حدیث عالمان حاکم بر مردم هستند
روایتی از امام علی(ع) نقل شده که در آن عالمان حاکم مردم دانسته شده است. آیا این حدیث از نظر سند معتبر است؟ مراد از عالمان در این حدیث چه کسانی هستند؟
| اطلاعات حدیث | |
|---|---|
| به نقل از | امام علی(ع) |
| روایات مشابه | حدیثی از امام حسین(ع) که در کتاب تحف العقول ذکر شده است. |
| راویان | |
| راوی اصلی | ندارد |
| دیگر راویان | ندارد |
| سند | |
| اعتبار سند | ضعیف |
| منابع شیعه | غرر الحکم و درر الکلم |
| توضیحات | چون نویسندگان کتاب غرر الحکم و کتاب تحف العقول، اسناد احادیث را حذف کردهاند؛ نمیتوان به اینگونه روایات استناد کرد. |
عالمان حاکم بر مردم هستند، محتوای حدیثی است که برای بار نخست در کتاب غُرَرُ الْحِکَم و دُرَرُ الْکَلِم بدون سلسله سند از امام علی(ع) نقل شده است. مضمون این حدیث را حرانی در کتاب تحف العقول از امام حسین(ع) نقل کرده است.
نویسندگان کتاب غرر الحکم و کتاب تحف العقول، اسناد احادیث را حذف کردهاند. عالمان علم حدیث روایتی که سند آن ذکر نشده را ضعیف شمردهاند.
این روایت را به این معنا دانستهاند که مردم باید حکم عالمان را پذیرفته و با آن مخالفت نکنند. مراد از عالمان در این روایت را در درجه نخست امامان معصوم(ع) و در مرتبه بعد، عالمان شیعه شمردهاند.
متن حدیث
| « | اَلْعُلَمَاءُ حُكَّامٌ عَلَى اَلنَّاسِ[۱]
عالمان حاکمان بر مردم هستند. |
» |
بررسی سندی
اولین منبع حدیثی که روایت حاکم بودن عالمان بر مردم را ذکر کرده، کتاب غُرَر الحِکَم و دُرَر الکَلِم نوشته عبدالواحد تمیمی آمُدی، عالم شیعه اواخر قرن پنجم و نیمه نخست قرن ششم است.[۱]
نویسنده کتاب غرر الحکم و درر الکلم در مقدمه کتابش گفته، سندهای روایات را حذف کرده است.[۲] هر چند برخی این سخن را دلیلی دانستهاند بر اینکه روایات این کتاب دارای سند بوده و نویسنده اسناد روایات را حذف کرده است؛[۳] اما عالمان علم رجال و حدیث، روایاتی را که سند آنها ذکر نشده باشد را، از نظر سندی ضعیف شمرده و گفتهاند چنین حدیثی حجیت ندارد. [۴] [۵]
مشابه این روایت از نظر محتوا، از امام حسین(ع) نقل شده و در آن جریان کارها و احکام در دست عالمان الهی که امانتدار حلال و حرام خدایند، شمرده شده است.[۶]
نویسنده کتاب تحف العقول نیز سلسله سند همه روایات را حذف کرده است[۷] و نمیتوان به چنین روایاتی استناد کرد. [۸] [۹]
دلیل حجیت نداشتن اینگونه روایات این استکه روایاتی را که راویان آن حذف شده باشند، مرسل گویند و روایات مرسل حجیت ندارند؛ چون مشخص نیست راوی آن قابل اعتماد بود یا نه. [۱۰] [۱۱] [۱۲]
محتوا
بر اساس روایت «عالمان حاکم بر مردم هستند»، مردم باید حکم عالمان را پذیرفته و با آن مخالفت نکنند.[۱۳] مراد از عالمان در این روایت را در درجه نخست امامان معصوم(ع)[۱۴] و در مرتبه بعد، عالمان شیعه که خود از دستورات امامان(ع) پیروی میکنند، دانستهاند.[۱۵]
منابع
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ تمیمی آمدی، عبدالواحد، غرر الحکم و درر الکلم، قم، دار الکتاب الاسلامی، ۱۴۱۰ق، ص۳۶.
- ↑ تمیمی آمدی، عبد الواحد بن محمد، غرر الحکم و درر الکلم، تحقیق سید مهدی رجایی، دار الکتاب الاسلامی، قم، چاپ دوم، ۱۴۱۰ق، ص۱۴.
- ↑ موسوی، سید محسن، گزیده متون حدیثی۲ (غرر الحکم و درر الکلم)، دار الحدیث، قم، چاپ اول، ۱۳۸۳ش، ص۱۳.
- ↑ مامقانى، عبدالله، تنقيح المقال في علم الرجال، بىجا، بىنا، چاپ اول، ج۳خاتمه، ص۴۷.
- ↑ سيفى مازندرانى، على اكبر، مقياس الرواه، قم، مؤسسه النشر الإسلامي، چاپ اول، ص۲۰۶.
- ↑ «مَجَارِيَ الْأُمُورِ وَ الْأَحْكَامِ عَلَى أَيْدِي الْعُلَمَاءِ» «ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، تحف العقول، تحقیق: علیاکبر غفاری، قم، جامعه مدرسین، چاپ دوم، ۱۴۰۴ ق/ ۱۳۶۳ش، ص۲۳۸.»
- ↑ ابن شعبه حرانى، حسن بن على، تحف العقول، تحقیق: علیاکبر غفاری، قم، جامعه مدرسين، چاپ دوم، ۱۴۰۴ ق/ ۱۳۶۳ش، ص۳.
- ↑ مامقانى، عبدالله، تنقيح المقال في علم الرجال، بىجا، بىنا، چاپ اول، ج۳خاتمه، ص۴۷.
- ↑ سيفى مازندرانى، على اكبر، مقياس الرواه، قم، مؤسسه النشر الإسلامي، چاپ اول، ص۲۰۶.
- ↑ كجورى شيرازى، محمدمهدى، الفوائد الرجاليه، قم، موسسه علمى فرهنگى دار الحديث، سازمان چاپ و نشر، چاپ اول، ۱۴۲۴ق، ص۲۰۳.
- ↑ مهريزى، مهدى، ميراث حديث شيعه، قم، موسسه علمى فرهنگى دار الحديث، سازمان چاپ و نشر، چاپ اول، ۱۳۸۰ش، ج۲، ص۵۴۰.
- ↑ ايروانى، باقر، دروس تمهيديه فى القواعد الرجاليه، قم، مدين، چاپ دوم، ۱۴۳۱ق، ص۲۱۴.
- ↑ آقا جمال خوانساری، محمد بن حسین، شرح آقا جمال خوانساری بر غرر الحکم و درر الکلم، تحقیق: جلال الدین حسینی ارموی محدث، تهران، دانشگاه تهران، چاپ چهارم، ۱۳۶۶ش، ج۱، ص۱۳۷.
- ↑ صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات فی فضائل آل محمد(ص)، تحقیق: محسن کوچهباغی، قم، مکتبه آیة الله المرعشی النجفی، چاپ دوم، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۹، ح۴.
- ↑ حکیمی، محمدرضا، الحیاة، ترجمه احمد آرام، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، تهران، چاپ اول، ۱۳۸۰ش، ج۲، ص۵۵۵.