کنیهها و لقبهای امام علی(ع)
سؤال
کنیهها و القاب امام علی(ع) را ذکر کنید؟
درگاهها
امام علی(ع) دارای کنیه و لقبهای فراوانی چون ابوالحسن، ابوالائمه، اسدالله، امیرالمؤمنین و یعسوب الدین است. از نظر شیعیان، برخی از این القاب، مانند امیرالمؤمنین، مختص امام علی(ع) است و فقط در مورد او بهکار میرفتهاست. در منابع شیعه و اهلسنت به این القاب و کنیهها اشاره شدهاست.
کنیههای امام علی(ع)
کنیه در فرهنگ عربی به نامهایی غیر از اسم اصلی فرد گفته میشود که برای خواندن فرد بهکار میرود. کنیه برای مردان دارای پیشوند «اَب» و «اِبن» و برای زنان دارای پیشوند «اُمّ» یا «بنت» است. کنیه عموماً برای احترام و بزرگداشت افراد به جای اسم بهکار گرفته میشود.[۱]
معروفترین کنیههای امام علی(ع) عبارتند از:
- ابوالحسن.[۲]
- ابوالسِّبْطَیْن، بهمعنای پدر دو نواده که منظور از سبطین امام حسن(ع) و امام حسین(ع) دانسته شدهاست.[۳]
- ابوالرّیْحانَتَیْن، بهمعنای پدر دو ریحانه که مراد از دو ریحانه امام حسن(ع) و امام حسین(ع) قلمداد شدهاست.[۴]
- ابو الاَئِمَه، به معنای پدر امامان.[۵]
لقبهای امام علی(ع)
لقب نامی است غیر از اسم اصلی شخص که با آن خوانده میشود و دلالت بر مدح یا ذم او دارد.[۶]
در منابع مختلف شیعه و اهلسنت القاب فراوانی برای امام علی(ع) آمده است:
- ابوتراب، بهمعنای صاحب خاک یا شخص خاکآلود. این لقب از سوی پیامبر(ص) دربارهٔ امام علی بهکار برده شد.[۷]
- اسدالله، بهمعنای شیر خدا. به کار رفتن عنوان اسد دربارهٔ انسان کنایه از شجاعت است.[۸]
- امیرالمؤمنین، از القاب اختصاصی امام علی(ع) است و شیعیان این لقب را برای دیگر امامان(ع) بهکار نمیبرند.[۹]
- صدیق اکبر، بهمعنای بسیار راستگوست و از القاب اختصاصی امام علی(ع) است.[۱۰]
- صالح المؤمنین، این لقب در آیهٔ چهارم سورهٔ تحریم آمده است. در منابع شیعه و اهلسنت، امام علی(ع) را تنها مصداق صالح المؤمنین دانستهاند.[۱۱]
- فاروق بهمعنای جداکننده حق از باطل است. بر اساس منابع شیعه، رسول خدا(ص) امام علی(ع) را فاروق نامید.[۱۲] برخی اهلسنت، عمر بن خطاب را فاروق میدانند.[۱۳]
- کَرّار غیرُ فَرّار، بهمعنای حملهکننده بیگریز. این لقب توسط پیامبر(ص) در غزوهٔ خیبر به امام علی(ع) داده شد؛ زمانیکه چند تن از صحابه نتوانستند پیروزی کسب کنند و از صحنهٔ جنگ فرار کردند.[۱۴]
- یعسوب الدین، بهمعنای بزرگ، سرپرست و رهبر مؤمنان است که از سوی پیامبر(ص) به امام علی(ع) داده شد.[۱۵]
- صاحب اللواء، بهمعنای پرچمدار جنگ است که به خاطر نقش امام علی(ع) بهعنوان پرچمدار و جلودار جنگهای دوران رسول خدا(ص) به این نام خوانده شد.[۱۶]
- قرآن ناطق، لقبی است که امام علی(ع) در جریان جنگ صفین خود را به این لقب موصوف کرد.[۱۷]
- قسیم النار و الجنة، بهمعنای جداکنندهٔ بهشت و جهنم.[۱۸]
منابع
- ↑ دهخدا، علیاکبر، لغتنامه دهخدا، زیرنظر محمد معین و سیدجعفر شهیدی، تهران، مؤسسهٔ لغتنامهٔ دهخدا، ۱۳۷۳ش، ج۱۱، ص۱۶۴۵۰.
- ↑ المفید، محمد بن محمد، الإرشاد في معرفة حجج الله على العباد، محقق / مصحح: مؤسسة آل البيت عليهم السلام، قم، كنگره شيخ مفيد، چاپ اول، 1413 ق، ج۱، ص۵.
- ↑ ابن شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل أبیطالب عليهم السلام، قم، ناشر: علامه، چاپ اول، 1379 ق، ج1، ص154.
- ↑ المرعشی الشوشتری، القاضی نورالله الحسینی، إحقاق الحق و إزهاق الباطل، تحقیق السید شهابالدین المرعشی النجفی، قم، مكتبة آيةالله المرعشی النجفی، ۱۴۰۹ق، ج15، ص599.
- ↑ سبط بن الجوزی، يوسف بن قزاوغلى، تذكرة الخواص من الأمة بذكر خصائص الأئمة، تحقیق حسین تقیزاده، قم، مركز الطباعة و النشر المجمع العالمی لاهل البيت عليهم السلام، ۱۴۲۶ق، ج۲، ص۳۸۲.
- ↑ دهخدا، علیاکبر، لغتنامه دهخدا، زیرنظر محمد معین و سیدجعفر شهیدی، تهران، مؤسسهٔ لغتنامهٔ دهخدا، ۱۳۷۳ش، ج۱۲، ص۱۷۴۱۷.
- ↑ قمى، على بن ابراهيم، تفسير القمي، محقق / مصحح: موسوى جزائرى، طيّب، قم، ناشر: دار الكتاب، چاپ سوم،1404 ق، ج2، ص402.
- ↑ بحرانى، سيد هاشم بن سليمان، مدينة معاجز الأئمة الإثني عشر، قم، ناشر: مؤسسة المعارف الإسلامية، چاپ اول، 1413 ق، ، ج3، ص295.
- ↑ العیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیاشی، محقق: رسولى، هاشم، تهران، ناشر: مكتبة العلمية الاسلامية، چاپ اول، 1380 ه. ق، ج2، ص41.
- ↑ اربلی، علی بن عیسی، كشف الغمة في معرفة الأئمة، تبریز، ناشر: بنى هاشمى، چاپ اول، 1381 ق، ج 1، ص65.
- ↑ برای نمونهای از شیعه ن.ک: الحویزی، تفسیر نورالثقلین، عبدعلی بن جمعة، تحقیق السید هاشم الرسولی المحلاتی، قم، مؤسسهٔ مطبوعاتی اسماعیلیان، ۱۴۱۵ق، ج۵، ص۳۷۰؛ نیز: برای نمونهای از اهلسنت ن.ک: السیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر، الدر المنثور فی التفسیر الماثور، قم، مكتبة آيةالله المرعشی النجفی، ۱۴۰۴ق، ج۶، ص۲۴۴.
- ↑ صدوق، محمد بن علی، الامالی، تهران، ناشر: كتابچى، چاپ ششم، 1376 ش، ص26.
- ↑ الذهبى محمد بن احمد، تاريخ الاسلام و وفيات المشاهير و الأعلام، تحقيق عمر عبد السلام تدمرى، بيروت، دار الكتاب العربى، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۱۸۰.
- ↑ طبرى آملى كبير، محمد بن جرير بن رستم، المسترشد في إمامة عليّ بن أبي طالب عليه السلام، محقق / مصحح: محمودى، احمد، قم، ناشر: كوشانپور، چاپ اول، 1415 ق، ص341.
- ↑ الامینی، عبدالحسین، الغدیر فی الکتاب و السنة و الادب، قم، ناشر: مركز الغدير، چاپ اول، 1416 ق، ج۲، ص442.
- ↑ مفید، محمد بن محمد، الإرشاد في معرفة حجج الله على العباد، محقق / مصحح: مؤسسة آل البيت عليهم السلام، قم، ناشر: كنگره شيخ مفيد، سال چاپ: 1413 ق، ج۱، ص۷۹.
- ↑ قاضى نور الله مرعشى، إحقاق الحق و إزهاق الباطل، ملاحظات: مقدمه و تعليقات از آيت الله العظمى مرعشى نجفى، قم، ناشر: مكتبة آية الله المرعشي النجفي، چاپ اول، 1409 ق، ج2، ص246.
- ↑ الصدوق، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا(ع)، تحقیق مهدی لاجوردی، تهران،نشر جهان، ۱۳۷۸ق، ج۲، ص۲۷.