْلِ هِیَ أَشَدُّ وَطْئًا وَأَقْوَمُ قِیلًا

سوره مزمل، آیه ۶

امام صادق(ع) در تفسیر آیه کارهای نیک اثر کارهای بد را از بین می‌برد: ﴿إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ﴾(هود:۱۱)، فرمود: «نماز شب گناهان روز را از بین می‌برد»^[۱۰]

وصف شب زنده داری دانایان

قرآن کریم می‌فرماید: «کسی که در ساعات شب به عبادت و نماز خداوند و سجده و قیام مشغول باشد، انسانی شایسته با ارزشی است». ﴿اَمَّنْ هُوَ قانت آناء اللَّیْلِ ساجِدَاً وَ قاِئمَاً یْ حذَرُ الآخَرَةِ وَ یَرجوا رَحْمةَ رَبهِ؛ آیا چنین کسی با ارزش است یا کسی که در ساعات شب به عبادت مشغول است و در حال سجده و قیام از عذاب آخرت می‌ترسد و به رحمت پروردگارش امیدوار است.﴾(زمر:۹) در حدیثی از امام باقر (ع) آیه ﴿امَّنْ هُوَ قانِتٌ آناءَ اللَّیْل﴾ به نماز شب تفسیر شده است.

^[۱۱]^[۱۲]

پانویس

↑ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، 2:‎ 245.
↑ خمینی، تحریر الوسیله، 143.
↑ طبرسی‏، مجمع البیان‏، 9:‎ 155.
↑ طوسی‏، تهذیب الاحکام‏، 2:‎ 130.
↑ قرائتی، محسن (١٣٨٣). تفسیر نور. ج۷. تهران: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن. ص۱۰۶.
↑ طبرسی‏، مجمع البیان‏، 2:‎ 714.
↑ ابن بابویه‏، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال‏، 171.
↑ طوسی، الامالی‏، 294.
↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه‏، 12:‎ 230.
↑ مجلسی، محمد باقر (۱۳۶۲). حلیه المتقین. انتشارات رشیدی. ص۱۴۳.
↑ طباطبائی، محمد حسین. المیزان [محمد باقر موسوی همدانی]. ج۲۳. بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایی. ص۴۹۴.
↑ حسینی بحرانی، هاشم (١٤١٥). تفسیر برهان. ج۴. تهران: بنیاد بعثت. ص۶۹.

منابع

طباطبایی یزدی، محمد کاظم (۱۴۱۹). العروة الوثقی.
موسوی خمینی، روح الله (۱۴۳۴). تحریر الوسیله.
طبرسی، فضل بن حسن (١٣٥٠). مجمع البیان. تهران: انتشارات فراهانی.
شیخ طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن (۱۴۰۷). تهذیب الاحکام. به کوشش حسن خرسان موسوی. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
ابن بابويه، محمد بن على (۱۴۰۶). ثواب الأعمال و عقاب الأعمال. قم: دار الشريف الرضي للنشر.

طوسی، محمد بن حسن (۱۴۱۴). ألامالی. قم: دار الثقافه.

مکارم شیرازی، ناصر (۱۳۷۱). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الاسلامیه.

[1] طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، 2:‎ 245.

[2] خمینی، تحریر الوسیله، 143.

[3] طبرسی‏، مجمع البیان‏، 9:‎ 155.

[4] طوسی‏، تهذیب الاحکام‏، 2:‎ 130.

[5] قرائتی، محسن (١٣٨٣). تفسیر نور. ج۷. تهران: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن. ص۱۰۶.

[6] طبرسی‏، مجمع البیان‏، 2:‎ 714.

[7] ابن بابویه‏، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال‏، 171.

[8] طوسی، الامالی‏، 294.

[9] مکارم شیرازی، تفسیر نمونه‏، 12:‎ 230.

[10] مجلسی، محمد باقر (۱۳۶۲). حلیه المتقین. انتشارات رشیدی. ص۱۴۳.

[11] طباطبائی، محمد حسین. المیزان [محمد باقر موسوی همدانی]. ج۲۳. بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایی. ص۴۹۴.

[12] حسینی بحرانی، هاشم (١٤١٥). تفسیر برهان. ج۴. تهران: بنیاد بعثت. ص۶۹.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

@@ خط ۶: / خط ۶: @@
 {{پایان سوال}}
 {{درگاه|قرآن}}
-{{پاسخ}}'''نماز شب''' یکی از عبادات مستحبی است که در قرآن به صراحت نیامده است. در روایات اسلامی برخی از آیات مانند آیه ۱۷ سوره آل عمران، آیه ۱ سوره هود، آیه ۱۷ و ۱۸ سوره ذاریات، آیه ۹ سوره زمر، آیه ۱۵ تا ۱۸ سوره سجده به نماز شب تفسیر شده است.
+{{پاسخ}}'''نماز شب''' یکی از عبادات مستحبی است که در قرآن به صراحت نیامده است. در روایات اسلامی برخی از آیات مانند آیه ۱۷ سوره آل عمران، آیه ۱ سوره هود، آیه ۱۷ و ۱۸ سوره ذاریات، آیه ۹ سوره زمر، آیه ۱۶ تا ۱۸ سوره سجده به نماز شب تفسیر شده است.
 == نماز شب در فقه ==
@@ خط ۳۰: / خط ۳۰: @@
 === ایمان و عبادت در دل شب ===
-{{قرآن|إِنَّمَا يُؤْمِنُ بِآيَاتِنَا الَّذِينَ إِذَا ذُكِّرُوا بِهَا خَرُّوا سُجَّدًا وَسَبَّحُوا بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَهُمْ لَا يَسْتَكْبِرُونَ|ترجمه=فقط کسانی به آیات ما ایمان می آورند که وقتی به وسیله آن آیات به آنان تذکر داده شود، سجده کنان به رو در می افتند و همراه با سپاس، پروردگارشان را از هر عیب و نقصی تنزیه می کنند در حالی که [از سجده و سپاس و تنزیه] تکبّر و سرکشی نمی ورزند؛ [ملازم بستر استراحت و خواب نیستند، بلکه] پهلوهایشان از خوابگاه هایشان دور می شود در حالی که همواره پروردگارشان را به علت بیم [از عذاب] و امید [به رحمت و پاداش] می خوانند و از آنچه آنان را روزی داده ایم، انفاق می کنند.|سوره=سجده|آیه=۱5–۱6|تَتَجَافَىٰ جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفًا وَطَمَعًا وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ
+شب‌ زنده‌داری یکی از ویژگی‌های برجسته مومنان است: {{قرآن|تَتَجَافَىٰ جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفًا وَطَمَعًا وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ| ترجمه=پهلوهای‌شان از خواب‌گاه‌های‌‍شان دور می‌شود در حالی که همواره پروردگارشان را به علت بیم [از عذاب] و امید [به رحمت و پاداش] می‌خوانند.|سوره=سجده|آیه=۱6}} در روایتی از امام صادق، خواندن نماز در شب یکی از کارهای دور شدن از بسترها و خواندن خدا دانسته شده است.<ref>{{پک|1=طوسی|2=1414|ک=الامالی‏|ص=294|ج=}}</ref> امام صادق(ع) در روایت دیگری فرمود: هر کار نیکی که انسان با ایمان انجام می‌دهد پاداشش در قرآن ذکر شده است جز نماز شب که به خاطر اهمیت آن خداوند آن را با صراحت بیان نفرمود. همین قدر فرموده است: {{قرآن|ترجمه=پهلوهای‌شان از بسترها در دل شب دور می‌شود و به پا می‌خیزند و رو به درگاه خدا می‌آورند و پروردگار خود را با بیم و امید می‌خوانند.|سوره=سجده|آیه=۱۶}} <ref> {{پک|1=مکارم شیرازی|2=1371|ک=تفسیر نمونه‏|ص=230|ج=12}}</ref>
-}}
-طوسی در أمالی، ذیل عنوان نماز شب می‌گوید: در این آیه [[قرآن کریم]] به یکی از صفات مؤمنین اشاره کرده می‌گوید: «پهلوهای آنان از بسترها در دل شب دور می‌شود به پا می‌خیزند و رو به درگاه خدا می‌آورند و به راز و نیاز با او می‌پردازند».<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=أمالی|تاریخ=١٤١٤|نام=محمد بن حسن|نام خانوادگی=طوسی|ناشر=دار الثقافه|مکان=قم}}</ref>
+== نماز شب کاری پسندیده ==
-== فضیلت نماز شب در قرآن ==
 {{جعبه نقل‌قول
 | نقل قول = إِنَّ نَاشِئَةَ اللَّیْلِ هِیَ أَشَدُّ وَطْئًا وَأَقْوَمُ قِیلًا
@@ خط ۴۲: / خط ۳۹: @@
 }}
-امام صادق(ع) فرمودند: هر کار نیکی که انسان با ایمان انجام می‌دهد پاداشش در قرآن ذکر شده است جز نماز شب که به خاطر اهمیت آن خداوند آن را با صراحت بیان نفرمود. همین قدر فرموده است: {{قرآن|تَتَجَافَیٰ جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفًا وَطَمَعًا وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ یُنْفِقُونَ|فَلَا تَعْلَمُ نَفْسٌ مَا أُخْفِیَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْیُنٍ جَزَاءً بِمَا کَانُوا یَعْمَلُونَ|ترجمه=پهلوهایشان از بسترها در دل شب دور می‌شود و به پا می‌خیزند و رو به درگاه خدا می‌آورند و پروردگار خود را با بیم و امید می‌خوانند و از آنچه به آنان روزی داده‌ایم انفاق می‌کنند هیچ‌کس نمی‌داند چه پاداشهای مهمی که مایه روشنی چشم هاست برای آنان نهفته شده و این پاداش کارهایی می است که انجام می‌دهند.|سوره=سجده|آیه=۱۶ و ۱۷}}<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تفسیر نمونه|نام=ناصر|نام خانوادگی=مکارم شیرازی|جلد=12|صفحه=23}}</ref>
+[[امام صادق(ع) پایه‌گذار مکتب شیعه|امام صادق(ع)]] در تفسیر آیه کارهای نیک اثر کارهای بد را از بین می‌برد: {{قرآن|إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ|سوره= هود| آیه= ۱۱}}، فرمود: «نماز شب گناهان روز را از بین می‌برد»<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=حلیه المتقین|نام خانوادگی=مجلسی|نام=محمد باقر|تاریخ=۱۳۶۲|صفحه=۱۴۳|ناشر=انتشارات رشیدی}}</ref>
-[[امام صادق(ع) پایه‌گذار مکتب شیعه|امام صادق(ع)]] در تفسیر آیهٔ کارهای نیک اثر کارهای بد را از بین می‌برد: {{قرآن|إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ|سوره= هود| آیه= ۱۱}}، فرمود: «نماز شب گناهان روز را از بین می‌برد»<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=حلیه المتقین|نام خانوادگی=مجلسی|نام=محمد باقر|تاریخ=۱۳۶۲|صفحه=۱۴۳|ناشر=انتشارات رشیدی}}</ref>
+=== وصف شب زنده داری دانایان ===
+قرآن کریم می‌فرماید: «کسی که در ساعات شب به عبادت و نماز خداوند و سجده و قیام مشغول باشد، انسانی شایسته با ارزشی است». {{قرآن|اَمَّنْ هُوَ قانت آناء اللَّیْلِ ساجِدَاً وَ قاِئمَاً یْ حذَرُ الآخَرَةِ وَ یَرجوا رَحْمةَ رَبهِ|ترجمه=آیا چنین کسی با ارزش است یا کسی که در ساعات شب به عبادت مشغول است و در حال سجده و قیام از عذاب آخرت می‌ترسد و به رحمت پروردگارش امیدوار است.|سوره=زمر|آیه=۹}} در حدیثی از [[امام باقر (ع)]]  آیه {{قرآن|امَّنْ هُوَ قانِتٌ آناءَ اللَّیْل}} به نماز شب تفسیر شده است.
-=== وصف شب زنده داری دانایان ===
+<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=المیزان|ترجمه عنوان=محمد باقر موسوی همدانی|نام=محمد حسین|نام خانوادگی=طباطبائی|ناشر=بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایی|جلد=23|صفحه=٤٩٤}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تفسیر برهان|سال=١٤١٥|نام=هاشم|نام خانوادگی=حسینی بحرانی|ناشر=بنیاد بعثت|جلد=4|صفحه=٦٩|مکان=تهران}}</ref>
-قرآن کریم می‌فرماید: «کسی که در ساعات شب به عبادت و نماز خداوند و سجده و قیام مشغول باشد، انسانی شایسته با ارزشی است». {{قرآن|«اَمَّنْ هُوَ قانت آناء اللَّیْلِ ساجِدَاً وَ قاِئمَاً یْ حذَرُ الآخَرَةِ وَ یَرجوا رَحْمةَ رَبهِ|ترجمه=آیا چنین کسی با ارزش است یا کسی که در ساعات شب به عبادت مشغول است و در حال سجده و قیام از عذاب آخرت می‌ترسد و به رحمت پروردگارش امیدوار است|سوره=زمر|آیه=۹}} در حدیثی که از [[امام باقر (ع)]] حضرت نقل شده است، می‌خوانیم که آیه «َامَّنْ هُوَ قانِتٌ آناءَ اللَّیْل» به نماز شب تفسیر شده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=المیزان|ترجمه عنوان=محمد باقر موسوی همدانی|نام=محمد حسین|نام خانوادگی=طباطبائی|ناشر=بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایی|جلد=23|صفحه=٤٩٤}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تفسیر برهان|سال=١٤١٥|نام=هاشم|نام خانوادگی=حسینی بحرانی|ناشر=بنیاد بعثت|جلد=4|صفحه=٦٩|مکان=تهران}}</ref>
 == پانویس ==
@@ خط ۵۸: / خط ۵۵: @@
 *{{یادکرد کتاب|عنوان=تهذیب الاحکام|سال=1407| نام=ابوجعفر محمد بن حسن|نام خانوادگی=شیخ طوسی|ناشر=دار الکتب الاسلامیه|مکان=تهران|کوشش=حسن خرسان موسوی}}
 *{{یادکرد کتاب|عنوان= ثواب الأعمال و عقاب الأعمال |سال=1406|پیوند=|نام= محمد بن على |نام خانوادگی= ابن بابويه |پیوند نویسنده=|ناشر= دار الشريف الرضي للنشر |مکان=قم|کوشش=|مترجم=}}
+{{یادکرد کتاب|عنوان=ألامالی|تاریخ=1414|نام=محمد بن حسن|نام خانوادگی=طوسی|ناشر=دار الثقافه|مکان=قم}}
+*{{یادکرد کتاب|عنوان=تفسیر نمونه|سال=1371|پیوند=|نام=ناصر|نام خانوادگی=مکارم شیرازی|پیوند نویسنده=|ناشر=دار الکتب الاسلامیه|مکان=تهران|کوشش=|مترجم=}}
 {{شاخه