نماز جماعت
نمازهای واجب روزانه مستحب است که به جماعت خوانده شود. نماز جمعه و نماز عید فطر و عید قربان، در صورت تحقق شروط آنها، واجب است که به جماعت خوانده شوند. به جماعت‌خواندن نمازهای مستحبی، جز نماز باران، جایز نیست.
در قرآن آیاتی هست که مشروعیت و استحباب نماز جماعت را ثابت می‌کند. در روایات اسلامی فضیلت‌هایی برای نماز جماعت برشمرده شده است؛ از جمله چندین برابر بودن ثواب نماز جماعت نسبت به نماز فرادی. روایاتی مبنی بر مکروه‌بودن عدم شرکت در نماز جماعت آمده است.
ویژگی‌های شرعی نماز جماعت
برای ادای نمازهای واجب روزانه برگزاری نماز به‌صورت دسته‌جمعی مستحب دانسته شده‌است.[۱] نماز جمعه، نماز عید فطر و نماز عید قربان، در صورت تحقق شرایط آنها، واجب است به جماعت برگزار شوند.[۲] در نمازهای مستحب، به جز نمازِ استسقاء (نماز باران)، برگزاری نماز به جماعت حرام است.[۳]
با استناد به آیات قرآن[۴]، احادیث متواتر و سنت پیامبر(ص)، اهل بیت(ع) و صحابه مشروعیت نماز جماعت در نمازهای واجب روزانه اثبات شده‌است. برخی مشروعیت آن را از ضروریات دین دانسته‌اند. به گفتهٔ برخی فقها، از پاره‌ای احادیث بر می‌آید که نماز از آغاز به‌صورت جماعت تشریع شده‌است.[۵]
خواندن نماز صبح، مغرب و عشاء به جماعت، خصوصاً برای همسایهٔ مسجد و کسی که صدای اذان مسجد را می‌شنود، بیشتر سفارش شده است. مستحب است سایر نمازهای واجب را به جماعت بخوانند.[۶] مشروعیت جماعت در نماز طواف و نماز آیات، در غیر خسوف و کسوف، ثابت نیست.[۷] برخی گفته‌اند احتیاط واجب آن است که نماز عید فطر و قربان را در زمان غیبت امام عصر (ع) به جماعت نخوانند. خواندن این نمازها به جماعت به قصد رجاء مانعی ندارد.[۸]
در میان اهل‌سنت، حنبلیان و برخی از حنفیان نماز جماعت را واجب عینی دانسته‌اند. بیشتر فقهای اهل‌سنت خواندن تمامی نمازهای مستحب را به جماعت مجاز می‌دانند. به نظر مشهور فقهای امامیه، نماز عید فطر و نماز عید قربان در صورت وجود همهٔ شرایط وجوب، از جمله حضور امام معصوم، باید به جماعت خوانده شوند.[۹]
فضیلت نماز جماعت در قرآن و روایات
اهمیت نماز جماعت در قرآن
قرآن به عنوان منبع اصلی آموزه‌های دینی به نماز جماعت تأکید نموده‌است که به چند مورد اشاره می‌شود.
1. وَ إِذا كُنْتَ فيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلاةَ فَلْتَقُمْ طائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ وَ لْيَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ فَإِذا سَجَدُوا فَلْيَكُونُوا مِنْ وَرائِكُمْ وَ لْتَأْتِ طائِفَةٌ أُخْرى لَمْ يُصَلُّوا فَلْيُصَلُّوا مَعَكَ وَ لْيَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَ أَسْلِحَتَهُمْ وَدَّ الَّذينَ كَفَرُوا لَوْ تَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِكُمْ وَ أَمْتِعَتِكُمْ فَيَميلُونَ عَلَيْكُمْ مَيْلَةً واحِدَة(نساء، 102)، و هرگاه شخص تو در ميان سپاه اسلام باشى و نماز بر آنان به‌پا دارى بايد آنها با تو مسلح به نماز ايستند، و چون سجده نماز به جاى آوردند (و نماز را فرادى تمام كردند) در پشت سر شما رفته و گروهى كه نماز نخوانده بيايند و با تو نماز گزارند و البته با لباس جنگ و اسلحه، زيرا كافران آرزو دارند كه شما از اسلحه و اسباب خود غفلت كنيد تا ناگهان يكباره بر شما حمله ور شوند.
در اهميت نماز جماعت همين بس كه در جبههى جنگ با دشمن، حتى با يک ركعت هم برپا می‌شود.[۱۰]
2. «و أقيموا الصلاة و آتوا الزكاة و اركعوا مع الراكعين»(بقره، 43)، و نماز را به‌پا داريد و زكات را ادا كنيد و همراه ركوع كنندگان، ركوع نماييد (و نماز را با جماعت بگذاريد). مقصود از امر به ركوع، اقامه نماز جماعت است.[۱۱]
3. «حافظوا على الصلوات و الصلاة الوسطى و قوموا لله قانتين فإن خفتم فرجالا أو ركبانا فإذا أمنتم فاذكروا الله كما علمكم ما لم تكونوا تعلمون(بقره، 238 و 239)، ترجمه: در انجام همه نمازها، (به خصوص) نماز وسطى [نماز ظهر] كوشا باشيد! و از روى خضوع و اطاعت، براى خدا بپاخيزيد. و اگر (به خاطر جنگ، يا خطر ديگرى) بترسيد، (نماز را) در حال پياده يا سواره انجام دهيد! اما هنگامى كه امنيت خود را باز يافتيد، خدا را ياد كنيد! [نماز را به صورت معمولى بخوانيد!] همان‌گونه كه خداوند، چيزهايى را كه نمىدانستيد، به شما تعليم داد».
در شأن نزول آیات فوق، گفته شده، جمعى از منافقان گرمى هوا را بهانه براى ايجاد تفرقه در صفوف مسلمانان قرار داده‌بودند و در نماز جماعت شركت نمىكردند و به دنبال آنها بعضى از مؤمنان نيز از شركت در جماعت خوددارى كرده‌بودند و جماعت مسلمانان كاهش يافت، پيامبر اكرم (ص) از اين جهت ناراحت بود حتى آنها را تهديد به مجازات شديد كرد، لذا در حديثى از" زيد بن ثابت" نقل شده كه پيامبر اسلام (ص) در گرماى فوق العاده نيم‌روز تابستان نماز (ظهر) را با جماعت مىگزارد و اين نماز براى اصحاب و ياران سختترين نماز بود، به‌طورى كه گاه پشت سر پيامبر اسلام (ص) يک صف يا دو صف بيشتر نبود، در اين‌جا فرمود: من تصميم گرفتهام خانه كسانى را كه در نماز ما شركت نمىكنند بسوزانم، آيه فوق نازل شد و اهميت نماز ظهر را (با جماعت) تاكيد كرد.[۱۲]
اهمیت نماز جماعت در روایات
احادیث فراوانی در کتاب‌های روایی شیعه و اهل‌سنت ذکر شده‌است.[۱۳] نماز جماعت را پایهٔ اصلی عمل دینی جمعی مسلمانان برشمرده‌اند. اهمیت نماز جماعت در شریعت اسلامی به‌حدی است که بر برگزاری آن در هنگام جنگ و در شرایط سخت نیز بر آن تأکید شده‌است.[۱۴]
نماز جماعت علاوه بر آثار عبادی و اخلاقی، مانند اظهار اخلاص بیشتر به خداوند، بروز و ظهور همگانی عبادت خدا، هم‌یاری برای انجام‌دادن کارهای نیک و دوری از گناهان، فواید سیاسی و اجتماعی بسیاری دارد؛ از جمله هویت‌یافتن جامعهٔ اسلامی، آگاهی بیشتر مردم از یکدیگر، ایجاد الفت و ارتباط بین مسلمانان و تحقق برادری دینی در میان مسلمانان.[۱۵]
بنابر روایات متعدد شیعه و اهل‌سنت، فضیلت نماز جماعت چندین برابر نماز فُرادی است. محدّثان اهل‌سنت و شیعه از پیامبر(ص) نقل کرده‌اند که هر رکعت نماز جماعت بیست و پنج برابر نماز فرادی پاداش دارد. در برخی احادیثِ اهل‌سنت این فضیلت بیست و هفت برابر و در برخی دیگر بیست و چند برابر نقل شده است. برخی احادیث، حضور نیافتن در نماز جماعت را، جز در موارد خاص، مکروه دانسته‌اند.[۱۶] از پیامبر(ص) روایت است که هر کس نمازهای پنج‌گانه را با جماعت بخواند به او گمان نیک برید.[۱۷]
نگارخانه
-
نماز جماعت در نجف به امامت سید ابوالحسن اصفهانی -
نماز جماعت به امامت آیت‌الله طالقانی -
نماز جماعت در مسجد تاریخانه دامغان -
نماز جماعت در حاشیهٔ یکی از بازی‌های جام جهانی فوتبال در قطر -
نماز جماعت به امامت میرزای شیرازی در عراق -
نماز جماعت در بین‌الحرمین -
نماز جماعت به امامت آیت‌الله بروجردی
منابع
- ↑ كلينى، محمد بن يعقوب، الكافي، محقق / مصحح: غفارى، على اكبر و آخوندى، محمد، تهران، دار الكتب الإسلامية، چاپ چهارم، 1407 ق، ج۳، ص۳۷۱، بَابُ فَضْلِ الصَّلَاه فِي الْجَمَاعَه؛ ابن بابويه، محمد بن على، من لا يحضره الفقيه، محقق / مصحح: غفارى، على اكبر، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم، چاپ دوم، 1413 ق، ج۱، ص۳۷۵، بَابُ الْجَمَاعَه وَ فَضْلِهَا؛ طوسى، محمد بن الحسن، تهذيب الأحكام، محقق / مصحح: خرسان موسوی، حسن، تهران، دار الكتب الإسلاميه، چاپ چهارم، 1407 ق، ج۳، ص۲۴، باب۲- بَابُ فَضْلِ الْجَمَاعَه.
- ↑ حر عاملى، محمد بن حسن، وسائل الشيعه، محقق / مصحح: مؤسسة آل البيت عليهم السلام، قم، مؤسسة آل البيت عليهم السلام، چاپ اول، 1409 ق، ج۸، ص۲۸۵، باب۱ از ابواب صلاه الجماعه.
- ↑ حر عاملى، محمد بن حسن، وسائل الشيعه، محقق / مصحح: مؤسسة آل البيت عليهم السلام، قم، مؤسسة آل البيت عليهم السلام، چاپ اول، 1409 ق، ج۸، ص۳۳۳، باب۲۰.
- ↑ سوره بقره، آیه ۴۳. سوره نساء، آیه ۱۰۲.
- ↑ رحمان ستایش، محمدکاظم، «نماز جماعت» دانشنامهٔ جهان اسلام، بنیاد دائرة‌المعارف اسلامی، ج ۱۰، ذیل مدخل.
- ↑ حر عاملى، محمد بن حسن، وسائل الشيعه، محقق / مصحح: مؤسسة آل البيت عليهم السلام، قم، مؤسسة آل البيت عليهم السلام، چاپ اول، 1409 ق، ج۸، ص۲۹۴، باب۳.
- ↑ «نماز جماعت»، توضیح المسائل، سایت رسمی دفتر آیت‌الله سیستانی.
- ↑ موسوی خمینی، سید روح‌الله، رسالهٔ توضیح المسائل، محقق و مصحح: قلی پور گیلانی، مسلم، مؤسسهٔ تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ اول، 1426 ق، ص322.
- ↑ رحمان ستایش، «نماز جماعت»، ج ۱۰، ذیل مدخل.
- ↑ قرائتى، محسن، تفسير نور، تهران، مركز فرهنگى درسهايى از قرآن، چاپ 1، 1388 ه. ش، ج 2، ص146.
- ↑ طبرسى، فضل بن حسن، ترجمه تفسير جوامع الجامع، مترجم: عبدالحميدى، على/ غفورى، اكبر/ اميرى شادمهرى، احمد/ صاحبى، عبدالعلى/ روحانى، حبيب/ مشهد مقدس، آستان قدس رضوى، بنياد پژوهشهاى اسلامى، چاپ 1، 1375 ه. ش، ج1، ص 75.
- ↑ مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، تهران، دار الكتب الإسلامية، چاپ دهم، 1371 ه. ش، ج 2، ص 205 و 206.
- ↑ جمعی از نویسندگان، «اسلام»، بخش «نماز جماعت»، دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی، مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی، ج ۳، ذیل مدخل.
- ↑ منتظری، حسینعلی، مبانی فقهی حکومت اسلامی، ترجمه و تقریر محمود صلواتی، تهران، سرایی، ۱۳۷۹، ج ۱، ص ۱۹۱.
- ↑ رحمان ستایش، «نماز جماعت» دانشنامه جهان اسلام، ج ۱۰، ذیل مدخل.
- ↑ رحمان ستایش، محمدکاظم، «نماز جماعت» دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، ج۱۰، ذیل مدخل.
- ↑ كلينى، محمد بن يعقوب، الكافی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۳۷۱.