زمان شب قدر: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی پاسخ
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۵: خط ۵:
{{پایان سوال}}
{{پایان سوال}}
{{پاسخ}}
{{پاسخ}}
ذکر مطالبی راجع به این سئوال ضروری به نظر می‌نماید:
'''دعای روز بیست و هفتم ماه رمضان''' اشاره به [[شب قدر]] دارد. برخی این شب را شب قدر دانسته و تمام عظمت بیان شده در [[قرآن]] و [[روایات]] را متعلق به آن می‌دانند. در میان [[اهل سنت]] نیز این شب به شب قدر معروف است. اما در ورایات متعددی در میان [[شیعه]] و اهل سنت اشاره به نامعلوم بودن این شب داشته و شب‌های ۱۹ و ۲۱ و ۲۳ [[ماه رمضان]] نیز بیان شده است. در ضمن اینکه در این دعا اشاره‌ای به شب قدر بودن ندارد و تنها فضیلت بهره‌مندی از شب قدر خواسته شده است.


الف: جای هیچ تردیدی نیست که شب قدر در سال بیش از یک شب نیست و آن همان شب نزول قرآن صامت است و نیز همان شبی است که فرشتگان به اذن خداوند بر حجت و ولی خدا در هر عصری برای ابلاغ مقدرات و… نازل می‌شوند و او را از تفسیر و تفصیل و جزئیات امور تا سال بعد با خبر می‌نمایند و این مدعا که شب قدر بیش از یک شب نیست از قرآن کریم نیز استفاده می‌شود زیرا:
==مدت شب قدر==
شب قدر در سال بیش از یک شب نبوده و آن همان شب نزول [[قرآن صامت]] است و نیز آن شبی است که به نقل روایات [[فرشتگان]] به اذن خداوند بر حجت و [[ولی خدا]] در هر عصری برای ابلاغ مقدرات و … نازل می‌شوند و او را از تفسیر و تفصیل و جزئیات امور تا سال بعد با خبر می‌نمایند. این سخن که شب قدر بیش از یک شب نیست از قرآن نیز استفاده می‌شود زیرا در مورد شب قدر تعبیر به {{قرآن|لَيْلَةِ الْقَدْرِ}} کرده‌ است یعنی شب قدر و تعبیر به لیالی قدر (شبهای قدر) ننموده‌ است. روایات رسیده از [[معصومین(ع)]] نیز در این زمینه فراوان است که در [[منابع روائی]] جمع‌آوری شده‌ است.


در مورد شب قدر تعبیر به «لیله القدر» کرده‌است یعنی شب قدر و تعبیر به لیالی قدر (شبهای قدر) ننموده‌است. روایات رسیده از معصومین (ع) نیز در این زمینه فراوان است که در مجامع روائی توسط علماء دین جمع‌آوری و ضبط شده‌است.
[[عبدالله بن عباس]] از [[امام علی(ع)]] روایت نموده‌ که حضرت فرمود: «درهر سال یک بار شب قدر است و در این شب، امور، حوادث و جریانات یک سال تقدیر می‌گردد و بعد از [[رسول خدا]] این امور با جانشینان ایشان است» ابن عباس می‌گوید عرض کردم حکام و والیان دین بعد از رسول خدا کیانند؟ فرمود: «من و یازده نفر از صلب من که همگان ائمه و محدث‌اند».<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، بی جا، اسوه، سوم، ۱۳۷۵ش، ج۲، ص۲۶۰.</ref>


عبدالله بن عباس از امام علی (ع) روایت نموده‌است که حضرت فرمود: «درهر سال یک بار شب قدر است و در این شب، امور، حوادث و جریانات یکسال تقدیر می‌گردد و بعد از رسول خدا این امور با ولاه می‌باشد (نزول ملائکه و مقدرات بر امامان است) ابن عباس می‌گوید عرض کردم حکام و والیان دین بعد از رسول خدا کیانند؟ فرمود: «من و یازده نفر از صلب من که همگان ائمه و محدث می‌باشند».<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، بی جا، اسوه، سوم، ۱۳۷۵ش، ج۲، ص۲۶۰.</ref>
این کلام امام علی(ع) تایید این گفتار قرآن است که {{قرآن|تَنَزَّلُ الْمَلائِکَةُ …}} و این تعبیر دلالت بر شب قدر، نزول فرشتگان در آن شب و نیز بر مسئله [[امامت]] و استمرار آن‌ها دارد، یعنی برای رساندن [[تقدیر امور]] بر حجت خدا نازل شده و اسرار شب قدر را بر او عرضه می‌کنند، از همین‌جا به این نکته نیز پی می‌بریم که اهمیت شب قدر علاوه بر نزول قرآن و فرشتگان، بخاطر مسئله امامت نیز هست، زیرا تا امام و حجت خدا نباشد ابلاغ مقدرات امور معنی نخواهد داشت و به همبن دلیل است که در روایات آمده‌ است که «با سوره {{قرآن|إِنَّا أَنْزَلْناهُ}} با دشمنان ما مخاصمه کنید».<ref>اصول کافی، ج۲، ص۲۶۶؛ تفسیر برهان، ج۴، ص۴۸۸؛ الدر المنثور فی تفسیر المأثور، ج۶، ص۳۷۱.</ref>


آری این فرموده مولای متقیان مویّد به تأیید قرآن کریم است که در سوره قدر می‌فرماید: «تنزّل الملائکه…» و این تعبیر دلالت بر استمرار شب قدر، استمرار نزول فرشتگان در آن شب و نیز بر مسئله امامت و استمرار آن، دارد یعنی تا زمین و آسمان و عالم هست شب قدر و نزول فرشتگان در آن هست که برای ابلاغ تقدیر هر امری بر حجت خدا نازل شده و اسرار شب قدر را بر او عرضه می‌کنند از همین‌جا به این نکته نیز پی می‌بریم که اهمیت شب قدر علاوه بر نزول قرآن و فرشتگان، بخاطر مسئله امامت نیز هست زیرا تا امام و حجت خدا نباشد ابلاغ مقدرات امور معنی نخواهد داشت و لذاست که در روایات ما آمده‌است که: «با سوره انا انزلناه با دشمنان ما مخاصمه کنید».<ref>همان، ج۲، ص۲۶۶، و تفسیر برهان، ج۴، ص۴۸۸، و الدر المنثور فی تفسیر المأثور، ج۶، ص۳۷۱.</ref>
==زمان شب قدر==
این مطلب قطعی است که شب قدر در ماه مبارک رمضان است؛ زیرا قرآن می‌فرماید: «ماه رمضان ماهی است که قرآن در آن نازل شده‌ است.»<ref>بقره / ۱۸۵</ref> و در جای دیگر می‌فرماید: «ما قرآن را در شب مبارکی نازل کردیم.» <ref>دخان / ۳</ref> و نیز می‌فرماید: «ما قرآن را در شب قدر نازل کردیم.»<ref>قدر / ۱</ref> از مجموع این آیات استفاده می‌شود که [[لیله مبارکه]] همان شب قدر است و شب قدر در ماه مبارک رمضان بوده، اما اینکه کدامیک از شب‌های ماه رمضان است و چرا مخفی است؟ از قرآن کریم چیزی در این زمینه استفاده نمی‌شود.


ب: این مطلب نیز قطعی است که شب قدر درماه مبارک رمضان است زیرا قرآن کریم در یکجا می‌فرماید: «ماه رمضان ماهی است که قرآن در آن نازل شده‌است. بقره / ۱۸۵».
==دلیل مخفی بودن شب قدر==
راجع به مشخص نبودن شب قدر گفته شده، علت این است که مردم به همه شب‌های ماه رمضان و [[عبادات]] و [[توبه]] و [[دعا]] و … اهمیت بدهند و در هیچ شبی از شب‌های آن کاهلی نکنند و با [[معصیت]] و [[گناه]] نسبت به شب قدر بی‌احترامی ننمایند. شاید بتوان مخفی بودن شب قدر را با توجه به این حدیث قدسی توجیه نمود، «همان گونه که رضای خود را در میان طاعات پنهان نموده‌ تا مردم به طاعات روی آورند و غضبش را در میان معاصی پنهان کرده تا از آنها بپرهیزند، دوستانش را در میان مردم مخفی کرده تا مردم همه را احترام کنند و به احدی بی‌حرمتی روا ندارند و به کسی با دید بد ننگرند و حقیر نشمارند، اجابت را در میان دعاها پنهان کرده‌ تا به همه دعاها روی آورند، [[اسم اعظم]] را در میان اسمائش مخفی ساخته تا همه را بزرگ دارند و نیز وقت [[مرگ]] را مخفی ساخته تا انسان‌ها در همه حال آماده باشند.»<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش، ج۲۷، ص۱۹۰؛ جوادی آملی، عبدالله، قرآن در قرآن، قم، نشر اسراء، چاپ سوم، ۱۳۸۱ش، ص۷۸.</ref>


و در جای دیگر می‌فرماید: «ما قرآن را در شب مبارکی نازل کردیم. دخان / ۳».
بر این اساس شب قدر نیز از جمله اموری است که بخاطر عظمت و احترامش خدا آن را پنهان داشته و در قرآن آن را مشخص ننموده‌ است.


و درجای دیگر می‌فرماید: «ما قرآن را در شب قدر نازل کردیم. قدر / ۱».
==روایات درباره زمان شب قدر==
اما روایات نسبت به تعیین شب قدر و اینکه کدامیک از شب‌های ماه رمضان است مختلف و متعدد است:


از مجموع این آیات استفاده می‌شود که لیله مبارکه همان شب قدر است و شب قدر در ماه مبارک رمضان است امّا اینکه کدامیک از شب‌های ماه رمضان است و چرا مخفی است؟ از قرآن کریم چیزی در این زمینه استفاده نمی‌شود.
'''روایات اهل سنت'''


راجع به مشخص نبودن شب قدر گفته می‌شود علت آن این است که مردم به همه شب‌های ماه رمضان و عبادات و توبه و دعا و… اهمیت بدهند و در هیچ شبی از شب‌های آن کاهلی نکنند و با معصیت و گناه نسبت به شب قدر بی‌احترامی ننمایند روی این جهت خداوند شب قدر را پنهان کرده‌است همان گونه که رضای خود را در میان طاعات پنهان نموده‌است تا مردم به همه طاعات روی آورند و غضبش را در میان معاصی پنهان کرده تا از همه آنها بپرهیزند، دوستانش را در میان مردم مخفی کرده تا مردم همه را احترام کنند و به احدی بی حرمتی روا ندارند و به کسی با دید بد ننگرند و حقیر نشمارند، اجابت را در میان دعاها پنهان کرده‌است تا به همه دعاها روی آورند، اسم اعظم را در میان اسمائش مخفی ساخته تا همه را بزرگ دارند و نیز وقت مرگ را مخفی ساخته تا انسان‌ها در همه حال آماده باشند.<ref>ر. ک. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش، ج۲۷، ص۱۹۰؛ جوادی آملی، عبدالله، قرآن در قرآن، قم، نشر اسراء، چاپ سوم، ۱۳۸۱ش، ص۷۸.</ref>
* روایات از طریق اهل سنت به‌طور عجیبی در تعیین شب قدر اختلاف دارد؛ برخی روایات می‌گوید شب قدر یک شب نامعلوم در میان شب‌های سال است، برخی می‌گوید از ماه رمضان و [[شعبان]] خارج نیست.


بر این اساس شب قدر نیز از جمله اموری است که بخاطر عظمت و احترامش خدا آن را پنهان داشته و در قرآن آن را مشخص ننموده‌است. چون شب قدر از همه مستور شد* لا جرم از پای تا سر نور شد.
* بعضی دیگر آن را شب اول ماه رمضان، شب هفدهم، شب بیست و یکم و شب بیست و سوم می‌داند، لکن معروف بین اهل سنت آن است که شب قدر، [[شب بیست و هفتم ماه رمضان]] است.<ref>سیوطی، جلال الدین، الدرالمنثور فی تفسیر المأثور، قم، کتابخانه مرعشی نجفی، ۱۴۰۴ق، ج۶، ص۳۷۲.</ref>


ج: امّا روایات نسبت به تعیین شب قدر و اینکه کدامیک از شبهای ماه مبارک رمضان است مختلف و متعدد است:
* به [[امام حسن مجتبی(ع)]] گفته شد شب قدر را معین کند، حضرت فرمود: «از شب بیست سوم تا بیست و هفتم (در این پنج شب) آن را جستجو باید کرد.» راوی این روایت [[معاویه بن ابی سفیان]] است.<ref>حسن بن علی تحف العقول، ترجمه جنتی، مؤسسه امیر کبیر، بی تا.</ref>


روایات از طریق اهل سنّت به‌طور عجیبی در تعیین شب قدر اختلاف دارد برخی روایات می‌گوید شب قدر یک شب نامعلوم در میان شبهای سال است، برخی می‌گوید از ماه رمضان و شعبان خارج نیست.
'''روایات شیعه'''


و بعضی دیگر آن را شب اول ماه رمضان، شب هفدهم، شب بیست ویکم و شب بیست و سوم می‌داند لکن معروف بین اهل سنت آن است که شب قدر شب بیست و هفتم ماه رمضان است.<ref>ر. ک. سیوطی، جلال الدین، الدرالمنثور فی تفسیر المأثور، قم، کتابخانه مرعشی نجفی، ۱۴۰۴ق، ج۶، ص۳۷۲.</ref>
اما روایات رسیده از طریق [[اهل بیت(ع)]] نیز مختلف است:


به امام حسن مجتبی (ع) گفته شد شب قدر را معین کند حضرت فرمود: «از شب بیست سوم تا بیست و هفتم (در این پنج شب) آن را جستجو باید کرد.» راوی این روایت معاویه بن ابی سفیان است.<ref>حسن بن علی تحف العقول، ترجمه جنتی، مؤسسه امیر کبیر، بی تا.</ref>
* برخی از روایات می‌گوید شب قدر یکی از سه شب ۱۹ و ۲۱ و ۲۳ ماه مبارک رمضان است. [[امام صادق(ع)]] به حسان فرموده‌ است: «شب قدر را در یکی از این سه شب از شب‌های ماه رمضان جستجو کن».<ref>طباطبائی، محمد حسین، تفسیر المیزان، (ترجمه موسوی همدانی)، دفتر انتشارات اسلامی، بی تا، ج۱۸، ص۵۶۵.</ref>


امّا روایات رسیده از طریق اهل بیت (ع) نیز مختلف است: برخی از روایات می‌گوید شب قدر یکی از سه شب ۱۹ و ۲۱ و ۲۳ ماه مبارک رمضان است. امام صادق (ع) به حسان فرموده‌است «شب قدر را در یکی از این سه شب از شب‌های ماه رمضان جستجو کن».<ref>طباطبائی، محمد حسین، تفسیر المیزان، (ترجمه موسوی همدانی)، دفتر انتشارات اسلامی، بی تا، ج۱۸، ص۵۶۵.</ref>
* برخی دیگر از روایات می‌گوید شب قدر یکی از دو شب ۲۱ و ۲۳ است. امام صادق(ع) به [[حسان بن مهران]] فرموده‌ است: «شب قدر را در ۲۱ و ۲۳ جستجو کن».<ref>شیخ صدوق، محمد بن بابویه، خصال، ترجمه جعفری، نسیم کوثر، بی تا، ج۲، ص۲۹۱.</ref>


برخی دیگر از روایات می‌گوید شب قدر یکی از دو شب ۲۱ و ۲۳ می‌باشد. امام صادق (ع) به حسان بن مهران فرموده‌است: «شب قدر را در ۲۱ و ۲۳ جستجو کن».<ref>شیخ صدوق، محمد بن بابویه، خصال، ترجمه جعفری، نسیم کوثر، بی تا، ج۲، ص۲۹۱.</ref>
* [[ابو بصیر]] می‌گوید به امام صادق(ع) عرض کردم فدایت شوم آن شبی که امیدها را عرضه و خواستنی‌ها را در آن می‌خواهند کدام است؟ فرمود: «آنها را در شب ۲۱ و ۲۳ ماه رمضان عرضه می‌کنند» ابو بصیر می‌گوید عرض کردم پس اگر احیای هر دو شب برایم میسر نشد؟ فرمود: «چه سهل است احیای دو شب در برابر آنچه تو می‌طلبی».<ref>شیخ صدوق، محمد بن بابویه، من لایحضره الفقیه، ترجمه غفاری، نشر صدوق، بی تا، ج۲، ص۵۰۵.</ref>


و نیز ابو بصیر می‌گوید به امام صادق (ع) عرض کردم فدایت شوم آن شبی که امیدها را عرضه و خواستنی‌ها را در آن می‌خواهند کدام است؟ فرمود: «آنها را در شب ۲۱ و ۲۳ ماه رمضان عرضه می‌کنند» ابو بصیر می‌گوید عرض کردم پس اگر احیای هر دو شب برایم میسر نشد؟ فرمود: «چه سهل است احیای دو شب در برابر آنچه تو می‌طلبی».<ref>شیخ صدوق، محمد بن بابویه، من لایحضره الفقیه، ترجمه غفاری، نشر صدوق، بی تا، ج۲، ص۵۰۵.</ref>
* مشهور بین [[علما شیعه]] آن است که شب قدر همان شب ۲۳ ماه رمضان است و روایات زیادی بر این مطلب دلالت دارد. به برخی از آن روایات اشاره می‌شود:


امّا مشهور بین علماء شیعه آن است که شب قدر همان شب ۲۳ ماه رمضان است و روایات زیادی بر این مطلب دلالت دارد که به عنوان نمونه به برخی از آنها اشاره می‌شود:
امام صادق (ع) فرموده‌ است: «در هر شب ماه رمضان سوره {{قرآن|إِنَّا أَنْزَلْناهُ}} را هزار مرتبه بخوان و [[شب بیست و سوم]]، دل را محکم و گوش باز کن و عجائب بشنو از آنچه بینی».


امام صادق (ع) فرموده‌است: «در هر شب ماه رمضان سوره انا انزلنا را هزار مرتبه بخوان و شب بیست و سوم، دل را محکم و گوش باز کن و عجائب بشنو از آنچه بینی» به امام محمد باقر گفتند چگونه بدانم که شب قدر در هر سال هست؟ فرمود: «از اول ماه رمضان هر شب صدبار سوره دخان را بخوان و شب ۲۳ آنچه از آن پرسیدی به چشم خود ببین و باور کن».<ref>شیخ صدوق، محمد بن بابویه، آمالی شیخ صدوق، ترجمه کمره ای، اسلامیه بی تا، ص۳۱۷؛ اصول کافی، ج۲، ص۲۷۸.</ref>
به [[امام محمد باقر(ع)]] گفتند چگونه بدانم که شب قدر در هر سال هست؟ فرمود: «از اول ماه رمضان هر شب صدبار [[سوره دخان]] را بخوان و شب ۲۳ آنچه از آن پرسیدی به چشم خود ببین و باور کن».<ref>شیخ صدوق، محمد بن بابویه، آمالی شیخ صدوق، ترجمه کمره ای، اسلامیه بی تا، ص۳۱۷؛ اصول کافی، ج۲، ص۲۷۸.</ref>


زراره از یکی از دو امام صادق و امام محمد باقر (ع) روایت نموده‌است که «شب ۲۳ همان شب جهنی» است و حدیث جهنی (انصاری، عبدالله) این است که به رسول الله عرضه داشت یا رسول الله منزل من از مدینه دور است دستورم بده برای درک شب قدر شب معینی وارد مدینه شوم پیامبر اکرم (ص) فرمود: شب ۲۳ داخل شو».<ref>المیزان، ج۲۰، ص۵۶۶، و مجمع البیان، ج۱۰، ص۵۱۹.</ref>
[[زراره]] از یکی از دو امام صادق و امام محمد باقر(ع) روایت نموده‌ است که «شب ۲۳ همان شب جهنی» است و [[حدیث جهنی]] (انصاری، عبدالله) این است که به [[رسول الل]]ه عرضه داشت یا رسول الله منزل من از [[مدینه]] دور است، دستورم بده برای درک شب قدر شب معینی وارد مدینه شوم پیامبر(ص) فرمود: شب ۲۳ داخل شو».<ref>المیزان، ج۲۰، ص۵۶۶، و مجمع البیان، ج۱۰، ص۵۱۹.</ref> این روایت در منابع اهل سنت نیز آمده‌است.<ref>سیوطی، الدرالمنثور، ج۶، ص۳۷۳.</ref>


این روایت در منابع اهل سنت نیز آمده‌است.<ref>سیوطی، الدرالمنثور، ج۶، ص۳۷۳.</ref>
با توجه به این روایات صادره از مقام عصمت و نیز رأی مشهور بین علما شیعه به این نتیجه می‌رسیم که شب قدر منحصر است در بین شب‌های ۱۹ و ۲۱ و ۲۳ ماه رمضان و احتمال قوی همان شب ۲۳ است. اما دعای روز بیست و هفتم ماه رمضان با قطع نظر از سند آن هرگز دلالت ندارد که شب ۲۷ ماه رمضان شب قدر باشد، زیرا در آن چنین آمده‌ است: {چمتن عربی|اللهمّ ارْزُقْنی فیهِ فَضْلَ لَیْلَةِ القَدْرِ|ترجمه=خدایا روزی کن مرا در آن فضیلت شب قدر را؛}} آنچه خواسته شده‌ این است که ثواب شب قدر به دعا کننده عطا شود، نه اینکه شب بیست و هفتم شب قدر است.
 
با توجه به این روایات صادره از مقام عصمت و نیز رأی مشهور بین علما شیعه به این نتیجه می‌رسیم که شب قدر منحصر است در بین شب‌های ۱۹ و ۲۱ و ۲۳ ماه رمضان و احتمال قوی همان شب ۲۳ است امّا دعای روز بیست و هفتم ماه رمضان با قطع نظر از سند آن هرگز دلالت ندارد که شب ۲۷ ماه رمضان شب قدر باشد زیرا در آن چنین آمده‌است: «اللّهم ارزقنی فیه فضل لیله القدر» خدایا روزی کن مرا در آن فضیلت شب قدر را؛ آنچه خواسته شده‌است این است که ثواب شب قدر به دعا کننده عطا شود نه اینکه شب بیست و هفتم شب قدر است.
{{پایان پاسخ}}
{{پایان پاسخ}}
{{مطالعه بیشتر}}
{{مطالعه بیشتر}}


== معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر ==
== معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر ==
۱ـ تفسیر المیزان، ج۲ و ج۲۰، ص۵۶۶ به بعد.
* تفسیر المیزان، ج۲ و ج۲۰، ص۵۶۶ به بعد.


۲ـ تفسیر نمونه، ج۲۷، ص۱۹۰ به بعد.
* تفسیر نمونه، ج۲۷، ص۱۹۰ به بعد.
{{پایان مطالعه بیشتر}}
{{پایان مطالعه بیشتر}}


خط ۶۸: خط ۷۰:
}}
}}
{{تکمیل مقاله
{{تکمیل مقاله
  | شناسه =
  | شناسه =شد
  | تیترها =
  | تیترها =شد
  | ویرایش =
  | ویرایش =شد
  | لینک‌دهی =
  | لینک‌دهی =شد
  | ناوبری =
  | ناوبری =
  | نمایه =
  | نمایه =
خط ۷۸: خط ۸۰:
  | بازبینی =
  | بازبینی =
  | تکمیل =
  | تکمیل =
  | اولویت =
  | اولویت =ج
  | کیفیت =
  | کیفیت =ج
}}
}}
{{پایان متن}}
{{پایان متن}}

نسخهٔ ‏۱ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۰۹:۴۳

سؤال

در دعای روز بیست و هفتم ماه رمضان شب بیست و هفتم شب قدر معرفی شده و بیشتر مسلمانان این شب را به عنوان شب قدر قبول دارند و این سندی محکم از جانب خداوند است؛ به چه علت و سندی شیعیان سه شب ۱۹، ۲۱ و ۲۳ را شب‌های قدر می‌دانند؟

دعای روز بیست و هفتم ماه رمضان اشاره به شب قدر دارد. برخی این شب را شب قدر دانسته و تمام عظمت بیان شده در قرآن و روایات را متعلق به آن می‌دانند. در میان اهل سنت نیز این شب به شب قدر معروف است. اما در ورایات متعددی در میان شیعه و اهل سنت اشاره به نامعلوم بودن این شب داشته و شب‌های ۱۹ و ۲۱ و ۲۳ ماه رمضان نیز بیان شده است. در ضمن اینکه در این دعا اشاره‌ای به شب قدر بودن ندارد و تنها فضیلت بهره‌مندی از شب قدر خواسته شده است.

مدت شب قدر

شب قدر در سال بیش از یک شب نبوده و آن همان شب نزول قرآن صامت است و نیز آن شبی است که به نقل روایات فرشتگان به اذن خداوند بر حجت و ولی خدا در هر عصری برای ابلاغ مقدرات و … نازل می‌شوند و او را از تفسیر و تفصیل و جزئیات امور تا سال بعد با خبر می‌نمایند. این سخن که شب قدر بیش از یک شب نیست از قرآن نیز استفاده می‌شود زیرا در مورد شب قدر تعبیر به ﴿لَيْلَةِ الْقَدْرِ کرده‌ است یعنی شب قدر و تعبیر به لیالی قدر (شبهای قدر) ننموده‌ است. روایات رسیده از معصومین(ع) نیز در این زمینه فراوان است که در منابع روائی جمع‌آوری شده‌ است.

عبدالله بن عباس از امام علی(ع) روایت نموده‌ که حضرت فرمود: «درهر سال یک بار شب قدر است و در این شب، امور، حوادث و جریانات یک سال تقدیر می‌گردد و بعد از رسول خدا این امور با جانشینان ایشان است» ابن عباس می‌گوید عرض کردم حکام و والیان دین بعد از رسول خدا کیانند؟ فرمود: «من و یازده نفر از صلب من که همگان ائمه و محدث‌اند».[۱]

این کلام امام علی(ع) تایید این گفتار قرآن است که ﴿تَنَزَّلُ الْمَلائِکَةُ … و این تعبیر دلالت بر شب قدر، نزول فرشتگان در آن شب و نیز بر مسئله امامت و استمرار آن‌ها دارد، یعنی برای رساندن تقدیر امور بر حجت خدا نازل شده و اسرار شب قدر را بر او عرضه می‌کنند، از همین‌جا به این نکته نیز پی می‌بریم که اهمیت شب قدر علاوه بر نزول قرآن و فرشتگان، بخاطر مسئله امامت نیز هست، زیرا تا امام و حجت خدا نباشد ابلاغ مقدرات امور معنی نخواهد داشت و به همبن دلیل است که در روایات آمده‌ است که «با سوره ﴿إِنَّا أَنْزَلْناهُ با دشمنان ما مخاصمه کنید».[۲]

زمان شب قدر

این مطلب قطعی است که شب قدر در ماه مبارک رمضان است؛ زیرا قرآن می‌فرماید: «ماه رمضان ماهی است که قرآن در آن نازل شده‌ است.»[۳] و در جای دیگر می‌فرماید: «ما قرآن را در شب مبارکی نازل کردیم.» [۴] و نیز می‌فرماید: «ما قرآن را در شب قدر نازل کردیم.»[۵] از مجموع این آیات استفاده می‌شود که لیله مبارکه همان شب قدر است و شب قدر در ماه مبارک رمضان بوده، اما اینکه کدامیک از شب‌های ماه رمضان است و چرا مخفی است؟ از قرآن کریم چیزی در این زمینه استفاده نمی‌شود.

دلیل مخفی بودن شب قدر

راجع به مشخص نبودن شب قدر گفته شده، علت این است که مردم به همه شب‌های ماه رمضان و عبادات و توبه و دعا و … اهمیت بدهند و در هیچ شبی از شب‌های آن کاهلی نکنند و با معصیت و گناه نسبت به شب قدر بی‌احترامی ننمایند. شاید بتوان مخفی بودن شب قدر را با توجه به این حدیث قدسی توجیه نمود، «همان گونه که رضای خود را در میان طاعات پنهان نموده‌ تا مردم به طاعات روی آورند و غضبش را در میان معاصی پنهان کرده تا از آنها بپرهیزند، دوستانش را در میان مردم مخفی کرده تا مردم همه را احترام کنند و به احدی بی‌حرمتی روا ندارند و به کسی با دید بد ننگرند و حقیر نشمارند، اجابت را در میان دعاها پنهان کرده‌ تا به همه دعاها روی آورند، اسم اعظم را در میان اسمائش مخفی ساخته تا همه را بزرگ دارند و نیز وقت مرگ را مخفی ساخته تا انسان‌ها در همه حال آماده باشند.»[۶]

بر این اساس شب قدر نیز از جمله اموری است که بخاطر عظمت و احترامش خدا آن را پنهان داشته و در قرآن آن را مشخص ننموده‌ است.

روایات درباره زمان شب قدر

اما روایات نسبت به تعیین شب قدر و اینکه کدامیک از شب‌های ماه رمضان است مختلف و متعدد است:

روایات اهل سنت

  • روایات از طریق اهل سنت به‌طور عجیبی در تعیین شب قدر اختلاف دارد؛ برخی روایات می‌گوید شب قدر یک شب نامعلوم در میان شب‌های سال است، برخی می‌گوید از ماه رمضان و شعبان خارج نیست.
  • بعضی دیگر آن را شب اول ماه رمضان، شب هفدهم، شب بیست و یکم و شب بیست و سوم می‌داند، لکن معروف بین اهل سنت آن است که شب قدر، شب بیست و هفتم ماه رمضان است.[۷]

روایات شیعه

اما روایات رسیده از طریق اهل بیت(ع) نیز مختلف است:

  • برخی از روایات می‌گوید شب قدر یکی از سه شب ۱۹ و ۲۱ و ۲۳ ماه مبارک رمضان است. امام صادق(ع) به حسان فرموده‌ است: «شب قدر را در یکی از این سه شب از شب‌های ماه رمضان جستجو کن».[۹]
  • برخی دیگر از روایات می‌گوید شب قدر یکی از دو شب ۲۱ و ۲۳ است. امام صادق(ع) به حسان بن مهران فرموده‌ است: «شب قدر را در ۲۱ و ۲۳ جستجو کن».[۱۰]
  • ابو بصیر می‌گوید به امام صادق(ع) عرض کردم فدایت شوم آن شبی که امیدها را عرضه و خواستنی‌ها را در آن می‌خواهند کدام است؟ فرمود: «آنها را در شب ۲۱ و ۲۳ ماه رمضان عرضه می‌کنند» ابو بصیر می‌گوید عرض کردم پس اگر احیای هر دو شب برایم میسر نشد؟ فرمود: «چه سهل است احیای دو شب در برابر آنچه تو می‌طلبی».[۱۱]
  • مشهور بین علما شیعه آن است که شب قدر همان شب ۲۳ ماه رمضان است و روایات زیادی بر این مطلب دلالت دارد. به برخی از آن روایات اشاره می‌شود:

امام صادق (ع) فرموده‌ است: «در هر شب ماه رمضان سوره ﴿إِنَّا أَنْزَلْناهُ را هزار مرتبه بخوان و شب بیست و سوم، دل را محکم و گوش باز کن و عجائب بشنو از آنچه بینی».

به امام محمد باقر(ع) گفتند چگونه بدانم که شب قدر در هر سال هست؟ فرمود: «از اول ماه رمضان هر شب صدبار سوره دخان را بخوان و شب ۲۳ آنچه از آن پرسیدی به چشم خود ببین و باور کن».[۱۲]

زراره از یکی از دو امام صادق و امام محمد باقر(ع) روایت نموده‌ است که «شب ۲۳ همان شب جهنی» است و حدیث جهنی (انصاری، عبدالله) این است که به رسول الله عرضه داشت یا رسول الله منزل من از مدینه دور است، دستورم بده برای درک شب قدر شب معینی وارد مدینه شوم پیامبر(ص) فرمود: شب ۲۳ داخل شو».[۱۳] این روایت در منابع اهل سنت نیز آمده‌است.[۱۴]

با توجه به این روایات صادره از مقام عصمت و نیز رأی مشهور بین علما شیعه به این نتیجه می‌رسیم که شب قدر منحصر است در بین شب‌های ۱۹ و ۲۱ و ۲۳ ماه رمضان و احتمال قوی همان شب ۲۳ است. اما دعای روز بیست و هفتم ماه رمضان با قطع نظر از سند آن هرگز دلالت ندارد که شب ۲۷ ماه رمضان شب قدر باشد، زیرا در آن چنین آمده‌ است: {چمتن عربی|اللهمّ ارْزُقْنی فیهِ فَضْلَ لَیْلَةِ القَدْرِ|ترجمه=خدایا روزی کن مرا در آن فضیلت شب قدر را؛}} آنچه خواسته شده‌ این است که ثواب شب قدر به دعا کننده عطا شود، نه اینکه شب بیست و هفتم شب قدر است.


معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر

  • تفسیر المیزان، ج۲ و ج۲۰، ص۵۶۶ به بعد.
  • تفسیر نمونه، ج۲۷، ص۱۹۰ به بعد.


منابع

  1. کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، بی جا، اسوه، سوم، ۱۳۷۵ش، ج۲، ص۲۶۰.
  2. اصول کافی، ج۲، ص۲۶۶؛ تفسیر برهان، ج۴، ص۴۸۸؛ الدر المنثور فی تفسیر المأثور، ج۶، ص۳۷۱.
  3. بقره / ۱۸۵
  4. دخان / ۳
  5. قدر / ۱
  6. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش، ج۲۷، ص۱۹۰؛ جوادی آملی، عبدالله، قرآن در قرآن، قم، نشر اسراء، چاپ سوم، ۱۳۸۱ش، ص۷۸.
  7. سیوطی، جلال الدین، الدرالمنثور فی تفسیر المأثور، قم، کتابخانه مرعشی نجفی، ۱۴۰۴ق، ج۶، ص۳۷۲.
  8. حسن بن علی تحف العقول، ترجمه جنتی، مؤسسه امیر کبیر، بی تا.
  9. طباطبائی، محمد حسین، تفسیر المیزان، (ترجمه موسوی همدانی)، دفتر انتشارات اسلامی، بی تا، ج۱۸، ص۵۶۵.
  10. شیخ صدوق، محمد بن بابویه، خصال، ترجمه جعفری، نسیم کوثر، بی تا، ج۲، ص۲۹۱.
  11. شیخ صدوق، محمد بن بابویه، من لایحضره الفقیه، ترجمه غفاری، نشر صدوق، بی تا، ج۲، ص۵۰۵.
  12. شیخ صدوق، محمد بن بابویه، آمالی شیخ صدوق، ترجمه کمره ای، اسلامیه بی تا، ص۳۱۷؛ اصول کافی، ج۲، ص۲۷۸.
  13. المیزان، ج۲۰، ص۵۶۶، و مجمع البیان، ج۱۰، ص۵۱۹.
  14. سیوطی، الدرالمنثور، ج۶، ص۳۷۳.