خلقت شیعیان از گِل اهل‌بیت

سؤال

در کتاب امالی شیخ صدوق روایتی نقل شده که رسول خدا(ص) فرمود: «ای علی! تو از منی و من از تو، روح تو از روح منست و گِل تو از گِل من و شیعیانت از فزونی گِل ما آفریده شدند.» منظور از «اضافه‌ی گِل ما» چیست؟

واژه طینت در روایت به معنای سرشت، خمیره و مادهٔ اولیهٔ وجودی انسان است و در قرآن نیز به کار رفته است.  این روایت که در منابع متعددی نقل شده است، از نظر سندی، به دلیل وجود راویان غیرموثق، ضعیف و غیرقابل استناد دانسته‌ شده است. علامه مجلسی نیز روایات مشابه درباره خلقت سرشت مؤمن و کافر را از نظر سندی، معتبر نمی‌داند. بنابراین، هرچند مفهوم «طینت» در لغت روشن است، اما اعتبار حدیثی این نقل مورد خدشه است و نمی‌توان بدان‌ها استناد کرد.

متن روایت

« يَا عَلِيُّ أَنْتَ مِنِّي وَ أَنَا مِنْكَ رُوحُكَ مِنْ رَوْحِي وَ طِينَتُكَ مِنْ طِينَتِي وَ شِيعَتُكَ خُلِقُوا مِنْ فَضْلِ‏ طِينَتِنَا ...

ای علی، تو از منی و من از توام. روح تو از روح من، و سرشت تو از سرشت من است. و پیروان تو از افزون‌ترِ سرشتِ ما آفریده شده‌اند.

»

مضمون این روایت را شیخ طوسی در کتاب الامالی؛ طبری آملی در کتاب بشاره المصطفی؛طبرسی در کتاب اعلام الوری و دیگران هم نقل کرده‌اند.

مفهوم شناسی طينت

واژه طین به معنای گِل است و این کلمه در قرآن ۱۲ بار ذکر شده‌است. طین و طینت به مبدأ و ماده اصلی خلقت بشر اشاره دارد.

تعبیراتی مثل طبع، خمیره، سرشت و ماده اولی نیز درمورد طینت به کار رفته است. به عبارت دیگر، طینت یعنی سرشت، خوی و روحیه انسان. ‏ با این نگاه، خلقت شیعه از اضافه طینت اهل‌بیت بدان معناست که سرشت و ماده اولیه در خلقت شیعیان شباهت به سرشت و طینت اهل‌بیت(ع) دارد و همانند معصومان قابلیت پرورش معنوی را دارد.

اعتبار روایات

سند این‌گونه روایات به خاطر ثقه نبودن برخی از راویانش ضعیف است و قابل استناد نمی‌باشد. علامه مجلسی روایات نقل شده در کتاب کافی را در باره خلقت سرشت مومن و کافر معتبر ندانسته است.