نام ملائکه در قرآن و روایات
سؤال
اسماء ملائکه در قرآن و روایات را بیان کنید؟
قرآن از جبرئیل، میکائیل، هاروت و ماروت به عنوان فرشتگان الهی یاد کرده است. در مورد بقیه فرشتگان، اوصاف آنها آمده است مانند: كِرَامًا كَاتِبِينَ، عِبَادٌ مُكْرَمُونَ، مَلَكُ الْمَوْتِ، رَقِيبٌ عَتِيدٌ و ... . نام برخی از فرشتگان در روایات آمده است؛ از جمله: عزرائیل، اسرافیل، کروبین، نَکیر و مُنْکَر و ... .
نامها و صفات ملائکه در قرآن
قرآن به نام چند فرشته الهی اشاره کرده است:
- جبریل: نام جبریل سه بار در قرآن آمده است.[۱][۲][۳] جبریل که گاهی جبرئیل و جبرائیل هم گفته میشود، پیامآور وحی الهی بر پیامبران است.[۱] در قرآن تعابیر دیگری نیز هست که مفسران آنها را ناظر به جبرئیل دانستهاند، از جمله : «روحالامین»[۴] که حاکی از امانتداری او در رساندن وحی است؛ «رسولٍ کریم »[۵] که بر خصلتهای نیک وی دلالت دارد؛ « شدیدالقوی: بسیار نیرومند»[۶] و «ذومِرّة: دارای توانمندی»[۷] و «ذی قوة: داری نیرو»[۸] که بیان کننده توانمندی و قدرت بر انجام اوامر الهی است؛ «روح القدس»[۹] وحی را بر پیامبر نازل میکند.[۱۰][۱۱]
- میکال: میکائیل از فرشتگان مقرب خداوند است که در آیه ۹۸ سوره بقره، از او با نام «میکال» یاد شده است[۱۲] گفته شده ایشان فرشته رحمت است[۱۳][۱۴] و به روزیها و معرفت نفوس مأمور هست.[۱۵]
- هاروت و ماروت: قرآن از این دو به عنوان ملک یعنی فرشته یاد کرده است: ﴿وَمَا أُنْزِلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ ۚ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّىٰ يَقُولَا إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَه فَلَا تَكْفُرْ؛ و از آنچه بر دو فرشته بابل «هاروت» و «ماروت»، نازل شد، پیروی کردند. و آنها به هیچ کس چیزی یاد نمیدادند، مگر اینکه از پیش به او میگفتند: ما وسیله آزمایشیم کافر نشو﴾(بقره:۱۰۲)
فرشتگان دیگری هم در قرآن آمده است که نه با نام و بلکه با صفات از آنها یاد شده است.[۱۶] از جمله:
نامهای ملائکه در احادیث
نامهایی از ملائکه در روایات اسلامی آمده است که گاهی در کنار نام، به وظیفه و ماموریتالهی برخی از آنها نیز اشاره شده است.
- عزرائیل: در قرآن «ملک الموت»[۲۳] به عنوان کسی که انسانها را میمیراند، آمده است. در روایاتی نام وی عزرائیل دانسته شده است.[۲۴][۲۵][۲۶]
- اسرافیل: اسرافیل از فرشتگان مقرب الهی است که بیشتر او را با دمیدن در صورِ (شیپور) پایان دنیا میشناسند.[۲۷] در قرآن کریم واژه اسرافیل ذکر نشده؛ اما چندین آیه درباره نفخ صور وجود دارد.[۲۸][۲۹] که بر اساس روایات، دمیدن در آن صور، بر عهده اسرافیل است.[۳۰]
- کرّوبین: كروبين به معناي سيد و بزرگ ملائكه است.[۳۱] كروبين نام دو ملك ميباشند كه با همكاري جبرئيل و ميكائيل براي عذاب قوم لوط نازل شدند.[۳۲]
- نَکیر و مُنْکَر: نام دو فرشتهای است که در شب اول بعد از دفن، وارد قبر شده و از اعتقادات و اعمال مُرده سؤال میکنند. در روایات، چهره نکیر و منکر چنین توصیف شده است: صدایشان مانند رعد غرنده و چشمهایشان مانند برق خیره کننده بوده و از آنها آتش میجهد.[۳۳] البته چگونگی برخورد آنها با میت، بر اساس ایمان یا انحراف او است و چهره آنها در برخورد با افراد تفاوت دارد.[۳۴]
- بشیر و مبشر، در برخی از روایات نام دو ملکی که بر کافر نازل میشوند ناکر و نکیر و نام دو ملکی که بر مؤمن نازل میشوند بشیر و مبشر ذکر شده است.[۳۵][۳۶][۳۷]
- رومان: نام فرشتهای است که در قبر پیش از نکیر و منکر از اعمال انسان سؤال میکند.[۳۸][۳۹][۴۰][۴۱] امام سجاد(ع) در دعایی که در صحیفه سجادیه نقل شده، نام رومان را در کنار نام نکیر و منکر آورده و بر آنها درود میفرستد.[۴۲] در روایتی از رسول خدا(ص) رومان، نخستین فرشتهای است که در قبر پیش از نکیر و منکر بر جنازه وارد میشود و پرونده اعمال افراد را آماده میکند.[۴۰][۴۱]
امام سجاد(ع) در سومین دعای صحیفه سجادیه، راجع به ملائکه توصیفاتی دارند که در ضمن، بعض اصناف ملائکه و اسماء بعضی از آنها را نیز ذکر فرمودهاند؛ از جمله: فرشتگان ساکن آسمانها، فرشتگانی که همواره در فعالیت و کار و کوشش هستند، فرشتگان اهل قرب و منزلت، ملائک خازن باران، حرکت دهندگان ابر، موکلان باد، موکلان کوهها، فرشتگان خازنان جهنم و بهشت، خدمتگزاران بهشت و ... .[۴۳]
مطالعه بیشتر
- سیمای فرشتگان در قرآن و نهج البلاغه، لیلا حمداللهی.
- سیری در اسرار فرشتگان، محمدزمان رستمی و طاهر آلبویه.
- فرشتگان، علیرضا رجالی تهرانی و ملائکه، محمد شجاعی زنجانی.
منابع
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ سوره بقره، آیه ۹۷.
- ↑ سوره بقره، آیه ۹۸.
- ↑ سوره تحریم، آیه ۴.
- ↑ سوره شعراء، آیه ۱۹۳.
- ↑ سوره حاقه، آیه ۴۰. سوره تکویر، آیه ۱۹.
- ↑ سوره نجم، آیه ۵.
- ↑ سوره نجم، آیه ۶.
- ↑ سوره تکویر، آیه ۲۰.
- ↑ سوره نحل، آیه ۱۰۲.
- ↑ میبدی، احمدبن محمد، کشف الاسرار و عده الابرار، تهران، چاپ علی اصغر حکمت، ۱۳۶۱ش، ج۱، ص۲۶۳.
- ↑ فخررازی، محمدبن عمر، التفسیرالکبیر، قاهره، چاپ افست ج۳، ص۱۷۷.
- ↑ رجالی تهرانی، علیرضا، فرشتگان تحقیقی قرآنی روایی و عقلی، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۶ش، ص۱۰۵.
- ↑ زمخشری، محمود، الکشاف، بیروت، دارالکتب العربی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۹۴.
- ↑ رستمی، محمد زمان و طاهره آل بویه، سیری در اسرار فرشتگان با رویکردی قرآنی و عرفانی، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۹۳ش، ص۲۴۱
- ↑ قرشی، سیدعلی اکبر، قاموس قرآن، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ یازدهم، ۱۳۷۲ش، مجلد سوم، ص۲۶۸.
- ↑ طباطبایی، سید محمد حسین، تفسیر المیزان، مترجم سید محمد باقر موسوی، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ یازدهم، ۱۳۷۸، ج۱۷، ص۱۲.
- ↑ سوره انبیاء، آیه ۲۶.
- ↑ سوره انفطار، آیه ۱۱.
- ↑ سوره ق، آیه ۱۸.
- ↑ سوره عبس، آیه ۱۶.
- ↑ سوره سجده، آیه ۱۱.
- ↑ سوره انعام، آیه ۶۱.
- ↑ سوره سجده، آیه ۱۱.
- ↑ مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار، تحقيق: محمد تقي مصباح اليزدي ، محمد باقر بهبودي، بیروت، دار إحياء التراث العربي، چاپ سوم، ۱۴۰۳ق /۱۹۸۳ م، ج۵۶، ص۲۳۳.
- ↑ ثعلبی، احمد بن محمد، الكشف والبيان عن تفسير القرآن، تحقيق: الإمام أبي محمد بن عاشور، بيروت، دار إحياء التراث العربي، چاپ اول، ۱۴۲۲ق / ۲۰۰۲م، ج۷، ص۳۲۸.
- ↑ محمد عزه دروزه، التفسير الحديث، بیروت، دار الغرب الإسلامي، چاپ دوم، ۱۴۲۱ ق/ ۲۰۰۰ م ، ج۵، ص۳۴۶.
- ↑ ضیائی ارزگانی، رحمتالله، «اسرافیل» در دانشنامه کلام اسلامی، قم، ج۱، انتشارات موسسه امام صادق، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۴۱.
- ↑ سوره زمر، آیه ۶۸.
- ↑ سوره یس، آیه ۵۳.
- ↑ مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار احیاءالتراث، ۱۴۰۳ق، ج۶، ص۳۴۰.
- ↑ خسروى حسينى سيد غلامرضا، ترجمه و تحقيق مفردات الفاظ قرآن ، تهران، مرتضوى، چاپ دوم ، ۱۳۷۵ش، ج۴، ص۱۱.
- ↑ طباطبايي، سيد محمد حسين، تفسير الميزان، مترجم سيد محمد باقر موسوي، دفتر انتشارات اسلامي، چاپ يازدهم، ۱۳۷۸، ج۱۰، ص۴۸۹.
- ↑ مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، تهران، دارالکتب اسلامیه، ۱۳۶۲ش، ج۶ ، باب احوال القبر و البرزخ
- ↑ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، بیروت، دار الکتب الإسلامیه، ۱۴۰۷ق، ج۳،ص ۲۳۸
- ↑ شیخ مفید، محمد بن محمد، تصحیح الاعتقادات الامامیه، قم، کنگره شیخ مفید، چاپ دوم، ۱۴۱۴ق، ص۹۹. فیض کاشانی، علم الیقین، ج۲، ص۱۰۷۳.
- ↑ جزایری، نعمتالله، الانوار النعمانیه، بیروت، دار القاری، چاپ اول، ۱۴۲۹ق، ج۴، ص۱۵۸.
- ↑ حمصی رازی، محمود بن علی، المنقذ من التقلید، ج۲، ص۱۹۷.
- ↑ امام سجاد(ع)، الصحیفة السجادیة، ترجمه و شرح فیض الإسلام، ۱۳۷۶ش، ص۵۶.
- ↑ فخرالدین طریحی، مجمع البحرین، ج۲، ص۲۵۴.
- ↑ ۴۰٫۰ ۴۰٫۱ علامه مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۶، ص۲۳۴.
- ↑ ۴۱٫۰ ۴۱٫۱ علامه مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۲۲، ص۳۷۴.
- ↑ امام سجاد(ع)، الصحیفة السجادیة، قم، الهادی،۱۳۷۶ش، دعای سوم، ص۳۵۱.
- ↑ صحیفه سجادیه، ترجمه حسین انصاریان، انتشارات پیام آزادی، چاپ دوازدهم، ۱۳۸۲، دعای سوم، درود بر ملائکه، ص۴۳–۴۸.