صحیفه اعمال

سؤال

امام صادق(ع) فرمودند: چون بنده استغفار بسیار کند، صحیفه عملش که بالا می‌رود می‌درخشد و نور می‌دهد» مقصود از صحیفه عمل و بالا رفتن آن و درخشندگی و نورانیت آن چیست؟

در مقدمه لازم است به چند نکته اشاره کنیم:

صحیفه اعمال، اقسام و معنای آن

صحیفه عمل یا نامه عمل یا به قول قرآن «کتاب» اعمال، سه نوع است:

• صحیفه و کتابی که اعمال همه انسان‌ها از اولین و آخرین در آن محاسبه می‌شود.

• دوم کتابی است که هر امتی دارد یعنی اعمال یک امت در آن درج است همان گونه که در سوره جاثیه آمده‌است ﴿کلَّ أُمَّه جَاثِیَه کلُّ أُمَّه تُدْعَی إِلَی کتَابِهَا.﴾

• کتابی که برای هر انسانی جداگانه وجود دارد چنان‌که در سوره اسرأ، آمده ﴿وَکلَّ إِنسَانٍ أَلْزَمْنَاهُ طَآئِرَهُ .﴾ /

اما معنای کتاب و صحیفه یا ثبت اعمال چیست؟ چند معنی برای آن گفته‌اند:

۱. روح انسان که آثار همه اعمال آن در آن ثبت است زیرا، هر عملی انجام می‌دهیم خواه ناخواه اثری در روح و جان می‌گذارد.

۲. یا این که این نامه عمل، اعضای پیکر، و از آن بالاتر زمین و هوا و فضائی است که در آن اعمال خود را انجام می‌دهیم چرا که اعمال، گذشته از این که در جسم و همه ذرات پیکر ما نقش می‌بندند، در هوا و زمین منعکس می‌شوند و در قیامت دیده می‌شود.

۳. ثبت اعمال یعنی تجسم اعمال، که انسان آن را در روز قیامت می‌بیند.

و این اعمال توسط مراقبان متعدد از جمله ملائکه ثبت می‌شود. علی (ع) فرمود: «بدانید ای بندگان که مراقبانی از خودتان بر شما گماشته شده و دیدبان‌هایی از اعضای پیکرتان و نیز بدانید حساب گران راستگو، اعمال شما را ثبت می‌کنند و حتی شماره نفس‌هایتان را نگه می‌دارند. نه ظلمت شب تاریک از آن‌ها پنهان می‌دارد و نه درهای محکم و فرو بسته و چه فردا به امروز نزدیک است»

ب) اعمال خوب نورانی هستند

اعمال خوب انسان، دارای نور هستند و صاحب خود را نورانی می‌کنند در این زمینه به یک حدیث اکتفا می‌شود.

امام صادق (ع) فرمود: «هرگاه بنده مؤمنی از دنیا رفت و وارد برزخ شد شش صورت زیبا می‌بیند؛ یکی از سمت راست، دیگر چپ یکی جلو، دیگری عقب، یکی نزد پاها و زیباترین صورت بالای سر صورتی که از سمت راست می‌آید نماز، صورتی که از سمت چپ می‌آید زکات، صورت پیش رو روزه و صورت پشت سر حج و عمره است. صورت زیبایی که نزد پاهای خود می‌بیند صله رحم و زیباترین صورت و خوشبوترین بوها و وجیه‌ترین شکل‌ها را که بالای سر خود رویت می‌کند ولایت محمد و آل اوست

ج) فرشتگان در آسمان‌ها

آنچه از روایات استفاده می‌شود: ملائک در آسمان‌ها و عالم بالا هستند.

با توجه به نکات گفته شده، روایت مورد پرسش گر را مورد بررسی قرار می‌دهیم.

امام صادق (ع) فرمود: «هر گاه بنده بسیار استغفار (طلب آمرزش کند از خداوند) نامه عملش بالا رود در حالی که می‌درخشد».

از آنچه گفتیم می‌توان گفت که استغفار کلّ پرونده انسان را و اعمال او را نورانی می‌کند و این صحیفه (آنچه ملک ثبت کرد یا حقیقت عملی) نورانی به سمت آسمان‌ها که محل ملائکه می‌باشد بالا برده می‌شود. و اگر مراد از صحیفه، روح انسان می‌باشد، یعنی روح انسان ترفیع درجه یافته و نورانیّت خاصی پیدا می‌کند.