مصحف نیریزی
 | این مقاله هماکنون به دست Shamloo در حال ویرایش است. |
مصحف نیریزی مربوط به چه دوره تاریخی است و چه خصوصیاتی دارد؟
جایگاه و ویژگیها
مصحف نیریزی نسخهای از قرآنهای خوشنوشته احمد نیریزی است که به درخواست پهلوی دوم، در سال ۱۳۴۴ش، با کیفیت بالا بهچاپ رسید.[۱] نسخههای این قرآن در کتابخانههای ایران و جهان و مجموعههای شخصی موجود است.[۲]
خصوصیات این نسخه چنین ثبت شده است: قرآن رحلی کوچک (۲۵ در ۴۰) به خط نسخ
جایگاه کاتب و آثارش
میرزا احمد نیریزی (زنده تا ۱۱۵۱ق) از خوشنویسان برجسته در قرن دوازدهم قمری[۳] و نامدارترین خوشنویس قلم نسخ ایران بهشمار رفته است.[۴] قلم نسخ نیریزی را اوج نسخ ایرانی برشمردهاند؛ قلم نسخی که متفاوت از نسخ سایر سرزمینهای اسلامی بوده و تحت تأثیر خط نستعلیق ظریفتر از آنها قلمداد شده است.[۵] ارزش آثار او تا به آن پایه دانسته شده که عدهای نگاشتههای خود را به نام او امضاء میکردند تا برای آثار خود ارزش ایجاد کنند.[۶]
اطلاعات درباره زندگی نیریزی کم است و گفته شده که آگاهیهای موجود تا حدی غیر قابل اعتماد است.[۷] گفته شده که نیریزی عمر خود را به تحریر قرآن و ادعیه گذرانده است.[۸] نیریزی در یکی از آثارش لقب خود را فخرالدین و لقب و نام پدر خود را شمسالدین سلطانمحمد خوانده است.[۹] از آغاز آموزشهای هنری او اطلاع قابل اتکایی در دست نیست، ولی ظاهراً عمده این آموزشها در زادگاهش نیریز بوده است.[۱۰] به گفته برخی محققان، نیریزی در حدود سال ۱۱۰۰ق در اصفهان، پایتخت صفویان، مقیم شده است.[۱۱] بعضی محققان، این تاریخ را درست نمیدانند. آنان معتقدند که آثاری از نیریزی باقی مانده است که قبل از این تاریخ و در اصفهان نگاشته شده است؛ از جمله نخستین نسخهای که بیتردید او در اصفهان نوشته دعای کمیلی است با امضاء و تاریخ «احمد النیریزی السلطانی باصفهان ۱۱۰۷».[۱۲] محققان این اثر را نشانده این میدانند که نیریزی به دربار شاه سلطان حسین صفوی (حکومت ۱۱۰۵ق-۱۱۳۵ق) راه یافته و به نام شاه با عنوان «سلطانی» امضاء میزده است.[۱۳]
عمده فعالیتهای نیریزی در درباره آخرین شاه صفوی رقم خورده است.[۱۴] سقوط صفویان که پشتیبان نیریزی در کار خوشنویسی بودند، در کار هنری او خلل ایجاد کرد به طوری که و دستنوشتههای او در این ایام کاهش یافت. از سال ۱۱۴۸ق، که آغاز پادشاهی نادرشاه افشار است تنها ۲ قطعه خط از نیریزی بازمانده است. این دو قطعه را آخرین قطعات خط او بهشمار بردهاند.[۱۵] برخی سالمرگ او را ۱۱۵۵ نوشتهاند.[۱۶] گفته شده که پس از مرگ جنازه او را به کربلا منتقل کردند.[۱۷]
نیریزی را فردی پسندیدهخصال، پرهیزکار و قناعتپیشه خواندهاند. از آثاری که به خط او دیده شده نود و نه مجلد مصحف قرآنی، هفتاد و هفت صحیفه سجادیه و بسیاری آثار دعایی و مرقعات دیگر است. او در خطوط دیگر چون نستعلق و شکسته هم تبحر داشت.[۱۸] گفته شده فقط انتساب ده نسخه از تعداد کثیر قرآنهای منسوب به نیریزی قابل اثبات است.[۱۹]
منابع
- ↑ فعال عراقی، حسین، «نیریزی»، دانشنامه قرآن و قرآنپژوهی، بهکوشش بهاءالدین خرمشاهی، تهران، انتشارات ناهید و دوستان، ۱۳۸۱ش، ج۲، ص۲۲۸۹.
- ↑ فعال عراقی، «نیریزی»، دانشنامه قرآن و قرآنپژوهی، ج۲، ص۲۲۸۹.
- ↑ فعال عراقی، «نیریزی»، دانشنامه قرآن و قرآنپژوهی، ج۲، ص۲۲۸۹.
- ↑ سمسار، محمدحسن، «احمد نیریزی»، دایرة المعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ذیل واژه.
- ↑ سمسار، «احمد نیریزی»، ج۷، ص۱۰۵.
- ↑ سمسار، «احمد نیریزی»، ج۷، ص۱۰۳.
- ↑ سمسار، «احمد نیریزی»، ج۷، ص۱۰۰.
- ↑ بیانی، مهدی، احوال و آثار خوشنویسان با نمونههایی از خطوط خوش، بهکوشش حسین محبوبی اردکانی، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۵۸ش، ج۴، ص۱۹.
- ↑ سمسار، «احمد نیریزی»، ج۷، ص۱۰۱.
- ↑ سمسار، «احمد نیریزی»، ج۷، ص۱۰۱.
- ↑ بیانی، احوال و آثار خوشنویسان، ج۴، ص۱۰۱.
- ↑ سمسار، «احمد نیریزی»، ج۷، ص۱۰۱.
- ↑ سمسار، «احمد نیریزی»، ج۷، ص۱۰۱.
- ↑ سمسار، «احمد نیریزی»، ج۷، ص۱۰۱.
- ↑ سمسار، «احمد نیریزی»، ج۷، ص۱۰۱-۱۰۲.
- ↑ سمسار، «احمد نیریزی»، ج۷، ص۱۰۲.
- ↑ بیانی، احوال و آثار خوشنویسان، ج۴، ص۲۰.
- ↑ بیانی، احوال و آثار خوشنویسان، ج۴، ص۱۹-۲۰.
- ↑ سمسار، «احمد نیریزی»، ج۷، ص۱۰۴.