پرش به محتوا

نماز جماعت: تفاوت میان نسخه‌ها

A.rezapour (بحث | مشارکت‌ها)
ابرابزار
 
عبدالرحیم رضاپور (بحث | مشارکت‌ها)
 
(۱۰۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۱۰ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{شروع متن}}
{{شروع متن}}
{{سوال}}
{{سوال}}نماز جماعت در قرآن و روایات چه جایگاه و فضیلتی دارد؟
منظور از «نماز خواندن» در قرآن چیست؟ آیا منظور از نماز، فقط شکرگذاری است یا عبادت؟ آیا به روشهای دیگر می‌توان نماز خواند؟
{{پایان سوال}}
{{پایان سوال}}
{{پاسخ}}
{{پاسخ}}
برای پاسخ به این شبهه لازم است چند بحث مقدماتی توضیح داده شود.
{{درگاه|واژه‌ها}}


== بحث اوّل: بررسی واژهٔ صلوه «نماز» در لغت و در اصطلاح ==
نمازهای واجب روزانه [[مستحب]] است  که به جماعت خوانده شود. نماز جمعه و نماز عید فطر و عید قربان، در صورت تحقق شروط آنها، واجب است که به جماعت خوانده شوند. به جماعت‌خواندن نمازهای مستحبی، جز نماز باران، جایز نیست.
در شروع بحث می‌بایست تعریفی دقیق و کامل، از نظر لغوی و اصطلاحی، از واژهٔ «صلوه» ارائه شود. واژه «صلوه» در اصل به معنای «دعا کردن» می‌باشد و آیات قرآنی بهترین ادله بر این معنی است.}}<ref>مفردات راغب اصفهانی، ذیل ماده «صلو».</ref> خداوند متعال در قرآن کریم به پیامبر اسلام می‌فرماید:


{{قرآن|و صلّ علیهم ان صلاتک سکن لهمQ<ref>توبه / ۱۰۳.</ref>} یعنی «برای آن‌ها دعا کن که دعای تو مایهٔ آرامش برای آنهاست.»
در [[قرآن]] آیاتی هست که مشروعیت و استحباب نماز جماعت را ثابت می‌کند. در روایات اسلامی فضیلت‌هایی برای نماز جماعت برشمرده‌ شده است؛ از جمله چندین برابر بودن ثواب نماز جماعت نسبت به نماز فرادی. روایاتی مبنی بر مکروه‌بودن عدم شرکت در نماز جماعت آمده است.


اما در اصطلاح، یعنی شرع اسلام، «صلوه» عبارت است از همان حرکات و سکنات معیّنی که مسلمانان در شبانه روز ۵ مرتبه آن را به جا می‌آورند و اقامهٔ نماز خوانده می‌شود؛ آغاز آن با تکبیر (الله اکبر) و پایان آن با سلام است.
[[پرونده:نماز جماعت مرعشی.jpg|بندانگشتی|تصویری از نماز جماعت در حرم [[حضرت معصومه(س)]] به امامت آیت‌الله مرعشی نجفی]]


== بحث دوم: بررسی واژهٔ «صلوه» در قرآن ==
== ویژگی‌های شرعی نماز جماعت ==
واژهٔ «صلوه» در آیات قرآنی، بدون در نظر گرفتن مشتقّات آن، ۷۸ بار به‌کار رفته است که از مجموع این کارکردهای «صلوه»، فقط در یک مورد این لفظ در معنای لغوی خود به کار رفته است و آن آیهٔ ۱۰۳ سوره توبه است:
برای ادای [[نمازهای واجب روزانه]] برگزاری نماز به‌صورت دسته‌جمعی مستحب دانسته شده‌است.<ref>كلينى، محمد بن يعقوب، الكافي، محقق / مصحح: غفارى، على اكبر و آخوندى، محمد، تهران، دار الكتب الإسلامية، چاپ چهارم، 1407 ق‏، ج‏۳، ص۳۷۱، بَابُ فَضْلِ الصَّلَاه فِي الْجَمَاعَه؛ ابن بابويه، محمد بن على، من لا يحضره الفقيه، محقق / مصحح: غفارى، على اكبر، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم‏، چاپ دوم، 1413 ق‏، ج‏۱، ص۳۷۵، بَابُ الْجَمَاعَه وَ فَضْلِهَا؛ طوسى، محمد بن الحسن، تهذيب الأحكام، محقق / مصحح: خرسان موسوی، حسن، تهران، دار الكتب الإسلاميه‏، چاپ چهارم، 1407 ق‏، ج‏۳، ص۲۴، باب۲- بَابُ فَضْلِ الْجَمَاعَه.</ref> [[نماز جمعه]]، نماز عید فطر و [[نماز عید قربان]]، در صورت تحقق شرایط آن‌ها، واجب است به جماعت برگزار شوند.<ref>حر عاملى، محمد بن حسن، وسائل الشيعه، محقق / مصحح: مؤسسة آل البيت عليهم السلام‏، قم، مؤسسة آل البيت عليهم السلام‏، چاپ اول، 1409 ق‏، ج۸، ص۲۸۵، باب۱ از ابواب صلاه الجماعه.</ref> در نمازهای مستحب، به جز [[نمازِ استسقاء]] (نماز باران)، برگزاری نماز به جماعت حرام است.<ref>حر عاملى، محمد بن حسن، وسائل الشيعه، محقق / مصحح: مؤسسة آل البيت عليهم السلام‏، قم، مؤسسة آل البيت عليهم السلام‏، چاپ اول، 1409 ق‏، ج۸، ص۳۳۳، باب۲۰.</ref>


«وصل علیهم ان صلاتک سکن لهم» یعنی «ای پیامبر برای آنها دعا کن به‌درستی که دعای تو آرامش برای ایشان است.»
با استناد به آیات قرآن<ref>سوره بقره، آیه ۴۳. سوره نساء، آیه ۱۰۲.</ref>، احادیث متواتر و [[سنت پیامبر(ص)]]، [[اهل بیت(ع)]] و [[صحابه]] مشروعیت نماز جماعت در نمازهای واجب روزانه اثبات شده‌است. برخی مشروعیت آن را از ضروریات دین دانسته‌اند. به گفتهٔ برخی فقها، از پاره‌ای احادیث بر می‌آید که نماز از آغاز به‌صورت جماعت تشریع شده‌است.<ref>رحمان ستایش، محمدکاظم، «نماز جماعت» دانشنامهٔ جهان اسلام، بنیاد دائرة‌المعارف اسلامی، ج ۱۰، ذیل مدخل.</ref>


به‌جز این یک مورد بقیهٔ کارکردهای لفظ «صلوه» در قرآن، در معنای اصطلاحی و شرعی آن مطرح شده است؛ در این آیات احکام مرتبط با نماز، اعم از وجوب اقامهٔ نماز، شرایط و واجبات نماز، چگونگی اقامهٔ نماز، قرائت و قبله و مکان نماز گزار و … تبیین شده است.
خواندن نماز صبح، مغرب و عشاء به جماعت، خصوصاً برای همسایهٔ مسجد و کسی که صدای اذان [[مسجد]] را می‌شنود، بیشتر سفارش شده است. مستحب است سایر نمازهای واجب را به جماعت بخوانند.<ref>حر عاملى، محمد بن حسن، وسائل الشيعه، محقق / مصحح: مؤسسة آل البيت عليهم السلام‏، قم، مؤسسة آل البيت عليهم السلام‏، چاپ اول، 1409 ق‏، ج۸، ص۲۹۴، باب۳.</ref> مشروعیت جماعت در نماز طواف و نماز آیات، در غیر خسوف و کسوف، ثابت نیست.<ref>[https://www.sistani.org/persian/book/50/62/ «نماز جماعت»، توضیح المسائل]، سایت رسمی دفتر آیت‌الله سیستانی.</ref> برخی گفته‌اند احتیاط واجب آن است که نماز عید فطر و قربان را در زمان غیبت امام عصر ‏(ع) به جماعت نخوانند. خواندن این نمازها به جماعت به قصد رجاء مانعی ندارد.‏<ref>موسوی خمینی، سید روح‌الله، رسالهٔ توضیح المسائل، محقق و مصحح: قلی پور گیلانی، مسلم، مؤسسهٔ تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ اول، 1426 ق، ص322.</ref>


مهم‌ترین مشتقّات واژهٔ «صلوه» در قرآن کریم عبارتند از صلّ، صلوات، یصلی، صلّوا، که تقریباً ۲۰ مورد می‌باشد، به غیر از ۴ آیه‌ای که در آن این بن‌مایهٔ لغوی به معنی «دعا کردن و رحمت خداوند» استعمال شده است، بقیّه موارد در معنای شرعی و اصطلاحی «صلوه» استفاده شده‌اند.
در میان اهل‌سنت، حنبلیان و برخی از حنفیان نماز جماعت را واجب عینی دانسته‌اند. بیشتر فقهای اهل‌سنت خواندن تمامی نمازهای مستحب را به جماعت مجاز می‌دانند. به نظر مشهور فقهای امامیه، [[نماز عید فطر]] و نماز عید قربان در صورت وجود همهٔ شرایط وجوب، از جمله حضور امام‌ معصوم، باید به جماعت خوانده شوند.<ref>رحمان ستایش، «نماز جماعت»، ج ۱۰، ذیل مدخل.</ref>


== بحث سوم: اهمیت نماز در قرآن ==
== فضیلت نماز جماعت در قرآن و روایات ==
آیات زیادی از قرآن بر وجوب نماز دلالت دارند، در برخی آیات امر به اقامهٔ نماز شده است، و در برخی آیات دیگر به‌طور کامل و دقیق از نماز، وجوب و چگونگی اقامهٔ آن صحبت می‌کند.


خداوند در آیهٔ ۱۰۳ سوره نسا چنین فرموده است:
=== اهمیت نماز جماعت در قرآن ===
قرآن به عنوان منبع اصلی آموزه‌های دینی به نماز جماعت تأکید نموده‌است که به چند مورد اشاره می‌شود.


{{قرآن|اِنَّ الصَّلاه کانَتْ عَلَی الْمُؤْمِنینَ کِتاباً مَوْقُوتاً}} یعنی «همانا نماز وظیفه ثابت و معینیّ برای مؤمنان است.»
1. وَ إِذا كُنْتَ فيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلاةَ فَلْتَقُمْ طائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ وَ لْيَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ فَإِذا سَجَدُوا فَلْيَكُونُوا مِنْ وَرائِكُمْ وَ لْتَأْتِ طائِفَةٌ أُخْرى‏ لَمْ يُصَلُّوا فَلْيُصَلُّوا مَعَكَ وَ لْيَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَ أَسْلِحَتَهُمْ وَدَّ الَّذينَ كَفَرُوا لَوْ تَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِكُمْ وَ أَمْتِعَتِكُمْ فَيَميلُونَ عَلَيْكُمْ مَيْلَةً واحِدَة(نساء، 102)، و هرگاه شخص تو در ميان سپاه اسلام باشى و نماز بر آنان به‌پا دارى بايد آن‌ها با تو مسلح به نماز ايستند، و چون سجده نماز به جاى آوردند (و نماز را فرادى تمام كردند) در پشت سر شما رفته و گروهى كه نماز نخوانده بيايند و با تو نماز گزارند و البته با لباس جنگ و اسلحه، زيرا كافران آرزو دارند كه شما از اسلحه و اسباب خود غفلت كنيد تا ناگهان يكباره بر شما حمله ور شوند.


کلمهٔ «الموقوت» یعنی «نماز به وقت‌های معینّی محدود شده است»، مثل نماز صبح که باید در وقت معیّن خود اقامه شود. در این آیه دو حکم مهّم حائز اهمیّت است.
در اهميت‏ نماز جماعت‏ همين بس كه در جبهه‏‌ى جنگ با دشمن، حتى با يک ركعت هم برپا می‌شود.<ref name=":0">قرائتى، محسن‏، تفسير نور، تهران، مركز فرهنگى درسهايى از قرآن‏، چاپ 1، 1388 ه. ش‏، ج 2، ص146.</ref>


الف. نماز بر هر مؤمنی فرض و واجب است.
2. «و أقيموا الصلاة و آتوا الزكاة و اركعوا مع‏ الراكعين‏»(بقره، 43)، و نماز را به‌پا داريد و زكات را ادا كنيد و همراه ركوع كنندگان، ركوع نماييد (و نماز را با جماعت بگذاريد). مقصود از امر به ركوع، اقامه نماز جماعت است.<ref name=":1">طبرسى، فضل بن حسن‏، ترجمه تفسير جوامع الجامع‏، مترجم: عبدالحميدى، على‏/ غفورى، اكبر/ اميرى شادمهرى، احمد/ صاحبى، عبدالعلى‏/ روحانى، حبيب‏/ مشهد مقدس، آستان قدس رضوى، بنياد پژوهشهاى اسلامى‏، چاپ 1، 1375 ه. ش‏، ج‏1، ص 75.</ref>


ب. نماز از عبادت‌های مطلق نمی‌باشد که حدّ و زمان و شرایط نداشته باشد، بلکه حد و شرایط و اوقات معینّی دارد که تغییر و تبدیل در آن جایز نمی‌باشد.


بحث پنجم: اقامهٔ نماز و شکرگذاری حق‌تعالی


یکی از اسرار مهم نماز تشکّر از پروردگار است، خداوند در این مورد چنین می‌فرماید:
3. «حافظوا على الصلوات و الصلاة الوسطى و قوموا لله قانتين فإن خفتم فرجالا أو ركبانا فإذا أمنتم فاذكروا الله كما علمكم ما لم تكونوا تعلمون(بقره، 238 و 239)، ترجمه: در انجام همه نمازها، (به خصوص) نماز وسطى [نماز ظهر] كوشا باشيد! و از روى خضوع و اطاعت، براى خدا بپاخيزيد. و اگر (به خاطر جنگ، يا خطر ديگرى) بترسيد، (نماز را) در حال پياده يا سواره انجام دهيد! اما هنگامى كه امنيت خود را باز يافتيد، خدا را ياد كنيد! [نماز را به صورت معمولى بخوانيد!] همان‌گونه كه خداوند، چيزهايى را كه نمى‏‌دانستيد، به شما تعليم داد».


{{قرآن|اعبدوا ربکم الذی خلقکم و الذین من قبلکم<ref>بقره / ۲۱.</ref> یعنی «عبادت کنید خداوندی را که شما و نیاکان شما را آفرید.»
در شأن نزول آیات فوق، گفته شده، جمعى از منافقان گرمى هوا را بهانه براى ايجاد تفرقه در صفوف مسلمانان قرار داده‌بودند و در نماز جماعت‏ شركت نمى‏‌كردند و به دنبال آن‌ها بعضى از مؤمنان نيز از شركت در جماعت خوددارى كرده‌بودند و جماعت مسلمانان كاهش يافت، پيامبر اكرم (ص) از اين جهت ناراحت بود حتى آن‌ها را تهديد به مجازات شديد كرد، لذا در حديثى از" زيد بن ثابت" نقل شده كه پيامبر اسلام (ص) در گرماى فوق العاده نيم‌روز تابستان نماز (ظهر) را با جماعت مى‌‏گزارد و اين نماز براى اصحاب و ياران سخت‏‌ترين نماز بود، به‌طورى كه گاه پشت سر پيامبر اسلام (ص) يک صف يا دو صف بيشتر نبود، در اين‌جا فرمود: من تصميم گرفته‏‌ام خانه كسانى را كه در نماز ما شركت نمى‏‌كنند بسوزانم، آيه فوق نازل شد و اهميت‏ نماز ظهر را (با جماعت) تاكيد كرد.<ref>مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه‏، تهران، دار الكتب الإسلامية، چاپ دهم، 1371 ه. ش‏، ج 2، ص 205 و 206.</ref>


تشکّر از ولی‌نعمت یک ارزش است و نماز بهترین نوع شکرگزاری است که چگونگی انجام آن را خداوند متعال در قرآن کریم بیان فرموده است. نماز تشکری است هم عملی و هم زبانی و هم دائمی و هم سازنده.}}<ref>یکصد و چهارده نکته درباره نماز، محسن قرائتی ستاد اقامه نماز، تهران صفحه ۳۹.</ref>
=== اهمیت نماز جماعت در روایات ===
احادیث فراوانی در کتاب‌های روایی شیعه و [[اهل‌سنت]] ذکر شده‌است.<ref>جمعی از نویسندگان، «اسلام»، بخش «نماز جماعت»، دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی، مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی، ج ۳، ذیل مدخل.</ref> نماز جماعت را پایهٔ اصلی عمل دینی جمعی مسلمانان برشمرده‌اند. اهمیت نماز جماعت در شریعت اسلامی به‌حدی است که بر برگزاری آن در هنگام جنگ و در شرایط سخت نیز بر آن تأکید شده‌است.<ref>منتظری، حسینعلی، مبانی فقهی حکومت اسلامی، ترجمه و تقریر محمود صلواتی، تهران، سرایی، ۱۳۷۹، ج ۱، ص ۱۹۱.</ref>


البته خداوند نیازی به عبادت و تشکر ما ندارد ولی توجه ما به او مایهٔ عزّت و رشد ما است. همان‌گونه که خورشید نیازی به ما ندارد و این ماییم که با ساختن منازلمان به سمت خورشید، از نور و روشنایی آن بهرمند می‌شویم.
نماز جماعت علاوه بر آثار عبادی و اخلاقی، مانند اظهار اخلاص بیشتر به خداوند، بروز و ظهور همگانی عبادت خدا، هم‌یاری برای انجام‌دادن کارهای نیک و دوری از گناهان، فواید سیاسی و اجتماعی بسیاری دارد؛ از جمله هویت‌یافتن جامعهٔ اسلامی، آگاهی بیشتر مردم از یکدیگر، ایجاد الفت و ارتباط بین مسلمانان و تحقق برادری دینی در میان مسلمانان.<ref>رحمان ستایش، «نماز جماعت» دانشنامه جهان اسلام، ج ۱۰، ذیل مدخل.</ref>


حال شکرگذاری به درگاه خداوند گاهی با زبان و گفتار است و گاهی با عمل و رفتار و نماز. اما بهترین نوع شکرگذاری طبق فرمودهٔ خداوند اقامهٔ نماز است:
بنابر روایات متعدد [[شیعه]] و اهل‌سنت، فضیلت نماز جماعت چندین برابر نماز فُرادی است. محدّثان اهل‌سنت و شیعه از پیامبر(ص) نقل کرده‌اند که هر رکعت نماز جماعت بیست و پنج برابر نماز فرادی پاداش دارد. در برخی احادیثِ اهل‌سنت این فضیلت بیست و هفت برابر و در برخی دیگر بیست و چند برابر نقل شده است. برخی احادیث، حضور نیافتن در نماز جماعت را، جز در موارد خاص، مکروه دانسته‌اند.<ref>رحمان ستایش، محمدکاظم، «نماز جماعت» دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، ج۱۰، ذیل مدخل.</ref> از پیامبر(ص) روایت است که هر کس نمازهای پنج‌گانه را با جماعت بخواند به او گمان نیک برید.<ref>كلينى، محمد بن يعقوب، الكافی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۳۷۱.</ref>


{{قرآن|فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ<ref>کوثر / ۲.</ref> یعنی «پس (بشکرانه آن) برای پروردگارت نماز بخوان و قربانی ذبح کن.»
== نگارخانه ==
 
<gallery heights="150" mode="packed">
در این آیه خداوند به پیامبرش می‌فرماید، به شکرانهٔ این‌که ما به تو کوثر و خیر کثیر دادیم، نماز را بر پا کن.<ref>قرائتی، محسن، تفسیر نور ج۹، ستاد اقامه نماز، تهران صفحه ۲۵۳.</ref>
پرونده:اصفهانی.jpg|نماز جماعت در نجف به امامت سید ابوالحسن اصفهانی
 
پرونده:طالقانی.jpg|نماز جماعت به امامت آیت‌الله طالقانی
== نتیجه‌گیری ==
پرونده:نماز جماعت در مسجد تاریخانه.jpg|نماز جماعت در مسجد تاریخانه دامغان
با مباحثی که گذشت به این نتیجه می‌رسیم که نماز یک عملی است که از طرف خداوند به‌وسیلهٔ پیامبرش بر ما عرضه شده است و ما باید طبق دستور شارع به‌عنوان یک تکلیف و بدون چون و چرا به آن عمل کنیم. چون نماز عبادتی توقیفی است و ما با یقین بر این‌که اوامر الهی به سود و مصلحت انسان‌هاست، شکرگذاری خداوند بوسیلهٔ اقامهٔ نماز، یکی از مواردی است که سود آن شامل حال برپاکنندگان نماز می‌شود. پس بین این مسئله که نماز عبادتی توقیفی باشد، یعنی ما مأمور به انجام آن باشیم، یا نماز وسیله‌ای باشد برای شکر گذاری از خداوند، هیچ گونه منافاتی وجود ندارد.
پرونده:نماز جماعت در قطر.jpg|نماز جماعت در حاشیهٔ یکی از بازی‌های جام جهانی فوتبال در قطر
{{پایان پاسخ}}
پرونده:میرزای شیرازی نماز جماعت.jpg|نماز جماعت به امامت میرزای شیرازی در عراق
{{مطالعه بیشتر}}
پرونده:نماز جماعت در بین الحرمین.jpg|نماز جماعت در بین‌الحرمین
 
پرونده:بروجردی نماز جماعت.jpg|نماز جماعت به امامت آیت‌الله بروجردی
== معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر ==
</gallery>
۱. تفسیر نمونه، آیه الله مکارم شیرازی، ذیل آیه ۱۰۳ سوره توبه.
 
۲. یکصد و چهارده نکته درباره نماز، محسن قرائتی
 
۳. تفسیر نور، محسن قرائتی، ج۹، ص۲۵۳
 
# جامع آیات و احادیث موضوعی نماز، عباس عزیزی
# پرتویی از اسرار نماز، محسن قرائتی
# ترجمه کنز العرفان فی فقه القرآن، عقیقی بخشایشی
# یکصد وهشتاد پرسش و پاسخ، آیه الله مکارم شیرازی
{{پایان مطالعه بیشتر}}


== منابع ==
== منابع ==
خط ۷۳: خط ۵۹:
{{شاخه
{{شاخه
  | شاخه اصلی = علوم و معارف قرآن
  | شاخه اصلی = علوم و معارف قرآن
|شاخه فرعی۱ = عبادت در قرآن
| شاخه فرعی۱ = عبادت در قرآن
|شاخه فرعی۲ = نماز
| شاخه فرعی۲ = نماز
|شاخه فرعی۳ =
| شاخه فرعی۳ =
}}
}}
{{تکمیل مقاله
{{تکمیل مقاله
  | شناسه =
  | شناسه = شد
  | تیترها =
  | تیترها = شد
  | ویرایش =
  | ویرایش = شد
  | لینک‌دهی =
  | لینک‌دهی = شد
  | ناوبری =
  | ناوبری =
  | نمایه =
  | نمایه = شد
  | تغییر مسیر =
  | تغییر مسیر =
  | ارجاعات =
  | ارجاعات =
| بازبینی نویسنده =
  | بازبینی =
  | بازبینی =
  | تکمیل =
  | تکمیل =
  | اولویت =
  | اولویت = ج
  | کیفیت =
  | کیفیت = ج
}}
}}
{{پایان متن}}
{{پایان متن}}

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۷ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۰۲

سؤال
نماز جماعت در قرآن و روایات چه جایگاه و فضیلتی دارد؟
درگاه‌ها


نمازهای واجب روزانه مستحب است که به جماعت خوانده شود. نماز جمعه و نماز عید فطر و عید قربان، در صورت تحقق شروط آنها، واجب است که به جماعت خوانده شوند. به جماعت‌خواندن نمازهای مستحبی، جز نماز باران، جایز نیست.

در قرآن آیاتی هست که مشروعیت و استحباب نماز جماعت را ثابت می‌کند. در روایات اسلامی فضیلت‌هایی برای نماز جماعت برشمرده‌ شده است؛ از جمله چندین برابر بودن ثواب نماز جماعت نسبت به نماز فرادی. روایاتی مبنی بر مکروه‌بودن عدم شرکت در نماز جماعت آمده است.

تصویری از نماز جماعت در حرم حضرت معصومه(س) به امامت آیت‌الله مرعشی نجفی

ویژگی‌های شرعی نماز جماعت

برای ادای نمازهای واجب روزانه برگزاری نماز به‌صورت دسته‌جمعی مستحب دانسته شده‌است.[۱] نماز جمعه، نماز عید فطر و نماز عید قربان، در صورت تحقق شرایط آن‌ها، واجب است به جماعت برگزار شوند.[۲] در نمازهای مستحب، به جز نمازِ استسقاء (نماز باران)، برگزاری نماز به جماعت حرام است.[۳]

با استناد به آیات قرآن[۴]، احادیث متواتر و سنت پیامبر(ص)، اهل بیت(ع) و صحابه مشروعیت نماز جماعت در نمازهای واجب روزانه اثبات شده‌است. برخی مشروعیت آن را از ضروریات دین دانسته‌اند. به گفتهٔ برخی فقها، از پاره‌ای احادیث بر می‌آید که نماز از آغاز به‌صورت جماعت تشریع شده‌است.[۵]

خواندن نماز صبح، مغرب و عشاء به جماعت، خصوصاً برای همسایهٔ مسجد و کسی که صدای اذان مسجد را می‌شنود، بیشتر سفارش شده است. مستحب است سایر نمازهای واجب را به جماعت بخوانند.[۶] مشروعیت جماعت در نماز طواف و نماز آیات، در غیر خسوف و کسوف، ثابت نیست.[۷] برخی گفته‌اند احتیاط واجب آن است که نماز عید فطر و قربان را در زمان غیبت امام عصر ‏(ع) به جماعت نخوانند. خواندن این نمازها به جماعت به قصد رجاء مانعی ندارد.‏[۸]

در میان اهل‌سنت، حنبلیان و برخی از حنفیان نماز جماعت را واجب عینی دانسته‌اند. بیشتر فقهای اهل‌سنت خواندن تمامی نمازهای مستحب را به جماعت مجاز می‌دانند. به نظر مشهور فقهای امامیه، نماز عید فطر و نماز عید قربان در صورت وجود همهٔ شرایط وجوب، از جمله حضور امام‌ معصوم، باید به جماعت خوانده شوند.[۹]

فضیلت نماز جماعت در قرآن و روایات

اهمیت نماز جماعت در قرآن

قرآن به عنوان منبع اصلی آموزه‌های دینی به نماز جماعت تأکید نموده‌است که به چند مورد اشاره می‌شود.

1. وَ إِذا كُنْتَ فيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلاةَ فَلْتَقُمْ طائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ وَ لْيَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ فَإِذا سَجَدُوا فَلْيَكُونُوا مِنْ وَرائِكُمْ وَ لْتَأْتِ طائِفَةٌ أُخْرى‏ لَمْ يُصَلُّوا فَلْيُصَلُّوا مَعَكَ وَ لْيَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَ أَسْلِحَتَهُمْ وَدَّ الَّذينَ كَفَرُوا لَوْ تَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِكُمْ وَ أَمْتِعَتِكُمْ فَيَميلُونَ عَلَيْكُمْ مَيْلَةً واحِدَة(نساء، 102)، و هرگاه شخص تو در ميان سپاه اسلام باشى و نماز بر آنان به‌پا دارى بايد آن‌ها با تو مسلح به نماز ايستند، و چون سجده نماز به جاى آوردند (و نماز را فرادى تمام كردند) در پشت سر شما رفته و گروهى كه نماز نخوانده بيايند و با تو نماز گزارند و البته با لباس جنگ و اسلحه، زيرا كافران آرزو دارند كه شما از اسلحه و اسباب خود غفلت كنيد تا ناگهان يكباره بر شما حمله ور شوند.

در اهميت‏ نماز جماعت‏ همين بس كه در جبهه‏‌ى جنگ با دشمن، حتى با يک ركعت هم برپا می‌شود.[۱۰]

2. «و أقيموا الصلاة و آتوا الزكاة و اركعوا مع‏ الراكعين‏»(بقره، 43)، و نماز را به‌پا داريد و زكات را ادا كنيد و همراه ركوع كنندگان، ركوع نماييد (و نماز را با جماعت بگذاريد). مقصود از امر به ركوع، اقامه نماز جماعت است.[۱۱]


3. «حافظوا على الصلوات و الصلاة الوسطى و قوموا لله قانتين فإن خفتم فرجالا أو ركبانا فإذا أمنتم فاذكروا الله كما علمكم ما لم تكونوا تعلمون(بقره، 238 و 239)، ترجمه: در انجام همه نمازها، (به خصوص) نماز وسطى [نماز ظهر] كوشا باشيد! و از روى خضوع و اطاعت، براى خدا بپاخيزيد. و اگر (به خاطر جنگ، يا خطر ديگرى) بترسيد، (نماز را) در حال پياده يا سواره انجام دهيد! اما هنگامى كه امنيت خود را باز يافتيد، خدا را ياد كنيد! [نماز را به صورت معمولى بخوانيد!] همان‌گونه كه خداوند، چيزهايى را كه نمى‏‌دانستيد، به شما تعليم داد».

در شأن نزول آیات فوق، گفته شده، جمعى از منافقان گرمى هوا را بهانه براى ايجاد تفرقه در صفوف مسلمانان قرار داده‌بودند و در نماز جماعت‏ شركت نمى‏‌كردند و به دنبال آن‌ها بعضى از مؤمنان نيز از شركت در جماعت خوددارى كرده‌بودند و جماعت مسلمانان كاهش يافت، پيامبر اكرم (ص) از اين جهت ناراحت بود حتى آن‌ها را تهديد به مجازات شديد كرد، لذا در حديثى از" زيد بن ثابت" نقل شده كه پيامبر اسلام (ص) در گرماى فوق العاده نيم‌روز تابستان نماز (ظهر) را با جماعت مى‌‏گزارد و اين نماز براى اصحاب و ياران سخت‏‌ترين نماز بود، به‌طورى كه گاه پشت سر پيامبر اسلام (ص) يک صف يا دو صف بيشتر نبود، در اين‌جا فرمود: من تصميم گرفته‏‌ام خانه كسانى را كه در نماز ما شركت نمى‏‌كنند بسوزانم، آيه فوق نازل شد و اهميت‏ نماز ظهر را (با جماعت) تاكيد كرد.[۱۲]

اهمیت نماز جماعت در روایات

احادیث فراوانی در کتاب‌های روایی شیعه و اهل‌سنت ذکر شده‌است.[۱۳] نماز جماعت را پایهٔ اصلی عمل دینی جمعی مسلمانان برشمرده‌اند. اهمیت نماز جماعت در شریعت اسلامی به‌حدی است که بر برگزاری آن در هنگام جنگ و در شرایط سخت نیز بر آن تأکید شده‌است.[۱۴]

نماز جماعت علاوه بر آثار عبادی و اخلاقی، مانند اظهار اخلاص بیشتر به خداوند، بروز و ظهور همگانی عبادت خدا، هم‌یاری برای انجام‌دادن کارهای نیک و دوری از گناهان، فواید سیاسی و اجتماعی بسیاری دارد؛ از جمله هویت‌یافتن جامعهٔ اسلامی، آگاهی بیشتر مردم از یکدیگر، ایجاد الفت و ارتباط بین مسلمانان و تحقق برادری دینی در میان مسلمانان.[۱۵]

بنابر روایات متعدد شیعه و اهل‌سنت، فضیلت نماز جماعت چندین برابر نماز فُرادی است. محدّثان اهل‌سنت و شیعه از پیامبر(ص) نقل کرده‌اند که هر رکعت نماز جماعت بیست و پنج برابر نماز فرادی پاداش دارد. در برخی احادیثِ اهل‌سنت این فضیلت بیست و هفت برابر و در برخی دیگر بیست و چند برابر نقل شده است. برخی احادیث، حضور نیافتن در نماز جماعت را، جز در موارد خاص، مکروه دانسته‌اند.[۱۶] از پیامبر(ص) روایت است که هر کس نمازهای پنج‌گانه را با جماعت بخواند به او گمان نیک برید.[۱۷]

نگارخانه

منابع

  1. ↑ كلينى، محمد بن يعقوب، الكافي، محقق / مصحح: غفارى، على اكبر و آخوندى، محمد، تهران، دار الكتب الإسلامية، چاپ چهارم، 1407 ق‏، ج‏۳، ص۳۷۱، بَابُ فَضْلِ الصَّلَاه فِي الْجَمَاعَه؛ ابن بابويه، محمد بن على، من لا يحضره الفقيه، محقق / مصحح: غفارى، على اكبر، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم‏، چاپ دوم، 1413 ق‏، ج‏۱، ص۳۷۵، بَابُ الْجَمَاعَه وَ فَضْلِهَا؛ طوسى، محمد بن الحسن، تهذيب الأحكام، محقق / مصحح: خرسان موسوی، حسن، تهران، دار الكتب الإسلاميه‏، چاپ چهارم، 1407 ق‏، ج‏۳، ص۲۴، باب۲- بَابُ فَضْلِ الْجَمَاعَه.
  2. ↑ حر عاملى، محمد بن حسن، وسائل الشيعه، محقق / مصحح: مؤسسة آل البيت عليهم السلام‏، قم، مؤسسة آل البيت عليهم السلام‏، چاپ اول، 1409 ق‏، ج۸، ص۲۸۵، باب۱ از ابواب صلاه الجماعه.
  3. ↑ حر عاملى، محمد بن حسن، وسائل الشيعه، محقق / مصحح: مؤسسة آل البيت عليهم السلام‏، قم، مؤسسة آل البيت عليهم السلام‏، چاپ اول، 1409 ق‏، ج۸، ص۳۳۳، باب۲۰.
  4. ↑ سوره بقره، آیه ۴۳. سوره نساء، آیه ۱۰۲.
  5. ↑ رحمان ستایش، محمدکاظم، «نماز جماعت» دانشنامهٔ جهان اسلام، بنیاد دائرة‌المعارف اسلامی، ج ۱۰، ذیل مدخل.
  6. ↑ حر عاملى، محمد بن حسن، وسائل الشيعه، محقق / مصحح: مؤسسة آل البيت عليهم السلام‏، قم، مؤسسة آل البيت عليهم السلام‏، چاپ اول، 1409 ق‏، ج۸، ص۲۹۴، باب۳.
  7. ↑ «نماز جماعت»، توضیح المسائل، سایت رسمی دفتر آیت‌الله سیستانی.
  8. ↑ موسوی خمینی، سید روح‌الله، رسالهٔ توضیح المسائل، محقق و مصحح: قلی پور گیلانی، مسلم، مؤسسهٔ تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ اول، 1426 ق، ص322.
  9. ↑ رحمان ستایش، «نماز جماعت»، ج ۱۰، ذیل مدخل.
  10. ↑ قرائتى، محسن‏، تفسير نور، تهران، مركز فرهنگى درسهايى از قرآن‏، چاپ 1، 1388 ه. ش‏، ج 2، ص146.
  11. ↑ طبرسى، فضل بن حسن‏، ترجمه تفسير جوامع الجامع‏، مترجم: عبدالحميدى، على‏/ غفورى، اكبر/ اميرى شادمهرى، احمد/ صاحبى، عبدالعلى‏/ روحانى، حبيب‏/ مشهد مقدس، آستان قدس رضوى، بنياد پژوهشهاى اسلامى‏، چاپ 1، 1375 ه. ش‏، ج‏1، ص 75.
  12. ↑ مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه‏، تهران، دار الكتب الإسلامية، چاپ دهم، 1371 ه. ش‏، ج 2، ص 205 و 206.
  13. ↑ جمعی از نویسندگان، «اسلام»، بخش «نماز جماعت»، دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی، مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی، ج ۳، ذیل مدخل.
  14. ↑ منتظری، حسینعلی، مبانی فقهی حکومت اسلامی، ترجمه و تقریر محمود صلواتی، تهران، سرایی، ۱۳۷۹، ج ۱، ص ۱۹۱.
  15. ↑ رحمان ستایش، «نماز جماعت» دانشنامه جهان اسلام، ج ۱۰، ذیل مدخل.
  16. ↑ رحمان ستایش، محمدکاظم، «نماز جماعت» دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، ج۱۰، ذیل مدخل.
  17. ↑ كلينى، محمد بن يعقوب، الكافی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۳۷۱.