پرش به محتوا

اعتبار کتاب علل الشرایع: تفاوت میان نسخه‌ها

Rezvani (بحث | مشارکت‌ها)
جزبدون خلاصۀ ویرایش
فرج الله عباسی (بحث | مشارکت‌ها)
جزبدون خلاصۀ ویرایش
 
(۴۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۹ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{شروع متن}}
{{شروع متن}}
{{سوال}}
{{سوال}}
آیا کتاب علل الشرایع صدوق تماماً مستند و قابل اعتبار است یا خیر؟
آیا کتاب علل الشرایع صدوق معتبر و  به طور کامل مستند و قابل اعتماد است؟
{{پایان سوال}}
{{پایان سوال}}
{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان                  =علل الشرايع
| تصویر                  =کتاب علل الشرایع شیخ صدوق.jpg
| اندازه تصویر          =
| توضیح_تصویر        =
| نام‌های دیگر        =
| نویسنده              =شيخ صىوق
| تاریخ نگارش        =قرن چهارم
| موضوع                =حدیث
| سبک                  =
| زبان                    =عربی
| ویراستار              =
| به تصحیح            =
| به کوشش            =سید محمدصادق بحرالعلوم
| تصویرگر                =
| طراح جلد              =
| تعداد جلد              =۲
| تعداد صفحات          =
| قطع                    =
| مجموعه                =
| ترجمه به دیگر زبان‌ها=
| ناشر                    =مکتبة الداوری
| محل نشر            =قم
| تاریخ نشر            =۱۳۸۵ق
| نوبت چاپ            =
| شمارگان              =
| شابک                  =
| نوع رسانه            =
| وبسایت ناشر      =
| نام کتاب              = <!-- نام کتاب به زبان فارسی -->
| مترجم                = <!-- مترجم به فارسی -->
| مشخصات نشر    = <!-- مشخصات نشر در زبان فارسی -->
| نسخه الکترونیکی  =
}}
{{پاسخ}}
{{پاسخ}}
علل الشرایع کتاب روایی از شیخ صدوق بوده که نزد بزرگان شیعه همانند سایر آثار شیخ صدوق، اثری نفیس و دارای نوآوری‌های بسیار دانسته شده است. علل الشرایع دو بخش دارد، که در یک جلد تدوین شده است؛ صدوق این کتاب را در حدود ۶۵۰ باب آورده است و در هر باب، فلسفه احکام و دلایل یک موضوع فقهی یا یکی از معارف مهم اسلامی را از زبان ائمه اطهار(ع) مورد بررسی قرار داده است. در این کتاب درباره علت وجود امامت و رهبری، ۳۲۱ حدیث از امامان(ع) نقل کرده است. نویسنده تلاش کرده، احادیث مستند را ذکر نماید. البته عالمان شیعه به مانند دیگر کتاب‌ها، روایات این کتاب را بررسی کرده و برخی از آن‌ها را ضعیف دانسته‌اند.
کتاب علل الشرایع یکی از آثار [[شیخ صدوق]] است. شیخ صدوق از محدثان بزرگ و مورد اعتماد شیعه به‌شمار می‌رود. کتاب علل الشرایع همیشه مورد توجه عالمان شیعه بوده است؛ اما، به دلیل وجود برخی ضعف‌های سندی و متنی در برخی از احادیث این کتاب، هر یک از روایات باید جداگانه مورد بررسی قرار گیرد و آنگاه در مورد هر کدام اظهارنظر شود.
==جایگاه مؤلف==
ابوجعفر محمد بن علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی، مشهور به شیخ صدوق، نویسنده علل الشرائع<ref>ابن بابويه، محمد بن على، علل الشرائع، قم، كتاب فروشى داورى‏، چاپ اول، ۱۳۸۵ش / ۱۹۶۶م.</ref> و [[کتاب من لایحضره الفقیه]]<ref>ابن بابويه، محمد بن على، من لا يحضره الفقيه، قم، دفتر انتشارات اسلامى‏، چاپ دوم، ۱۴۱۳ ق.</ref> یکی از [[کتب اربعه شیعه]] است.  


{{مطالعه بیشتر}}
یادکرد از شیخ صدوق در آثار رجالی و حدیثی معتبر شیعه با عناوینی چون «شیخ ما»، «فقیه ما»، «آبروی شیعه»<ref>ابوالعباس احمد بن علی النجاشی، رجال النجاشی، مؤسسة النشر الاسلامی، ص ۳۸۹.</ref>، «بلند مرتبه»، «حافظ روایات» و «دانا به فقه و تاریخ و رجال»<ref>محمد بن الحسن الطوسی، رجال الطوسی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، ص ۴۳۹.</ref> خبر از جایگاه او در دانش حدیث شیعه می‌دهد. شیخ صدوق را علمای علم رجال شیعه پس از او به جلالت قدر و وثاقت حدیث ستایش کرده‌اند.<ref>بوالعباس احمد بن علی النجاشی، رجال النجاشی، مؤسسة النشر الاسلامی، ص ۳۸۹.</ref><ref>محمد بن الحسن الطوسی، رجال الطوسی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، ص ۴۳۹.</ref><ref>الحسن بن یوسف الحلی، خلاصة الاقوال فی معرفة الرجال، قم، مؤسسة النشر الفقاهة، ص ۲۴۸.</ref><ref>ابوعلی محمد بن اسماعیل حائری، منتهی المقال فی احوال الرجال، قم، مؤسسة آل‌البیت علیهم السلام لاحیاء التراث، ج ۶، ص ۱۱۸-۱۲۲.</ref><ref>السید مصطفی بن الحسین الحسینی التفرشی، نقد الرجال، قم، مرسسة آل‌البیت علیهم السلام لاحیاء التراث، ج ۴، ص ۲۷۳-۲۷۴.</ref><ref>محمد بن علی الاردبیلی الغروی الحائری، جامع الرواة و ازاحة الاشتباهات عن الفرق و الاسناد، بیروت، دارالاضواء، ج ۲، ص ۱۵۴.</ref><ref>محمدباقر بن زین العابدین الخوانساری، روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات، قم، دهاقانی (اسماعیلیان)، ج ۶، ص ۱۳۲-۱۴۴.</ref><ref>عبدالله بن محمدحسن مامقانی، تنقیح المقال فی علم الرجال، قم، مؤسسة آل‌البیت علیهم السلام لاحیاء التراث، ج۲، ص ۲۵۱-۲۵۲.</ref>


== مطالعه بیشتر ==
==اعتبار کتاب==
۱. حدیث صداقت، تألیف عبدالرحیم اباذری، ناشر: قم، دار الحدیث، ۱۳۷۹.
[[پرونده:تصویری از صفحه اول یک نسخه خطی کتاب علل الشرایع از قرن ۱۱ هجری.jpg|بندانگشتی|تصویری از صفحه اول یک نسخه خطی کتاب علل الشرایع از قرن ۱۱ هجری قمری.|383x383پیکسل]]
کتاب علل الشرایع از زمان تألیف تا کنون هم از نظر اعتبار مؤلفش و هم از جهت موضوع تازه‌اش (بررسی علل برخی احکام، اعتقادات و امور تکوینی) مورد توجه و رجوع دانشمندان بوده است. بسیاری از علمای شیعه از این کتاب در آثار خود استفاده کرده‌اند. یکی دیگر از نشانه‌های اهمیت این کتاب نزد دانشمندان شیعه وجود نام این کتاب در فهرست اجازاتی است که محدثان شیعه برای شاگردان خود می‌نوشتند. از نظر محققان، این موارد موجب اثبات اعتبار این کتاب در دانش حدیث شیعه است.<ref>مجید معارف و آتنا بهادری، «علل الشرایع اثری وزین در مجموعه آثار شیخ صدوق»، فصلنامه تخصصی حسنا، سال چهارم، ش ۱۵، ص ۱۳۱-۱۳۲.</ref>


۲. شیخ صدوق پاسدار حریم ولایت، عبدالعلی محمدی شاهرودی، کیمیا، ۱۳۸۰.
=== ملاحظاتی درباره سند ===
عالمان شیعه این کتاب را، مانند دیگر کتاب‌های روایی، مورد بررسی قرار داده‌اند و برخی از روایات آن را از نظر سندی و متنی ضعیف دانسته‌اند. روش شیخ صدوق در این کتاب ذکر کامل سند است. اما در برخی از روایات این کتاب حذف کامل سند تا معصوم(ع)، انقطاع سند از طریق حذف چند نفر از سلسله سند و حذف یک نفر از سلسله سند دیده می‌شود. همچنین، در سلسله اسناد برخی از روایات این کتاب نام‌های مجهول از نظر [[علم رجال]] دیده می‌شود که به ضعف سند این روایات منجر می‌شود.<ref>مجید معارف و آتنا بهادری، «علل الشرایع اثری وزین در مجموعه آثار شیخ صدوق»، فصلنامه تخصصی حسنا، سال چهارم، ش ۱۵، ص ۱۳۵-۱۳۶.</ref>


۳. فقیه ری، سید حسن موسوی خراسانی، ترجمه و تعلیق دکتر علیرضا میرزا محمد، مؤسسه اطلاعات، ۱۳۷۷.
=== ملاحظاتی درباره متن ===
از نظر متنی نیز در این کتاب ضعف‌هایی دیده می‌شود. محققان نقل برخی روایات در این کتاب را با مقام پیامبران(ع) و  [[ائمه اطهار(ع)]] سازگار نمی‌دانند و احتمال می‌دهند که این مطالب ساخته دشمنان ایشان باشد.<ref>ابوجعفر محمد بن علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی، علل الشرایع، قم، مکتبة الداوری، مقدمة المحقق محمدصادق بحرالعلومی، ص ۲۴.</ref> از جمله، حدیث اول از باب ۱۹ این کتاب که ضمن آن صفاتی برای [[ادریس نبی(ع)]] بیان می‌شود<ref>ابن بابويه، محمد بن على، علل الشرائع، قم، كتاب فروشى داورى‏، چاپ اول، ۱۳۸۵ش / ۱۹۶۶م، ج۱، ص۲۷.</ref> که با عقاید شیعه درباره خصوصیات ظاهری [[انبیاء الهی(ع)]] منافات دارد. حدیث دوم از باب ۱۳۰ که در آن نقیصه‌ای اخلاقی برای یکی از معصومین(ع) نقل می‌گردد<ref>ابن بابويه، محمد بن على، علل الشرائع، قم، كتاب فروشى داورى‏، چاپ اول، ۱۳۸۵ش / ۱۹۶۶م، ج۱، ص163.</ref> که با نظریه [[عصمت]] در عقاید شیعه منافات دارد. [[سید مرتضی]] برخی از روایات این کتاب را که در هیچ کتاب دیگری نیامده و مضمونش ایراد دارد، باطل و جعلی می‌خواند و آن را ساخته دست دشمنان [[امام علی(ع)]] و اهل‌بیت(ع) بر می‌شمرد.<ref>مجید معارف و آتنا بهادری، «علل الشرایع اثری وزین در مجموعه آثار شیخ صدوق»، فصلنامه تخصصی حسنا، سال چهارم، ش ۱۵، ص ۱۳۴-۱۳۵.</ref>


== منابع ==
[[وحید بهبهانی]]، فقیه و اصولی قرن ۱۲ قمری، در یکی از رسائل فقهی خود به ضعف‌های سندی و متنی برخی از روایات کتاب علل الشرایع اشاره کرده است. او در این رساله، که در نقد نظر فقهی عالمی [[اخباریون|اخباری]] نگاشته است، برخی ضعف‌های سندی و متنی کتاب علل الشرایع را نشان می‌دهد.<ref>محمدباقر بهبهانی، الرسائل الفقهیة، قم، مؤسسة العلامة المجدّد الوحيد البهبهاني، ص ۱۸۹-۱۹۵.</ref>
==منابع==
{{پانویس}}
{{پانویس}}
== پیوند به بیرون ==
* [http://ensani.ir/fa/article/313755 علل الشرایع اثری وزین در مجموعه آثار شیخ صدوق]
{{شاخه
{{شاخه
  | شاخه اصلی = حدیث
  | شاخه اصلی = حدیث
  |شاخه فرعی۱ = منبع‌شناسی
  | شاخه فرعی۱ = منبع‌شناسی
  |شاخه فرعی۲ = کتاب‌شناسی
  | شاخه فرعی۲ = کتاب‌شناسی
  |شاخه فرعی۳ =
  | شاخه فرعی۳ =
}}
}}
{{تکمیل مقاله
{{تکمیل مقاله
  | شناسه =
  | شناسه = شد
  | تیترها =
  | تیترها = شد
  | ویرایش =
  | ویرایش = شد
  | لینک‌دهی =
  | لینک‌دهی = شد
  | ناوبری =
  | ناوبری =
  | نمایه =
  | نمایه = شد
  | تغییر مسیر =
  | تغییر مسیر =شد
  | ارجاعات =  
  | ارجاعات =
  | بازبینی =
  | بازبینی نویسنده = 
| ارزیابی کمی =
  | تکمیل =
  | تکمیل =
  | اولویت =
  | اولویت = شد
  | کیفیت =
  | کیفیت = شد
}}
}}
{{پایان متن}}
{{پایان متن}}
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[Category:منابع روایی شیعه]]
[[رده:منابع روایی شیعه]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۰ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۴۲

سؤال

آیا کتاب علل الشرایع صدوق معتبر و به طور کامل مستند و قابل اعتماد است؟

علل الشرايع
اعتبار کتاب علل الشرایع
اعتبار کتاب علل الشرایع
اطلاعات کتاب
نویسندهشيخ صىوق
تاریخ نگارشقرن چهارم
موضوعحدیث
زبانعربی
به کوششسید محمدصادق بحرالعلوم
تعداد جلد۲
اطلاعات نشر
ناشرمکتبة الداوری
محل نشرقم
تاریخ نشر۱۳۸۵ق

کتاب علل الشرایع یکی از آثار شیخ صدوق است. شیخ صدوق از محدثان بزرگ و مورد اعتماد شیعه به‌شمار می‌رود. کتاب علل الشرایع همیشه مورد توجه عالمان شیعه بوده است؛ اما، به دلیل وجود برخی ضعف‌های سندی و متنی در برخی از احادیث این کتاب، هر یک از روایات باید جداگانه مورد بررسی قرار گیرد و آنگاه در مورد هر کدام اظهارنظر شود.

جایگاه مؤلف

ابوجعفر محمد بن علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی، مشهور به شیخ صدوق، نویسنده علل الشرائع[۱] و کتاب من لایحضره الفقیه[۲] یکی از کتب اربعه شیعه است.

یادکرد از شیخ صدوق در آثار رجالی و حدیثی معتبر شیعه با عناوینی چون «شیخ ما»، «فقیه ما»، «آبروی شیعه»[۳]، «بلند مرتبه»، «حافظ روایات» و «دانا به فقه و تاریخ و رجال»[۴] خبر از جایگاه او در دانش حدیث شیعه می‌دهد. شیخ صدوق را علمای علم رجال شیعه پس از او به جلالت قدر و وثاقت حدیث ستایش کرده‌اند.[۵][۶][۷][۸][۹][۱۰][۱۱][۱۲]

اعتبار کتاب

تصویری از صفحه اول یک نسخه خطی کتاب علل الشرایع از قرن ۱۱ هجری قمری.

کتاب علل الشرایع از زمان تألیف تا کنون هم از نظر اعتبار مؤلفش و هم از جهت موضوع تازه‌اش (بررسی علل برخی احکام، اعتقادات و امور تکوینی) مورد توجه و رجوع دانشمندان بوده است. بسیاری از علمای شیعه از این کتاب در آثار خود استفاده کرده‌اند. یکی دیگر از نشانه‌های اهمیت این کتاب نزد دانشمندان شیعه وجود نام این کتاب در فهرست اجازاتی است که محدثان شیعه برای شاگردان خود می‌نوشتند. از نظر محققان، این موارد موجب اثبات اعتبار این کتاب در دانش حدیث شیعه است.[۱۳]

ملاحظاتی درباره سند

عالمان شیعه این کتاب را، مانند دیگر کتاب‌های روایی، مورد بررسی قرار داده‌اند و برخی از روایات آن را از نظر سندی و متنی ضعیف دانسته‌اند. روش شیخ صدوق در این کتاب ذکر کامل سند است. اما در برخی از روایات این کتاب حذف کامل سند تا معصوم(ع)، انقطاع سند از طریق حذف چند نفر از سلسله سند و حذف یک نفر از سلسله سند دیده می‌شود. همچنین، در سلسله اسناد برخی از روایات این کتاب نام‌های مجهول از نظر علم رجال دیده می‌شود که به ضعف سند این روایات منجر می‌شود.[۱۴]

ملاحظاتی درباره متن

از نظر متنی نیز در این کتاب ضعف‌هایی دیده می‌شود. محققان نقل برخی روایات در این کتاب را با مقام پیامبران(ع) و ائمه اطهار(ع) سازگار نمی‌دانند و احتمال می‌دهند که این مطالب ساخته دشمنان ایشان باشد.[۱۵] از جمله، حدیث اول از باب ۱۹ این کتاب که ضمن آن صفاتی برای ادریس نبی(ع) بیان می‌شود[۱۶] که با عقاید شیعه درباره خصوصیات ظاهری انبیاء الهی(ع) منافات دارد. حدیث دوم از باب ۱۳۰ که در آن نقیصه‌ای اخلاقی برای یکی از معصومین(ع) نقل می‌گردد[۱۷] که با نظریه عصمت در عقاید شیعه منافات دارد. سید مرتضی برخی از روایات این کتاب را که در هیچ کتاب دیگری نیامده و مضمونش ایراد دارد، باطل و جعلی می‌خواند و آن را ساخته دست دشمنان امام علی(ع) و اهل‌بیت(ع) بر می‌شمرد.[۱۸]

وحید بهبهانی، فقیه و اصولی قرن ۱۲ قمری، در یکی از رسائل فقهی خود به ضعف‌های سندی و متنی برخی از روایات کتاب علل الشرایع اشاره کرده است. او در این رساله، که در نقد نظر فقهی عالمی اخباری نگاشته است، برخی ضعف‌های سندی و متنی کتاب علل الشرایع را نشان می‌دهد.[۱۹]

منابع

  1. ↑ ابن بابويه، محمد بن على، علل الشرائع، قم، كتاب فروشى داورى‏، چاپ اول، ۱۳۸۵ش / ۱۹۶۶م.
  2. ↑ ابن بابويه، محمد بن على، من لا يحضره الفقيه، قم، دفتر انتشارات اسلامى‏، چاپ دوم، ۱۴۱۳ ق.
  3. ↑ ابوالعباس احمد بن علی النجاشی، رجال النجاشی، مؤسسة النشر الاسلامی، ص ۳۸۹.
  4. ↑ محمد بن الحسن الطوسی، رجال الطوسی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، ص ۴۳۹.
  5. ↑ بوالعباس احمد بن علی النجاشی، رجال النجاشی، مؤسسة النشر الاسلامی، ص ۳۸۹.
  6. ↑ محمد بن الحسن الطوسی، رجال الطوسی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، ص ۴۳۹.
  7. ↑ الحسن بن یوسف الحلی، خلاصة الاقوال فی معرفة الرجال، قم، مؤسسة النشر الفقاهة، ص ۲۴۸.
  8. ↑ ابوعلی محمد بن اسماعیل حائری، منتهی المقال فی احوال الرجال، قم، مؤسسة آل‌البیت علیهم السلام لاحیاء التراث، ج ۶، ص ۱۱۸-۱۲۲.
  9. ↑ السید مصطفی بن الحسین الحسینی التفرشی، نقد الرجال، قم، مرسسة آل‌البیت علیهم السلام لاحیاء التراث، ج ۴، ص ۲۷۳-۲۷۴.
  10. ↑ محمد بن علی الاردبیلی الغروی الحائری، جامع الرواة و ازاحة الاشتباهات عن الفرق و الاسناد، بیروت، دارالاضواء، ج ۲، ص ۱۵۴.
  11. ↑ محمدباقر بن زین العابدین الخوانساری، روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات، قم، دهاقانی (اسماعیلیان)، ج ۶، ص ۱۳۲-۱۴۴.
  12. ↑ عبدالله بن محمدحسن مامقانی، تنقیح المقال فی علم الرجال، قم، مؤسسة آل‌البیت علیهم السلام لاحیاء التراث، ج۲، ص ۲۵۱-۲۵۲.
  13. ↑ مجید معارف و آتنا بهادری، «علل الشرایع اثری وزین در مجموعه آثار شیخ صدوق»، فصلنامه تخصصی حسنا، سال چهارم، ش ۱۵، ص ۱۳۱-۱۳۲.
  14. ↑ مجید معارف و آتنا بهادری، «علل الشرایع اثری وزین در مجموعه آثار شیخ صدوق»، فصلنامه تخصصی حسنا، سال چهارم، ش ۱۵، ص ۱۳۵-۱۳۶.
  15. ↑ ابوجعفر محمد بن علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی، علل الشرایع، قم، مکتبة الداوری، مقدمة المحقق محمدصادق بحرالعلومی، ص ۲۴.
  16. ↑ ابن بابويه، محمد بن على، علل الشرائع، قم، كتاب فروشى داورى‏، چاپ اول، ۱۳۸۵ش / ۱۹۶۶م، ج۱، ص۲۷.
  17. ↑ ابن بابويه، محمد بن على، علل الشرائع، قم، كتاب فروشى داورى‏، چاپ اول، ۱۳۸۵ش / ۱۹۶۶م، ج۱، ص163.
  18. ↑ مجید معارف و آتنا بهادری، «علل الشرایع اثری وزین در مجموعه آثار شیخ صدوق»، فصلنامه تخصصی حسنا، سال چهارم، ش ۱۵، ص ۱۳۴-۱۳۵.
  19. ↑ محمدباقر بهبهانی، الرسائل الفقهیة، قم، مؤسسة العلامة المجدّد الوحيد البهبهاني، ص ۱۸۹-۱۹۵.

پیوند به بیرون