حاملان عرش خداوند

سؤال

مقصود از حمل عرش در آیه ۷ سوره غافر چیست؟

حاملان عرش خداوند و کیفیت اعمال آنان از مضمون آیه هفت سوره غافر به دست می‌آید که اکثر مفسران اعتقاد دارند مقصود از حاملان عرش الهی فرشتگان هستند. حمل عرش ممکن است چند معنا داشته باشد؛ از جمله: ۱. فرشتگان اجرا کننده حاکمیت و تدبیر خدا؛ ۲. تخت عبادت؛ ۳. کنایه از نگهداری عرش یا نزدیک بودن فرشتگان به صاحب عرش.

متن آیه

﴿ الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَمَنْ حَوْلَهُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَيُؤْمِنُونَ بِهِ وَيَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَحْمَةً وَعِلْمًا فَاغْفِرْ لِلَّذِينَ تَابُوا وَاتَّبَعُوا سَبِيلَكَ وَقِهِمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ

كسانى كه عرش [خدا] را حمل مى‌كنند، و آنها كه پيرامون آنند، به سپاس پروردگارشان تسبيح مى‌گويند و به او ايمان دارند و براى كسانى كه گرويده‌اند طلب آمرزش مى‌كنند: «پروردگارا، رحمت و دانش [تو بر] هر چيز احاطه دارد؛ كسانى را كه توبه كرده و راه تو را دنبال كرده‌اند ببخش و آنها را از عذاب آتش نگاه دار.»

غافر:۷

﴾

معنای عرش

مقالهٔ اصلی: عرش

عرش به معنای تختی است که برای پادشاهان گذاشته می‌شود و در بلندا قرار می‌گیرد؛ چنانچه در قرآن آمده است: ﴿وَ رَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى‏ الْعَرْشِ‏؛ و پدر و مادرش را بر تخت بالا برد﴾(یوسف:۱۰۰) و عرش خدا یعنی ملک نامحدود و قدرت لایزال الهی که بر همه مخلوقاتش احاطه و تسلط دارد. از همین‌روی، واژه «عَرْش» براى بزرگى، قدرت و كشوردارى هم كنايه شده است. عرش موجود خارجى است و از عالم غيب است و مركز دستورات عالم است و رشته تدبير امور جهان بآن منتهى مي‌شود. آیاتی از قرآن هم به این حقیقت دلالت دارد که عرش شى‏ء محدودى است، اطراف و جوانب دارد، و ملائكه تسبيح كنان در اطراف آن هستند و فرشتگانی آن را حمل می‌کنند. علامه طباطبایی معتقد است در عالم هستی با همه اختلافى كه در مراحل آن است، مرحله‌‏اى وجود دارد كه همه حوادث و اسباب به آنجا می‌‏رسد و نام آن مرحله و مقام، «عرش» است‏.

حاملان عرش

خداوند در آیه ۷ سوره غافر، به‌صورت مبهم، افرادی را حاملان عرش خود دانسته که تسبیح خداوند نیز می‌کنند. مفسران، فرشته‌ها را حاملان عرش الهی دانسته‌اند.

چیستی حمل عرش

• فرشتگان اجرا کننده حاکمیت و تدبیر خدا: فرشته‌ها، حاملان عرش خداوند معرفی شده‌اند؛ اگر عرش، حكومت خداوند و تدبيرش در عالم هستى باشد، حاملان عرش، اجرا كنندگان حاكميت و تدبير او هستند. و اگر عرش به معناى مجموعه عالم هستى و يا عالم ماوراء طبيعت باشد، حاملان آن فرشتگانى هستند كه پايه‌‌‏هاى تدبير اين جهان، به فرمان خدا بر دوش آنها است.
• تخت عبادت: عرش مکانی است برای عبادت خدا، فرشتگان با قدرتی که خدا بدان‌ها داده، این مکان و تخت عبادت را حمل می‌کنند.
• کنایه از نگهداری یا نزدیک بودن به صاحب عرش: حمل عرش یعنی فرشتگانی مامور نگهداری عرش خدا هستند. از این‌روی حمل عرش یا کنایه از حفظ و تدبیر آن توسط فرشتگان می‌باشد یا کنایه است از این‌که این فرشتگان از نظر مقام و منزلت به صاحب عرش نزدیک‌تر هستند. خداوند این فرشتگان را بر بقیه فرشتگان برتری داده است.