قبر حضرت فاطمه(س)
 | این مقاله هماکنون به دست R.bahmani در حال ویرایش است. |
چرا قبر حضرت فاطمه زهرا(س) مخفي است؟
وصیت حضرت زهرا(س)
حضرت زهرا(س) زماني كه اجلشان نزديك شد و در بستر به حالت احتضار بهسر ميبردند، علي(ع) بر بالاي بسترشان آمدند و بعد از صحبتهايي كه با همديگر كردند، فاطمه(س) اجازه خواستند تا چند وصيّت به همسرشان كنند.[۱]
از جمله وصاياي حضرت زهرا(س) به علي(ع) اين بود كه گفتند اي پسرعمو! اگر تا چند ساعت ديگر از دنيا رفتم جنازهام را شبانه تشييع كن و مراسم تشييع من را اعم از غسل و كفن و نماز خواندن و دفن كردن بايد در محيطي مخفي و پنهان انجام دهيد و فقط به كساني اجازه در تشييع دهيد كه ظلم و جفا نسبت به من روا نداشتهاند و حتّي به يك نقل حضرت زهرا(س) تصريح كردند كه نگذاريد ابيبكر و عمر بر من نماز بخوانند و در تشييع جنازه من شركت كنند. يقيناً حضرت زهرا(س) با اين كارشان ميخواستند باري ديگر همانند جريان فدك مبارزهاي تازه با وصيّتنامه سياسي خويش شروع كنند كه ضربۀ سهمگيني به حكومت وقت وارد سازند.[۲]
امام علی(ع) فاطمه(س) را شبانه و مخفیانه دفن کرد[۳] و پس از دفن، آثار قبر او را از بین برد.[۴] پس از آن، چهل صورتِ قبر[۵] و به قولی هفت صورت قبر[۶] ساخت تا قبر فاطمه(س) مشخص نشود. در برخی منابع شیعه آمده است عمر بن خطاب تصمیم گرفت صورتهای قبر را نبش کند و بر فاطمه نماز بخواند؛ ولی پس از تهدید امام علی(ع)، از این کار منصرف شد.[۷]
فاطمه اطهر(س) با وصيّت خويش افكار خفتة مردم مدينه را بيدار ميساختند و توجه افكار عمومي را نسبت به پايمال كردن حقّ خويش جلب ميكردند.[۸]
قبر حضرت زهرا(س)
صدیقه کبری(س) در آخرین لحظات حیات، به همسر خود وصیت کرد که او را خود شستشو داده و کسی جز او و «اسماء بنت عمیس» ایشان را کفن و دفن نکند و او را در شب به خاک سپارند. پس از وفات آن مکرمه، علی(ع) همراه اسماء بنت عمیس وصیت پاره تن رسول خدا(ص) را عملی ساختند و همانگونه که خواسته بود آن را به انجام رسانیدند. فاطمه(س) را در شب و مخفیانه به خاک سپردند و تا ابد قبر او را بر ارادتمندان و مشتاقان او پنهان ساختند. براساس منابع تاریخی و روایات مأثوره، محل دفن آن معصومه احتمالاً در یکی از سه نقطه زیر است.
- براساس روایت ابن شبه در تاریخ المدینه، قبر فاطمه(س) در قبرستان بقیع و در گوشه خانه «عقیل بن ابی طالب» است. این خانه در وسط قبرستان بقیع و همان جایی که امروز قبر عقیل است قرار داشته است. بسیاری از بنی هاشم در اطراف یا داخل این خانه مدفون شدهاند. خانه او در نزدیکی قناتی بوده و قبر فاطمه(س) بر اساس روایات ابن شبه در مدخل خروجی کوچهای بین «خانه عقیل» و «خانه نبیه» قرار داشته که بین قبر و قنات مورد نظر ۲۳ ذراع (یازده متر) فاصله بوده است.[۹]
- عدهای از مورخان گفتهاند قبر فاطمه(س) در خانه ایشان قرار دارد. ابن شبه و سمهودی نیز روایاتی در این مورد ارائه کردهاند. از جمله سمهودی در جایی که از وصیت حضرت فاطمه(س) به علی(ع) سخن میگوید؛ که ایشان از علی(ع) در لحظات احتضار خواستند تا فرش خانه را برداشته و محلی را برای دفن ایشان آماده سازد[۱۰].
- عدهای چون ابوعبدالله، ابوالفتوح رازی، ابن جبیر و ابن شهر آشوب نیز روایت کردهاند که قبر فاطمه(س) در محل روضه النبی(ص) یعنی فاصله بین منبر و مرقد پیامبر قرار دارد[۱۱] که این نظر نیز مؤید نظر دوم است زیرا به اعتقاد شیعه، چنان که گفتیم، منزل حضرت فاطمه(س) جزء روضه النبی(ص) محسوب میگردد. پس میتوان این نظر را با نظر دسته دوم که محل دفن را در خانه میدانند یکی دانست.
شیخ طوسی و شیخ صدوق، دو تن از علمان بزرگ شیعه، پس از بررسی مجموع روایات و اسناد اظهار داشتهاند که محل قبر دخت مظلوم رسول خدا(ص) در منزل خود یعنی پشت مرقد مطهر پیامبر(ص) قرار دارد. این محل با بقعهای کوچک مشخص و در قسمت جنوبی آن نیز محرابی به نام «محراب فاطمه(س)» وجود دارد که آن محراب در جنوب «محراب التهجد» واقع است؛ این مکان امروزه داخل ضریح و حجره است و قابل رؤیت نیست. به نظر میرسد این احتمال از سایر احتمالات صحیحتر و قویتر باشد؛ زیرا بعید است با توجه به فاصله نسبتاً زیاد بین خانه فاطمه(س) و بقیع و این که ایشان وصیت کرده بودند تا هیچ کس از محل دفن و مراسم تشییع او با خبر نشود، علی(ع) ایشان را از این مسافت عبور داده و در بقیع به خاک سپرده باشد؛ لذا معقولتر آن مینماید که برای رعایت این امر و مخفی نگاه داشتن تشییع و مراسم خاکسپاری، آن مظلومه را در منزل خود به خاک سپرده باشند.[۱۲]
علل مخفی بودن قبر
اميرالمؤمنين با عمل به وصيّت زهرا(س) ردپاي ظلمي که به دختر رسول خدا(س) شده بود را حفظ کرد تا به نسلهاي آينده راه راست را نسان دهد و از طرفي مشروعيت خليفه را زير سؤال برد و مظلوميت زهرا(س) را بيشتر آشكار و اين سؤال را هميشه براي همگان مطرح نمايد كه چرا قبر زهرا(س) مخفي مانده است.
بدين طريق زماني كه حضرت زهرا(س) از دنيا رفتند مردم سراسيمه به خانۀ زهرا(س) آمدند و منتظر بيرون آمدن جنازه بودند كه علي(ع) به ابوذر فرمود: برو و با صداي بلند اعلام كن كه برگردند چرا كه تشييع جنازۀ دختر رسول خدا امشب صورت نميگيرد و به تأخير افتاده است. مردم كه متفرق شدند حضرت علي(ع) با كمك اسماء بدن حضرت را غسل و كفن كردند و در نيمۀ شب با عدهاي از نزديكان و ياران خويش كه عبارت بودند. از: سلمان، ابوذر، مقداد، عمار، عباس و زبير و چند تن ديگر به همراه علي(ع) جنازۀ دختر رسولخدا را شبانه تشييع كردند و شبانه به خاك سپردند و حضرت علي(ع) قبر فاطمه(س) را همسطح زمين كردند و حتي روايت شده در چند نقطه در بقيع، قبرهاي متعدد درست كردند تا قبر فاطمه(س) قابل شناسايي نباشد؛ ازاينرو مخفي بودن قبر فاطمه(س) بهعنوان يک راز، براي هميشه باقی مانده است و كساني هم كه حضور داشتند بعدها محل قبر فاطمه(س) را بازگو نكردند.[۱۳] به گفته شیخ مفید و نویسنده کتاب دلائل الامامه، حضرت فاطمه(س) وصیت کرد قبر او مخفی باشد.[۱۴]
بنابراين علت، مخفي ماندن قبر آن حضرت را ميتوان در امور زير خلاصه كرد:
- دشمنان و غاصبانِ حق آن مظلومه به قبر آن حضرت دسترسي نداشته و به آن بيحرمتي نکنند.
- خواستۀ خود آن حضرت بود كه شبانه و مخفيانه، دفن شوند كه به تبع آن قبرشان مخفي بماند.[۱۵]
- با توجه به محتواي وصيت ايشان در مورد دفن آن حضرت؛ ميتوان گفت كه ميخواستند با اين كار، افكار عمومي را بيدار كرده و مردم را نسبت به ظلم و انحراف حُكّام زمانشان نسبت به اهل بيت(ع)، آگاه سازند و مهمتر از همه راه راستين اسلام و پيامبر(ص) از راههاي منحرف جدا باشد؛ ازاينرو مي توان گفت يکي از حکمتهاي پنهان بودن قبر زهرا(س)، زنده نگه داشتن اسلام اصيل و ناب است.[۱۶]
مطالعه بیشتر
- زندگانی حضرت فاطمه مرحوم دکتر شهیدی.
- زندگانی سیاسی حضرت زهرا(س) ، شهین خشاوی
- تحلیل سیره فاطمه زهرا(س)، علی اكبر بابازاده.
منابع
- ↑ حجة اللّه النجفي الرضوي الاميري، احتجاج الزهرا فاطمه، انتشارات فروزان، چاپ دوم، ص210
- ↑ شهين خشاوي، زندگاني سياسي حضرت زهرا(س)، نشر عابد، چاپ اول، 1378، تهران، ص 280.
- ↑ ابن شبة، تاریخ المدینه، ۱۳۹۹ق، ج۱، ص۱۰۷.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۲۹ق، ج۲، ص۴۹۰.
- ↑ طبری آملی، دلائل الامامة، ۱۴۱۳ق، ص۱۳۶؛ خصیبی، الهدایة الکبری، ۱۴۱۹ق، ص۱۷۹.
- ↑ ابن شهر آشوب، مناقب، ۱۳۷۹ق، ج۳، ص۳۶۳.
- ↑ هلالی، کتاب سلیم بن قیس الهلالی، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۸۷۱؛ مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۲۸، ص۳۰۴.
- ↑ رنجهاي حضرت زهرا(س)، علامه سيد جعفر مرتضي عاملي، ترجمة محمد سپهري، نشر ايام، چاپ اول، 1378، قم، ص 223.
- ↑ تاریخ المدینه المنوره، ابن شبه ج۱، ص۱۰۵ و ۱۰۶.
- ↑ وفاء الوفاء باخبار دارالمصطفی، سمهودی، ج۲، ص۹۰۳.
- ↑ مناقب الائمه، ابن شهر آشوب، ج۳، ص۳۶۵.
- ↑ مجتبی تونهای، محمدنامه، ص ۷۴۷.
- ↑ مجلسي، محمدباقر، بحارالانوار، ترجمة محمدجواد نجفي، انتشارات اسلاميه، 1354، جلد دهم، ص 195.
- ↑ شیخ مفید، الامالی، ۱۴۱۳ق، ص۲۸۱؛ طبری آملی صغیر، دلائل الامامة، ۱۴۱۳ق، ص۱۳۳.
- ↑ طبرسی، تاج الموالید، ۱۴۲۲ق، ص۸۰؛ ناجی جزائری، مرقد سیدة النساء فاطمة الشهیدة الزهراء(س) فی ای مکان؟!، ۱۳۹۵ش، ص۱۶.
- ↑ خصیبی، الهدایة الکبری، ۱۴۱۹ق، ص۱۷۸؛ فتال نیشابوری، روضة الواعظین، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص۱۵۱.