Article-dot.png
Article-dot.png
Article-dot.png

حدیث «تبدیل محفوظات فراموش‌شده قرآن به مار»

از ویکی پاسخ
پرش به ناوبری پرش به جستجو
سؤال

حدیثی است به این مضمون: «کسانی که قرآن را حفظ می‌کنند اگر آن را فراموش کنند و دوره نکنند، این آیات در آخرت به صورت مارهایی می‌شوند و گریبانش را می‌گیرند» آیا صحیح است؟

تبدیل محفوظات فراموش‌شده قرآن به مار محتوای روایتی است که براساس آن، آیاتی که انسان حفظ کرده و سپس فراموش کرده باشد، در قیامت به شکل مار به گردن شخص، آویزان می‌گردد. عالمان معتقدند مقصود آیه فراموش کردن آیات به دلایلی از جمله ضعف حافظه نیست و چنین افرادی مؤاخذه نخواهند شد. بلکه این فراموشی به معنای سهل‌انگاری و عدم توجه به معنا، مفهوم و عمل به دستورات قرآن است. روایات دیگر نیز این معنا را تأیید می‌کنند.

اهمیت حفظ قرآن

از موضوعاتی که تأکید بسیار بر آن شده، حفظ آیات قرآن است. از پیامبر(ص) نقل شده که اگر خداوند به کسی حفظ قرآن را عطا نماید ولی او گمان کند که به کسی برتر از آنچه به او عطا شده، داده شده، برترین نعمت را کوچک شمرده است.[۱]

همچنین روایاتی بر تکرار و تمرین آیات حفظ شده قرآنی، برای به یاد ماندن در حافظه انسان، تأکید دارند.[۲] بنابر روایات، حفظ قرآن، زمانی ارزشمند است که مقدمه‌ای برای عمل به دستورات و راهنمایی‌های قرآن باشد، پیامبر(ص) می‌فرمایند: «تو زمانی قرآن می‌خوانی که تو را از بدی‌ها بازدارد و زمانی که تو را از بدی‌ها باز ندارد تو آن را نخوانده‌ای.»[۳]

متن حدیث

شیخ صدوق از امام علی(ع) از پیامبر(ص) نقل می‌کند:

مضمون این حدیث در روایات دیگری به نقل از پیامبر، از طریق ابوهریره و ابن‌عباس[۵] نیز با اختلافاتی نقل شده است. در آغاز حدیث «وَ مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرْآنَ» آمده و معنی تعلم، فراگرفتن است نه حفظ کردن و از بَرکردن. به‌همین جهت این روایت را مختص به حفظ قرآن ندانسته‌اند.

براساس این روایت، خداوند در برابر هر آیه، ماری را بر آن شخص مسلط می‌کند، نه اینکه آیات همانند مار گریبان او را بگیرد؛ زیرا حرف «ب» در «بکل آیه …» برای مقابله است یعنی در مقابل هر آیه.[۶]

مقصود حدیث؛‌ فراموشی عمدی و عمل نکردن به قرآن

محققان، تهدیدی که در روایت مطرح شده را متوجه افرادی دانسته‌اند که به‌طور عمدی و از روی سهل‌انگاری به آیات قرآن، بی‌توجهی کرده و به دستورات آن، عمل نمی‌کنند. اینان معتقدند،‌ روایت شامل کسانی که در اثر ضعف حافظه یا مانند آن دچار فراموشی آیات شوند، نیست. برای این مطلب شاهد آورده شده که در بعضی نقل‌ها، قید «متعهداً» بعد از «نسیَه» آمده است.[۷] و معنی آن این است که عمداً فراموش کند.

همچنین از امام صادق(ع) در مورد مردی که قرآن را خوانده (فرا گرفته) و سپس آن را فراموش کند، و این عمل سه بار انجام شود، پرسیده شد که آیا بر او مجازاتی هست؟ امام: خیر.[۸] برخی محققان معتقدند که براساس این روایت، شخص گنه‌کار نیست و کیفر ندارد هرچند از اجر بزرگی محروم شده است.[۸]


منابع

  1. محمدی ری‌شهری، محمد، میزان الحکمه، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، چاپ دوم، ۱۳۷۶، ج۸، ص۷۶.
  2. کلینی، اصول کافی، ص۴۱۰–۴۱۲؛ حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، تحقیق عبدالرحیم ربانی شیرازی، بیروت، دارالاحیاء التراث العربی، چاپ چهارم، ۱۳۹۱ق، ج۴، ص۸۴۵–۸۴۷.
  3. محمدی ری‌شهری، محمد، میزان الحکمه، ص۹۰.
  4. صدوق، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، ص۱۲.
  5. صدوق، محمد بن علی، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، ترجمه علی‌اکبر غفاری، تهران، کتاب‌فروشی صدوق، چاپ هفتم، ۱۳۶۳، ص۶۴۰–۶۸۸.
  6. صدوق، محمد بن علی، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، ترجمه علی‌اکبر غفاری، تهران، کتاب‌فروشی صدوق، چاپ هفتم، ۱۳۶۳، ص۶۴۶، پاورقی مترجم، ص۱۲.
  7. صدوق، محمد بن علی، الامالی، ص۵۱۳.
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ مازندرانی، ملاصالح، شرح الاصول کافی، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا، ج۱۱، ص۳۴.