پیشگویی‌های قرآن

سؤال

قرآن در مواردی از حوادث آینده خبر داده و مسلمانان این پیش‌گویی‌ها را نشانه الهی‌بودن آن می‌دانند. پرسش این است: اگر صرف پیش‌گویی از یک حادثه دلیل حقانیت و الهی‌بودن یک کتاب یا ادعا باشد، تفاوت ماهوی پیش‌گویی‌های قرآن با پیش‌گویی‌های افرادی مانند ژول ورن و نوستراداموس چیست؟ با این استدلال باید آنان را پیامبر و کتاب‌هایشان را آسمانی بدانیم! آیا قرآن واقعاً پیش‌گویی کرده است؟

خبر دادن قطعی از حوادث آینده، از اعجاز محتوایی قرآن دانسته می‌شود. تفاوت پیش‌گویی‌های قرآن با پیش‌بینی‌های انسانی در این است که قرآن آن‌ها را مبتنی بر وحی و علم الهی می‌داند؛ ازاین‌رو، تحققشان قطعی و خطاناپذیر است، در حالی که پیش‌بینی‌های انسانی بر حدس، گمان یا دانش محدود بشر استوارند و احتمال خطا در آن‌ها وجود دارد.

قرآن کتاب پیشگویی نیست

قرآن معجزه پیامبر اسلام(ص) و کتاب زندگی و تبیین زیست مؤمنانه است، نه کتاب پیش‌گویی. قرآن شیوه دایی‌زیستن و زندگی بر محور توحید را می‌آموزد و تنها به مباحثی می‌پردازد که این هدف را محقق کند. اگر در مواردی از غیب خبر داده، نه با هدف پیش‌گویی، بلکه برای تقویت قلب مؤمنان و نیروبخشی به انگیزه‌های آنان است. پرداختن قرآن به پدیده‌های طبیعی نیز برای توجه دادن به توحید و خداشناسی است، نه گزارش علمی؛ و سخن گفتن از پیشینیان برای درس‌آموزی است، نه قصه‌گویی و تاریخ‌نگاری. بنابراین نباید انتظار داشت قرآن پر از پیش‌گویی‌هایی به سبک کاهنان باشد؛ زیرا قرآن کتاب هدایت، تعلیم اخلاق و حکمت است و به هر چیز بر اساس تحقق این هدف می‌نگرد. البته اخبار غیبی قرآن، هرچند به عنوان تحدی در قرآن نیامده، می‌تواند موضوع تحدی و هم‌آورد طلبی برای اثبات حقانیت آن در برابر مخالفان قرار گیرد.

خبر از آینده در قرآن

یکی از اعجازهای محتوایی قرآن کریم، خبر دادن قطعی از حوادث آینده است. پیش‌گویی‌های قرآن، برخلاف پیش‌بینی‌های انسانی که بر حدس، گمان، شهود و دانش محدود بشر استوارند، بر وحی و علم الهی مبتنی‌اند و ازاین‌رو خطاناپذیر دانسته می‌شوند. این پیش‌گویی‌ها در زمان نزول آیات، با هدف امیدبخشی، تقویت ایمان و یاری مؤمنان در صبر و پایداری بیان شده‌اند.

خبرهای غیبی قرآن از آینده

قرآن در برخی موارد و با انگیزه‌های خاصی از حوادث آینده خبر داده است. این اخبار به‌طور خلاصه چنین است:

• خبر از فتح قریب‌الوقوع مکه به دست مسلمانان؛ ﴿قُلْ لِلَّذِینَ کَفَرُوا سَتُغْلَبُونَ وَتُحْشَرُونَ إِلَیٰ جَهَنَّمَ ۚ وَبِئْسَ الْمِهَادُ؛ به آنها که کافر شدند بگو: (از پیروزی موقت خود در جنگ اُحُد، شاد نباشید!) به زودی مغلوب خواهید شد؛ (و سپس در رستاخیز) به سوی جهنم، محشور خواهید شد. و چه بد جایگاهی است!﴾(آل عمران:۱۲)

این آیه، پس از جنگ احد نازل شده‌است؛ در حالی‌که مسلمانان از نظر شرایط ظاهری سیاسی و نظامی، تا حد قابل توجهی دچار شکست شده و ناامیدی در دل بسیاری از آن‌ها نفوذ کرده‌بود. در این آیه خداوند از پیروزی قریب‌الوقوع مسلمانان در آینده سخن می‌گوید و ضمن بیم‌دادن و هشدار به کافران، به مؤمنان، بشارت موفقیت و پیروزی می‌دهد؛ زمان زیادی نمی‌گذرد که وعده قرآن تحقق می‌یابد و درهای مکه به دست مسلمانان گشوده می‌شود!

• خبر از پیروزی امپراتوری روم بر امپراتوری ایران؛ ﴿غُلِبَتِ الرُّومُ۝۲فِی أَدْنَی الْأَرْضِ وَهُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَیَغْلِبُونَ۝۳؛ رومیان در نزدیک‌ترین زمین مغلوب شدند! و آن‌ها پس از مغلوب شدن فعلی به زودی غلبه خواهند کرد.﴾(روم:۳-۲)

خداوند در سوره روم وعده می‌دهد به زودى امپراطورى روم كه از امپراطورى ايران شكست خورد، بعد از چند سال بر آن امپراطورى غلبه خواهد كرد این اتفاق، چنان‌که قرآن از آن خبر داده بود، چند سال بعد به وقوع پیوست؛

• خبر از شکست کافران در جنگ بدر؛ ﴿أَمْ یَقُولُونَ نَحْنُ جَمِیعٌ مُنْتَصِرٌ * سَیُهْزَمُ الْجَمْعُ وَیُوَلُّونَ الدُّبُرَ؛ بلکه می‌گویند: ما با هم مجتمع و بسیاریم و پیروزیم. به زودی آن جماعت (در جنگ بدر) شکست خورده و به جنگ پشت کنند﴾(قمر:۴۴–۴۵)

قرآن در این آیه از شكست كفار و پراکنده شدن جمعيت آنان پيش‌گويى مى‏‌كند. بعد از نازل شدن این آیه، جنگ بدر پيش آمد و كفار شكست خوردند و اين يكى از پيش‌گويي‌هاى قرآن كريم است.

• قرآن با هدف اثبات رسالت پیامبر اکرم(ص) و وحیانی‌بودن خود، از مخالفان خواسته است اگر در حقانیت رسالت آن حضرت تردید دارند، کتابی مانند قرآن یا ده سوره یا یک سوره همانند آن بیاورند: ﴿وَإِنْ کُنْتُمْ فِی رَیْبٍ مِمَّا نَزَّلْنَا عَلَیٰ عَبْدِنَا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَادْعُوا شُهَدَاءَکُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ کُنْتُمْ صَادِقِینَ؛ و اگر شما را شکی است در قرآنی که بر بنده خود (محمد) فرستادیم، پس بیاورید یک سوره مانند آن، و گواهان خود را بخوانید به جز خدا، اگر راست می‌گویید﴾(بقره:۲۳)

مطالعه بیشتر

• سید رضا مؤدب، اعجاز قرآن، قم، انتشارات احسن الحدیث، چاپ اول، ۱۳۷۹ش.
• محمدهادی معرفت، علوم قرآنی، قم، انتشارات التمهید، چاپ اول، ۱۳۷۸ش.
• سید محمدباقر حجتی، تاریخ قرآن کریم، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ دوم، ۱۳۷۷ش.
• محمدتقی مصباح یزدی، قرآن‌شناسی، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چاپ اول، ۱۳۷۶ش.