حضرت ابراهیم(ع) در قرآن
شخصیت حضرت ابراهیم در قرآن چگونه شخصیتی است؟
حضرت ابراهیم(ع) از پیامبران اولوالعزم و پدر حضرت اسماعیل(ع) و حضرت اسحاق(ع) است. که در قرآن جایگاه بسیار والایی دارد. خداوند او را خلیل خود و از صالحان، صدیقان، نیکان، بردباران و مؤمنان معرفی کرده است.
نام او ۶۹ بار در قرآن مجید آمده، و در ۲۵ سوره، از او یاد شده است. از مهم‌ترین ویژگی‌ها و رویدادهای زندگی او می‌توان به نبوت و امامت، معجزاتی مانند سرد شدن آتش و زنده شدن پرندگان، آزمایش الهی در ماجرای ذبح فرزند و بازسازی کعبه همراه حضرت اسماعیل(ع) اشاره کرد. دعاهای او نیز بیشتر درباره آمرزش، داشتن فرزند صالح، قرار گرفتن در شمار صالحان و برخورداری از علم و حکمت بوده است.
زندگی
حضرت ابراهیم در زمان نمرود در شهر بابِل متولد و در آن‌جا ساکن بود. درباره هویت «آزر» که در آیه ۷۴ سوره انعام از او یاد شده، اختلاف نظر وجود دارد. برخی مفسران اهل‌سنت او را پدر واقعی حضرت ابراهیم دانسته‌اند، اما مفسران و دانشمندان شیعه معتقدند آزر پدر او نبوده و احتمالاً عموی یا جد مادری وی بوده است.[۱]
حضرت ابراهيم(ع) دو همسر به نام‌هاى ساره و هاجر داشت. از هاجر، حضرت اسماعیل(ع) و از ساره، حضرت اسحاق(ع) متولد شدند.[۲]
حضرت ابراهیم از طریق فرزندش حضرت اسماعیل(ع) نیای بزرگ عرب‌ها و از طریق حضرت اسحاق(ع) نیای بنی‌اسرائیل به‌شمار می‌رود. چهاردهمین سوره قرآن مجید نیز به نام ایشان «سوره ابراهیم» نام‌گذاری شده است.[۳] محل دفن حضرت ابراهیم(ع) نیز در سرزمین فلسطین ذکر شده‌است.[۴]
ویژگی‌ها و اوصاف
در آیات قرآن، حضرت ابراهیم(ع) به دلیل معرفت و مقام والای الهی[۵]، منطق نیرومند در برابر بت‌پرستان[۶]، مبارزه با جباران[۷]، اطاعت از فرمان خدا[۸] و استقامت در آزمایش‌های سخت[۹] بسیار ستایش شده‌است. قرآن او را از نیکان[۱۰]، مؤمنان[۱۱]، صالحان[۱۲] و وفاکنندگان به عهد معرفی می‌کند و شجاعت و سخاوت او را می‌ستاید.[۱۳]
خداوند حضرت ابراهیم(ع) را خلیل‌الله معرفی کرده ﴿وَاتَّخَذَ اللَّهُ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلًا؛ و خدا ابراهيم را به دوستى خود برگزيد.﴾(نساء:۱۲۵) و به او رشد و کمال[۱۴] عطا فرموده‌است. از دیگر صفات و القاب او در قرآن می‌توان به قانت، حنیف[۱۵]، اَوّاه، حلیم[۱۶]، صدیق[۱۷] و مُنیب[۱۸] اشاره کرد.
وقایع مهم
- امتحانات الهی حضرت ابراهیم(ع): حضرت ابراهیم(ع) در طول زندگی خود مورد آزمایش‌های متعدد الهی قرار گرفت؛ آزمایش‌هایی که موجب آشکار شدن عظمت مقام، شخصیت و ارزش والای او شد.[۱۹] قرآن کریم می‌فرماید: ﴿وَ إِذِ ابْتَلی إِبْراهِیمَ رَبُّهُ بِکَلِماتٍ؛ و چون ابراهیم را پروردگارش با کلماتی بیازمود.﴾(بقره:۱۲۴) . مفسران، «کلمات» را اوامر و نواهی الهی[۲۰] و عهدهایی دانسته‌اند که ابراهیم(ع) به وفای آن‌ها مأمور شد. از مهم‌ترین این آزمایش‌ها می‌توان به مبارزه با ستاره‌پرستان، شکستن بت‌ها، افکنده شدن در آتش، هجرت به سرزمین مکه و قربانی کردن فرزند اشاره کرد.[۲۱]
- ساختن کعبه: یکی از مهم‌ترین فضائل حضرت ابراهیم(ع)، تجدید بنای کعبه است. بر اساس نقل‌ها، کعبه در زمان حضرت آدم(ع) ساخته شد، اما در جریان طوفان حضرت نوح(ع) ویران گردید. سپس حضرت ابراهیم(ع) به فرمان خداوند، همراه با حضرت اسماعیل(ع)، مأمور بازسازی و برپایی بنای کعبه شد.[۲۲] قرآن کریم نیز به ساخت کعبه توسط آن دو اشاره کرده است.[۲۳]
- فرمان ذبح فرزند: یکی از بزرگ‌ترین آزمایش‌های حضرت ابراهیم(ع)، فرمان الهی به ذبح فرزندش بود. او در خواب مأمور به این کار شد و پس از بیان آن برای فرزندش، با اطاعت و پذیرش او روبه‌رو شد. هنگامی که ابراهیم(ع) آماده اجرای فرمان الهی شد، خداوند او را ندا داد که رؤیای خود را تحقق بخشیده است. قرآن کریم این ماجرا را ﴿الْبَلَاءُ الْمُبِينُ؛ آزمایش روشن﴾ می‌نامد؛ آزمایشی بزرگ که حضرت ابراهیم(ع) و فرزندش از آن سربلند بیرون آمدند.[۲۴]
معجزات
- سرد شدن آتش: پس از آن‌که حضرت ابراهیم(ع) قوم خود را به توحید دعوت کرد و آنان نپذیرفتند، بت‌هایشان را شکست و بت بزرگ را عامل این کار معرفی کرد. قوم برای مجازات او، حضرت ابراهیم(ع) را در آتش افکندند؛ اما خداوند به آتش فرمان داد: «كُونِي بَرْدًا وَسَلَامًا»؛ یعنی «برای ابراهیم سرد و سلامت باش». این رویداد از معجزات بزرگ حضرت ابراهیم(ع) است.[۲۵]
- زنده شدن پرندگان: از دیگر معجزات حضرت ابراهیم(ع) زنده شدن پرندگان است. در قرآن آمده‌است که او به خداوند گفت چگونه مردگان را زنده می‌کنی. خداوند پرسید آیا ایمان نداری؟ ابراهیم پاسخ داد برای این‌که اطمینان یابم و قلبم آرام گیرد. خداوند فرمود چهار پرنده را ذبح کن و گوشت آنان را به هم مخلوط کن و هر قسمتی را بر سر کوهی بگذار و بعد آن‌ها را فراخوان. می‌بینی که به سوی تو می‌آیند.[۲۶]
نبوت و مقام امامت حضرت ابراعیم (ع)
قرآن کریم بارها بر پیامبری حضرت ابراهیم(ع) و دعوت او به توحید تأکید کرده است؛ از جمله در آیه ۴۱ سوره مریم، ایشان «پیامبری راست‌گو» معرفی شده است. همچنین داستان دعوت و مبارزه او با شرک در سوره‌های عنکبوت، ممتحنه، زخرف، صافات، شعراء، انبیاء و مریم آمده است. حضرت ابراهیم(ع) از پیامبران اولوالعزم به شمار می‌رود.[۲۷]
ایشان پس از پشت سر گذاشتن آزمون‌های الهی، به مقام امامت رسید.[۲۸] خداوند در قرآن می‌فرماید: ﴿إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا ۖ؛ من تو را پیشوای مردم قرار دادم.﴾(بقره:۱۲۴) . همچنین حضرت ابراهیم(ع) و پیروانش در قرآن به عنوان اسوه حسنه معرفی شده‌اند.[۲۹] این عبارت برای حضرت محمد(ص) هم به‌کار برده شده‌است.[۳۰]
دعاهای حضرت ابراهیم(ع)
در قرآن دعاهای فراوانی از حضرت ابراهیم(ع) نقل شده که برخی درباره امور دنیوی و برخی درباره مسائل معنوی و اخروی است. از جمله می‌فرماید: ﴿رَبِّ هَبْ لِي حُكْمًا وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ؛ پروردگارا، به من دانش عطا كن و مرا به صالحان ملحق فرماى﴾(شعراء:۸۳).
از دیگر دعاهای ایشان می‌توان به درخواست فرزند صالح[۳۱]، آمرزش خود و والدین و مؤمنان[۳۲]، حکمت و علم، نام نیک، بهشت و رستگاری[۳۳]، برپایی و پذیرش نماز[۳۴]، رزق و روزی[۳۵]، امنیت مکه[۳۶]، پذیرش ساخت کعبه[۳۷]، پذیرش توبه و آموختن مناسک دینی[۳۸] اشاره کرد.
مطالعه بیشتر
- قهرمان توحید، مکارم شیرازی، ناصر.
- پدر پیامبران در قرآن، عباسی، حبیب الله.
- تاریخ انبیاء، قصص قرآن از آدم تا خاتم النبیین، سید هاشم رسولی محلاتی.
منابع
- ↑ «آزر»، دانشنامه جهان اسلام، تهران، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، ج۱، ذیل مدخل.
- ↑ مكارم شيرازى، ناصر، قهرمان توحيد، شرح و تفسير آيات مربوط به حضرت ابراهيم( ع)، ج۱، ص۱۳۸.
- ↑ خرمشاهی، بهاءالدین، قرآن شناخت، تهران، ۱۳۷۹، طرح نو، ص۱۸۳.
- ↑ رسولی محلاتی، سید هاشم، تاریخ انبیاء، قصص قرآن از آدم تا خاتم النبیین، ص۱۶۵.
- ↑ سوره نحل، آیه ۱۲۰.
- ↑ سوره انبیاء، ۵۷–۵۲.
- ↑ سوره انعام، ۸۱–۸۰.
- ↑ سوره صافات، ۱۱۰–۱۰۱.
- ↑ سوره صافات، ۱۰۹–۱۰۷.
- ↑ سوره ص، آیه ۴۷..
- ↑ سوره صافات، آیه ۱۱۱.
- ↑ سوره نحل، ۱۲۲.
- ↑ مکارم شیرازی، ناصر و همکاران، تفسیر نمونه، تهران، انتشارات دارالکتب الاسلامیه، چاپ دهم، 1371، ج۱، ص۴۴۶.
- ↑ سوره انبیاء، آیه ۵۱.
- ↑ سوره نحل، آیه ۱۲۰.
- ↑ سوره توبه، ص۱۱۴.
- ↑ سوره مریم، آیه ۴۱.
- ↑ سوره هود، آیه ۷۵.
- ↑ مکارم شیرازی، ناصر و همکاران، تفسیر نمونه، تهران، انتشارات دارالکتب الاسلامیه، چاپ دهم، 1371، ج۱، ص۴۳۶.
- ↑ طبرسى، فضل بن حسن، تفسير جوامع الجامع، مترجم: عبدالحميدى، على/ غفورى، اكبر/ اميرى شادمهرى، احمد/ صاحبى، عبدالعلى/ روحانى، حبيب، مشهد مقدس، آستان قدس رضوى، بنياد پژوهشهاى اسلامى، چاپ اول، 1375 ه. ش، ج۱، ص ۱۶۳.
- ↑ طباطبائی، سید محمد حسین، ترجمه المبزان، انتشارات دفتر اسلامی، ج۱، ص۴۰۸.
- ↑ مكارم شيرازى، ناصر، قهرمان توحيد، شرح و تفسير آيات مربوط به حضرت ابراهيم( ع)، ج۱، ص۱۳۷
- ↑ سوره بقره، آیه ۱۲۷.
- ↑ سوره صافات، آیات ۱۰۱ تا ۱۰۸.
- ↑ سوره انبیاء، آیات ۵۲ تا ۷۰.
- ↑ سوره بقره، آیه ۲۶۰.
- ↑ سوره احزاب، آیه ۷؛ سوره شورا، آیه ۱۳؛ سوره احقاف، آیه ۳۵.
- ↑ ضیایی، رحمت الله، «ابراهیم(ع)»، کلام اسلامی، ۱۳۸۴ش، شماره ۵۴. ص۱۲۴.
- ↑ سوره ممتحنه، آیه ۴.
- ↑ سوره احزاب، آیه ۲۱.
- ↑ سوره صافات، آیه ۱۰۰.
- ↑ سوره ابراهیم، آیه ۴۱.
- ↑ سوره شعراء، آیات ۸۳ تا ۸۹.
- ↑ سوره ابراهیم، آیه ۴۰.
- ↑ سوره ابراهیم، آیه ۳۷.
- ↑ سوره بقره، آیه ۱۲۶.
- ↑ سوره بقره، آیه ۱۲۷.
- ↑ سوره بقره، آیه ۱۲۸.