نماز شب در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۳۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۰۱

سؤال

در آیات قرآن چه اهمیت و فضیلتی برای نماز شب، ذکر شده است؟

درگاه‌ها

نماز شب یکی از عبادات مستحبی است که در قرآن به صراحت نیامده است. در روایات اسلامی برخی از آیات مانند آیه ۱۷ سوره آل عمران، آیه ۱۷ و ۱۸ سوره ذاریات، آیه ۱۶ تا ۱۸ سوره سجده به نماز شب تفسیر شده است.

نماز شب در فقه

نماز شب ۱۱ رکعت است: هشت رکعت آن به صورت چهار نماز دورکعتی به نیت نافله شب یا نماز شب خوانده می‌شود. دو رکعت به نیت نماز شَفع. یک نماز یک‌رکعتی هم به نیت نماز وَتر خوانده می‌شود.^[۱]^[۲]

اهمیت نماز شب در قرآن

پاداش سحر خیزان و نیکوکاران

وَالَّذِینَ یَبِیتُونَ لِرَبِّهِمْ سُجَّدًا وَقِیَامًا

سوره فرقان، آیه ۶۴

خداوند علاقه اهل تقوی به شب زنده‌داری را اینگونه بیان می‌فرماید: ﴿كانُوا قَلِيلًا مِنَ اللَّيْلِ ما يَهْجَعُونَ‌ وَ بِالْأَسْحارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ﴾(ذاریات:۱۷–۱۸) ^[۳]

امام صادق(ع) درباره ﴿وَ بِالْأَسْحارِ هُمْ یَسْتَغْفِرُونَ﴾ فرمود: «مراد، هفتاد مرتبه استغفار کردن در نماز وِتر نماز شب است.»^[۴]

خصوصیات پرهیزکاران

پرهیزکاران در مسير اطاعت و ترک گناه، استقامت مى‌ورزند؛ راستگو هستند؛ در برابر خدا خضوع، و در راه او انفاق مى‌كنند؛ و در سحرگاهان از خداوند، آمرزش مى‌طلبند: ﴿الصّاِبرینَ و الصَّادِقِینَ وَ القَانِتِینَ وَ الْمُنفِقِینَ وَالْمُسْتغْفِرِینَ بِاْلأَسْحَارِ﴾(آل عمران:۱۷) در روایتی از امام صادق(ع) ﴿وَالْمُسْتغْفِرِینَ بِاْلأَسْحَارِ﴾ به نماز شب تفسير شده است.^[۵] ^[۶]

ایمان و عبادت در دل شب

شب‌ زنده‌داری یکی از ویژگی‌های برجسته مومنان است: ﴿تَتَجَافَىٰ جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفًا وَطَمَعًا؛ پهلوهای‌شان از خواب‌گاه‌های‌‍شان دور می‌شود در حالی که همواره پروردگارشان را به علت بیم [از عذاب] و امید [به رحمت و پاداش] می‌خوانند.﴾(سجده:۱6) در روایتی از امام صادق(ع)، خواندن نماز در شب یکی از کارهای دور شدن از بسترها و خواندن خدا دانسته شده است.^[۷] امام صادق(ع) در روایت دیگری فرمود: هر کار نیکی که انسان با ایمان انجام می‌دهد پاداشش در قرآن ذکر شده است جز نماز شب که به خاطر اهمیت آن خداوند آن را با صراحت بیان نفرمود. همین قدر فرموده است: ﴿پهلوهای‌شان از بسترها در دل شب دور می‌شود و به پا می‌خیزند و رو به درگاه خدا می‌آورند و پروردگار خود را با بیم و امید می‌خوانند.﴾(سجده:۱۶) ^[۸]

نماز شب کاری پسندیده

إِنَّ نَاشِئَةَ اللَّیْلِ هِیَ أَشَدُّ وَطْئًا وَأَقْوَمُ قِیلًا

سوره مزمل، آیه ۶

امام صادق(ع) در تفسیر آیه کارهای نیک اثر کارهای بد را از بین می‌برد: ﴿إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ﴾(هود:۱۱)، فرمود: «نماز شب گناهان روز را از بین می‌برد.»^[۹]

جستارهای وابسته

پانویس

↑ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، 2:‎ 245.
↑ خمینی، تحریر الوسیله، 143.
↑ طبرسی‏، مجمع البیان‏، 9:‎ 155.
↑ طوسی‏، تهذیب الاحکام‏، 2:‎ 130.
↑ طبرسی‏، مجمع البیان‏، 2:‎ 714.
↑ ابن بابویه‏، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال‏، 171.
↑ طوسی، الامالی‏، 294.
↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه‏، 12:‎ 230.
↑ کلینی‏، الکافی‏، 3:‎ 266.

منابع

طباطبایی یزدی، محمد کاظم (۱۴۱۹). العروة الوثقی.
موسوی خمینی، روح الله (۱۴۳۴). تحریر الوسیله.
طبرسی، فضل بن حسن (١٣٥٠). مجمع البیان. تهران: انتشارات فراهانی.
شیخ طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن (۱۴۰۷). تهذیب الاحکام. به کوشش حسن خرسان موسوی. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
ابن بابويه، محمد بن على (۱۴۰۶). ثواب الأعمال و عقاب الأعمال. قم: دار الشريف الرضي للنشر.
طوسی، محمد بن حسن (۱۴۱۴). ألامالی. قم: دار الثقافه.
مکارم شیرازی، ناصر (۱۳۷۱). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
کلینی، محمد بن یعقوب (۱۴۰۷). الکافی. تهران: دار الکتب الاسلامیه.

[1] طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، 2:‎ 245.

[2] خمینی، تحریر الوسیله، 143.

[3] طبرسی‏، مجمع البیان‏، 9:‎ 155.

[4] طوسی‏، تهذیب الاحکام‏، 2:‎ 130.

[5] طبرسی‏، مجمع البیان‏، 2:‎ 714.

[6] ابن بابویه‏، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال‏، 171.

[7] طوسی، الامالی‏، 294.

[8] مکارم شیرازی، تفسیر نمونه‏، 12:‎ 230.

[9] کلینی‏، الکافی‏، 3:‎ 266.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

@@ خط ۳: / خط ۳: @@
 در آیات قرآن چه اهمیت و فضیلتی برای نماز شب، ذکر شده است؟
 {{پایان سوال}}
-{{درگاه|سنت}}
+{{درگاه|قرآن}}
-{{پاسخ}}'''نماز شب''' یکی از عبادات مستحب در دین [[اسلام]] است که در آیات قرآن به آن اشاره شده
+{{پاسخ}}'''نماز شب''' یکی از عبادات مستحبی است که در قرآن به صراحت نیامده است. در روایات اسلامی برخی از آیات مانند آیه ۱۷ سوره آل عمران، آیه ۱۷ و ۱۸ سوره ذاریات، آیه ۱۶ تا ۱۸ سوره سجده به نماز شب تفسیر شده است.
-نماز شب یازده رکعت است که به صورت پنج نماز دورکعتی و یک نماز یک‌رکعتی خوانده می‌شود. سه رکعت آخر فضیلت بیشتری بر دیگر رکعت‌ها دارد که شامل دو رکعت [[نماز شفع|نماز شَفع]] و یک رکعت [[نماز وتر|نماز وَتْر]] می‌شود.
 == نماز شب در فقه ==
-نماز شب ۱۱ رکعت است: هشت رکعت آن به صورت چهار نماز دورکعتی به نیت نافله شب خوانده می‌شود. دو رکعت به نیت [[نماز شفع|نماز شَفع]]. یک نماز یک‌رکعتی هم به نیت [[نماز وتر|نماز وَتر]] خوانده می‌شود.<ref>{{پک|1=طباطبایی یزدی|2=۱۴۱۹|ک=العروة الوثقی|ص=۲۴۵|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|1=خمینی|2=1434|ک=تحریر الوسیله|ص=143}}</ref>
+نماز شب ۱۱ رکعت است: هشت رکعت آن به صورت چهار نماز دورکعتی به نیت نافله شب یا نماز شب خوانده می‌شود. دو رکعت به نیت [[نماز شفع|نماز شَفع]]. یک نماز یک‌رکعتی هم به نیت [[نماز وتر|نماز وَتر]] خوانده می‌شود.<ref>{{پک|1=طباطبایی یزدی|2=۱۴۱۹|ک=العروة الوثقی|ص=245|ج=2}}</ref><ref>{{پک|1=خمینی|2=1434|ک=تحریر الوسیله|ص=143}}</ref>
 == اهمیت نماز شب در قرآن ==
+[[پرونده:سوره مزمل.jpg|بندانگشتی|آیات ۱ تا ۱۹ سوره مبارکه مزمل]]
-=== خصوصيات پرهيزكاران ===
+=== پاداش سحر خیزان و نیکوکاران ===
-{{قرآن|الصّاِبرينَ و الصَّادِقِينَ وَ القَانِتِينَ وَ الْمُنفِقِينَ وَالْمُسَْتغْفِرِينَ بِاْلأَسْحَارِ|سوره=آل عمران|آیه=17}} پرهيزكاران كسانی هستند كه استقامت و پايداری می‌ورزند و راست می‌گويند و اهل خضوع (در برابر خداوند) هستند و در راه او انفاق می‌نمايند و در سحرگاهان استغفار می‌نمايند. خداوند خودش شفاعت را برای اولياء پسنديده است نه آنكه اوليای الهی نسبت به بندگان از خدا مهربان‌تر باشد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تفسير نور|تاریخ=١٣٨٣|نام=محسن|نام خانوادگی=قرائتی|ناشر=مركز فرهنگی درس‌هايی از قرآن|جلد=7|صفحه=106|مکان=تهران}}</ref>
-=== پاداش سحر خيزان و نيكوكاران ===
+{{جعبه نقل‌قول
-در اين آيه خداوند و شب زنده‌داری را از مصاديق نيكو كاری دانسته و عشق و علاقه متقين به شب زنده‌داری را اينگونه بيان می‌فرمايد: {{قرآن|كانُوا قلي ًلا مِنَ اللَّيْل ما يَهْجَعُون و بالأَسحارِهُمْ يَسْتَغْفرُون|سوره=ذاريات|آیه=١٧-١٨}} «يهجعون» از ماده‌ی «هجوع» به معنی خواب شبانه است، از نظر برخی منظور اين است كه آنها اكثر شب را بيدار بودند و كمی از شب را می‌خوابيدند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=مجمع البيان|تاریخ=١٣٥٠|نام=فضل بن حسن|نام خانوادگی=طبرسی|ناشر=انتشارات فراهانی|جلد=9|صفحه=155|مکان=تهران}}</ref>
+| نقل قول = وَالَّذِینَ یَبِیتُونَ لِرَبِّهِمْ سُجَّدًا وَقِیَامًا
+| اندازه قلم = بزرگ
+| منبع = سوره فرقان، آیه ۶۴
+}}
-=== قيام در دل شب ===
+خداوند علاقه اهل تقوی به شب زنده‌داری را اینگونه بیان می‌فرماید: {{قرآن|كانُوا قَلِيلًا مِنَ اللَّيْلِ ما يَهْجَعُونَ‌ وَ بِالْأَسْحارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ|سوره=ذاریات|آیه=۱۷–۱۸}} <ref>{{پک|1=طبرسی‏|2= 1350|ک=مجمع البیان‏|ص=155|ج=9}}</ref>
-{{قرآن|تَتَجا في جُنُوبُهُمْ عَنِ المَضاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّ ُهمْ خَوْفاً وَ َطمَعاً وَ مِمّا َرزَقناهُمْ يُنْفِقُونَ|ترجمه=پهلوهايشان از بسترها در دل شب دور ميشود به پا ميخيزد و رو به درگاه خدا ميآورند پروردگار خود را با بيم و اميد ميخوانند، و از آنچه به آنها روزي دادهايم، انفاق ميكنند|سوره=سجده|آیه=41}} «تَتَجافی‌» از مادهی (جفا) در اصل به معنی برداشتن و دور ساختن است «جنوب» جمع «جنب» به معنی پهلو است و «مضاجع» جمع «مَضْجَع» به معنی بستر است و دور شدن پهلو از بستر كنايه از برخاستن از خواب و پرداختن به عبادت پروردگار در دل شب<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=اصول كافی|تاریخ=١٣٧٤|نام=محمد بن يعقوب|نام خانوادگی=كلينی|جلد=20|صفحه=20}}</ref>
-قرآن كريم به يكی از صفات مؤمنين اشاره كرده می‌گويد: «پهلوهای آنان از بسترها در دل شب دور می‌شود به پا می‌خيزند و رو به درگاه خدا می‌آورند و به راز و نياز با او می‌پردازند»<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=أمالی|تاریخ=١٤١٤|نام=محمد بن حسن|نام خانوادگی=طوسی|ناشر=دار الثقافه|مکان=قم}}</ref>
+[[امام صادق(ع)]] درباره {{قرآن|وَ بِالْأَسْحارِ هُمْ یَسْتَغْفِرُونَ}} فرمود: {{متن عربی|مراد، هفتاد مرتبه استغفار کردن در نماز وِتر نماز شب است.}}<ref> {{پک|1=طوسی‏|2= 1407|ک=تهذیب الاحکام‏|ص=130|ج=2}}</ref>
-== فضیلت نماز شب در قرآن ==
+=== خصوصیات پرهیزکاران ===
-{{جعبه نقل‌قول
+پرهیزکاران در مسير اطاعت و ترک گناه، استقامت مى‌ورزند؛ راستگو هستند؛ در برابر خدا خضوع، و در راه او انفاق مى‌كنند؛ و در سحرگاهان از خداوند، آمرزش مى‌طلبند: {{قرآن|الصّاِبرینَ و الصَّادِقِینَ وَ القَانِتِینَ وَ الْمُنفِقِینَ وَالْمُسْتغْفِرِینَ بِاْلأَسْحَارِ|سوره=آل عمران|آیه=۱۷}} در روایتی از [[امام صادق(ع)]] {{قرآن|وَالْمُسْتغْفِرِینَ بِاْلأَسْحَارِ}} به نماز شب تفسير شده است.<ref>{{پک|1=طبرسی‏|2= 1350|ک=مجمع البیان‏|ص=714|ج=2}}</ref> <ref>{{پک|1=ابن بابویه‏|2= 1406|ک= ثواب الأعمال و عقاب الأعمال‏|ص=171|ج=}}</ref>
-| نقل قول = رسول خدا(ص):
-«مَن صَلّی بِاللَّیلِ حَسُنَ وَجهُهُ بِالنَّهارِ»
+=== ایمان و عبادت در دل شب ===
+شب‌ زنده‌داری یکی از ویژگی‌های برجسته مومنان است: {{قرآن|تَتَجَافَىٰ جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفًا وَطَمَعًا| ترجمه=پهلوهای‌شان از خواب‌گاه‌های‌‍شان دور می‌شود در حالی که همواره پروردگارشان را به علت بیم [از عذاب] و امید [به رحمت و پاداش] می‌خوانند.|سوره=سجده|آیه=۱6}} در روایتی از امام صادق(ع)، خواندن نماز در شب یکی از کارهای دور شدن از بسترها و خواندن خدا دانسته شده است.<ref>{{پک|1=طوسی|2=1414|ک=الامالی‏|ص=294|ج=}}</ref> امام صادق(ع) در روایت دیگری فرمود: هر کار نیکی که انسان با ایمان انجام می‌دهد پاداشش در قرآن ذکر شده است جز نماز شب که به خاطر اهمیت آن خداوند آن را با صراحت بیان نفرمود. همین قدر فرموده است: {{قرآن|ترجمه=پهلوهای‌شان از بسترها در دل شب دور می‌شود و به پا می‌خیزند و رو به درگاه خدا می‌آورند و پروردگار خود را با بیم و امید می‌خوانند.|سوره=سجده|آیه=۱۶}} <ref>{{پک|1=مکارم شیرازی|2=1371|ک=تفسیر نمونه‏|ص=230|ج=12}}</ref>
-آن کس که در شب نماز بخواند صورتش در روز نیکو و نورانی شود.
+== نماز شب کاری پسندیده ==
+{{جعبه نقل‌قول
+| نقل قول = إِنَّ نَاشِئَةَ اللَّیْلِ هِیَ أَشَدُّ وَطْئًا وَأَقْوَمُ قِیلًا
 | اندازه قلم = بزرگ
-| منبع = وسائل الشیعه، ج ۵، ص ۲۷۱
+| منبع = سوره مزمل، آیه ۶
 }}
-در آیات [[قرآن]] اهمیت شب زنده داری و نماز شب و تلاوت قرآن را در آن هنگام که غافلان در خوابند گوشزد می کنند. [[امام صادق (ع)]] فرمود: {{متن عربی|إِنَّ مِن رُوحِ اللَّهِ تَعَالَى ثَلَاثَةُ: التَهَجُدُ بِاللَّيْلِ وافطارِ الصَّائِمِ ولقاء الأخوان|ترجمه=اسه چیز از عنایات مخصوص الهی است عبادت شبانه نماز شب) وافطار دادن به روزه داران و ملاقات برادران مسلمان}}<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=بحارالانوار|تاریخ=۱۴۰۳|نام=محمد باقر|نام خانوادگی=مجلسی|ناشر=انتشارات الوفا|جلد=۸۷|صفحه=۱۴۳}}</ref> و در حدیث دیگری از همان حضرت می خوانیم که در تفسیر آیه ی کارهای نیک اثر کارهای بد را از بین می برد اشاره دارند که: «نماز شب گناهان روز را از بین می برد» <ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=حليه المتقين|نام خانوادگی=مجلسی|نام=محمد باقر|تاریخ=۱۳۶۲|صفحه=۱۴۳|ناشر=انتشارات رشيدی}}</ref>
+[[امام صادق(ع) پایه‌گذار مکتب شیعه|امام صادق(ع)]] در تفسیر آیه کارهای نیک اثر کارهای بد را از بین می‌برد: {{قرآن|إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ|سوره= هود| آیه= ۱۱}}، فرمود: {{متن عربی|نماز شب گناهان روز را از بین می‌برد.}}<ref> {{پک|1=کلینی‏|2= 1407|ک=الکافی‏|ص=266|ج=3}}</ref>
+== جستارهای وابسته ==
+* [[نماز شب در روایات]]
+* [[عالمان شیعه و نماز شب]]
+* [[شب‌زنده‌داری در قرآن]]
 == پانویس ==
-{{پانویس}}
+{{پانویس|۲}}
 == منابع ==
+*{{یادکرد کتاب|عنوان=العروة الوثقی|سال=۱۴۱۹|پیوند=|نام=محمد کاظم|نام خانوادگی=طباطبایی یزدی|پیوند نویسنده=|ناشر=|مکان=|کوشش=|مترجم=}}
-* {{یادکرد کتاب|عنوان=العروة الوثقی|سال=۱۴۱۹|پیوند=|نام=سید محمدکاظم|نام خانوادگی=طباطبایی یزدی|جلد=۲|صفحه=۲۴۵}}
+*{{یادکرد کتاب|عنوان=تحریر الوسیله|سال=۱۴۳۴|پیوند=|نام=روح الله|نام خانوادگی=موسوی خمینی|پیوند نویسنده=|ناشر=|مکان=|کوشش=|مترجم=}}
-*{{یادکرد کتاب|عنوان=تحریر الوسیله|سال=1434|نام=روح‌الله|نام خانوادگی=خمینی|صفحه=143}}
+*{{یادکرد کتاب|عنوان=مجمع البیان|سال=١٣٥٠|نام=فضل بن حسن|نام خانوادگی=طبرسی|ناشر=انتشارات فراهانی|مکان=تهران}}
-*
+*{{یادکرد کتاب|عنوان=تهذیب الاحکام|سال=1407| نام=ابوجعفر محمد بن حسن|نام خانوادگی=شیخ طوسی|ناشر=دار الکتب الاسلامیه|مکان=تهران|کوشش=حسن خرسان موسوی}}
-*
+*{{یادکرد کتاب|عنوان= ثواب الأعمال و عقاب الأعمال |سال=1406|پیوند=|نام= محمد بن على |نام خانوادگی= ابن بابويه |پیوند نویسنده=|ناشر= دار الشريف الرضي للنشر |مکان=قم|کوشش=|مترجم=}}
+*{{یادکرد کتاب|عنوان=ألامالی|تاریخ=1414|نام=محمد بن حسن|نام خانوادگی=طوسی|ناشر=دار الثقافه|مکان=قم}}
+*{{یادکرد کتاب|عنوان=تفسیر نمونه|سال=1371|پیوند=|نام=ناصر|نام خانوادگی=مکارم شیرازی|پیوند نویسنده=|ناشر=دار الکتب الاسلامیه|مکان=تهران|کوشش=|مترجم=}}
+*{{یادکرد کتاب|عنوان=الکافی|سال=1407|پیوند=|نام=محمد بن یعقوب|نام خانوادگی=کلینی|پیوند نویسنده=|ناشر=دار الکتب الاسلامیه|مکان=تهران|کوشش=|مترجم=}}
 {{شاخه
-  | شاخه اصلی =حدیث
+  | شاخه اصلی =علوم و معارف قرآن
-|شاخه فرعی۱ =مستحبات
+|شاخه فرعی۱ =معارف قرآنی
-|شاخه فرعی۲ =
+|شاخه فرعی۲ =عبادت در قرآن
 |شاخه فرعی۳ =
 }}
@@ خط ۶۳: / خط ۷۴: @@
   | ارجاعات = شد
   | ارزیابی کمی = شد
-  | ارزیابی کیفی = <!--خالی | شد-->
+  | ارزیابی کیفی = شد
   | اولویت = ج
-  | کیفیت = خوب
+  | کیفیت = ضعیف
 }}
 {{پایان متن}}