ترس از آرزوهای طولانی در نهج‌البلاغه

سؤال

امام علی(ع) در نهج‌البلاغه، خطبهٔ چهل و دوم، مردم را از آرزوهای طولانی می‌ترساند؛ علت آن چیست؟

امام علی(ع) در این خطبه آرزوی طولانی را موجب فراموش‌کردن آخرت برمی‌شمرد و مردم را به همین دلیل از آن می‌ترساند. از نظر امام(ع) آرزوی طولانی موجب می‌شود که فرد خیال کند در این دنیا جاودان خواهد بود و این خیال حقیقت جهان جاودان آخرت را از نظر او دور می‌کند.

امام علی(ع): ای مردم! همانا بر شما از دو چیز بیشتر می‌ترسم: از خواهش نفس پیروی‌کردن و آرزوی دراز در سر پروردن؛ که پیروی از خواهش نفس آدمی را از راه حق بازمی‌دارد و آرزوی دراز آخرت را به فراموشی می‌سپارد.

در کلام امام علی(ع) در مواضع دیگر برای آرزوی دراز معایب دیگری نیز برشمرده شده است. از جمله به موارد زیر می‌توان اشاره کرد:

• از بین برندهٔ عقل: «بدانید ای بندگان خدا! آرزو، عقل را زائل می‌کند؛ باعث غفلت می‌شود و حسرت را به بار می‌آورد، چرا که آرزو غرور است.»
• موجب فراموشی مرگ: «هیچ‌کس نیست که آرزویش را دراز گرداند جز آنکه مرگ را فراموش کرده و کارش را بدانجام دهد».
• علت تسلط شیطان: آرزو وسیلهٔ تسلط شیطان‌ها بر دل‌های غافلان است.
• تباه کننده عمل: «میوهٔ آرزو تباهی عمل است».
• فریبنده‌ترین فریبنده‌ها: «هیچ فریبنده‌ای فریبنده‌تر از آرزو نیست».
• دروغ‌ترین چیزها: «دروغ‌ترین چیزها آرزو است».
• تکیه‌گاه انسان جاهل: «آدم ناتوان بر آرزوی خود تکیه کند و در عمل کوتاهی کند».
• به‌مانند سراب: «آرزو همچون سرابی است که هر که آن را ببیند فریبش دهد و هر که بدان امید بندد نومیدش کند».
• نشان بی‌خردی: «خردورزی نکرده است کسی که آرزویش را دراز کند».
• عامل تباهی عمر: «تباهی عمر در میانهٔ آرزوها و آمال است».
• خصلت بد: «چه بد خصلتی است آرزومندی که عمر را فانی کند و عمل را تباه گرداند».
• به بارآورندهٔ افسوس: «حاصل آرزوها دریغ و افسوس است».
• بدترین نیازمندی‌ها: «بدترین نیازمندی‌ها آرزو است».
• افزایندهٔ رنج: «کسی که از آرزوهایش پیروی کند رنجش فراوان شود».
• کورکنندهٔ دیدهٔ بصیرت: «آرزوها دیده‌های بصیرت و بینایی را کور کند».

متن خطبه

مـتـن	ترجمه
أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّ أَخْوَفَ مَا أَخَافُ عَلَیْکُمُ اثْنَانِ اتِّبَاعُ الْهَوَی وَ طُولُ الْأَمَلِ‏	ای مردم! همانا بر شما از دو چیز بیشتر می‌ترسم: از خواهش نفس پیروی کردن و آرزوی دراز در سر پروردن.
فَأَمَّا اتِّبَاعُ الْهَوَی فَیَصُدُّ عَنِ الْحَقِّ وَ أَمَّا طُولُ الْأَمَلِ فَیُنْسِی الْآخِرَةَ‏	پیروی خواهش نفس، آدمی را از راه حقّ بازمی‌دارد، و آرزوی دراز، آخرت را به فراموشی می‌سپارد.
أَلَا وَ إِنَّ الدُّنْیَا قَدْ وَلَّتْ حَذَّاءَ فَلَمْ یَبْقَ مِنْهَا إِلَّا صُبَابَةٌ کَصُبَابَةِ الْإِنَاءِ اصْطَبَّهَا صَابُّهَا	آگاه باشید که دنیا پشت کرده است و شتابان می‌رود، و از آن جز اندکی باقی نیست، همچون قطره‌های مانده بر ظرفی که آب آن را ریخته‌اند و تهی است.
أَلَا وَ إِنَّ الْآخِرَةَ قَدْ أَقْبَلَتْ وَ لِکُلٍّ مِنْهُمَا بَنُونَ فَکُونُوا مِنْ أَبْنَاءِ الْآخِرَةِ وَ لَا تَکُونُوا مِنْ أَبْنَاءِ الدُّنْیَا فَإِنَّ کُلَّ وَلَدٍ سَیُلْحَقُ بِأَبِیهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ إِنَّ الْیَوْمَ عَمَلٌ وَ لَا حِسَابَ وَ غَداً حِسَابٌ وَ لَا عَمَلَ	آگاه باشید که آخرت روی آورده است و هر یک از این دو را فرزندانی است. از فرزندان آخرت باشید و از فرزندان دنیا مباشید، که روز رستاخیز هر فرزند به مادر خود پیوندد. همانا امروز روز کار است و روز شمار نباشد، و فردا روز شمار است و کس را مجال کار نباشد.