تفاوت درجات عصمت: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

نسخهٔ ‏۱۲ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۴۸

سؤال

آیا انبیا در عصمت مساوی هستند؟ دلیل اولوا العزم بودن برخی چیست؟ در مورد انبیائی که مبلغ نبوده اند چگونه است؟

همه معصومان در برخی از مراتب عصمت که مربوط به دریافت، ابلاغ و تبیین شریعت می‌باشد، با هم برابر هستند. مراتب معصومان در سایر مقام‌ها با یکدیگر برابر نیست. قرآن برخی از پیامبران را بر دیگر پیامبران برتری داده است. روایات رسول خدا(ص) را برتر از تمامی انبیای گذشته معرفی کرده‌‌اند. در بسیاری از احادیث امیرمؤمنان علی بن ابی طالب(ع) پس از رسول خدا(ص) از همه آدمیان بالاتر دانسته شده است.

تفاوت درجات معصومان (ع)

پیامبران به مراتب گوناگونی از قرب و کمال دست یافته‌اند و هرکدام به جایگاه ویژه‌ای رسیده‌اند. وجود پیامبرانی که قرآن کریم آنان را «اولوا العزم» می‌خواند، یکی از دلایلی است که برتری برخی از انبیا بر بعضی دیگر را نشان می‌دهد.^[۱] افزون بر این، در دو آیه به صراحت از چنین تفاوتی سخن به میان آمده‌است. در سوره اسراء می‌خوانیم: ﴿وَلَقَدْ فَضَّلْنَا بَعْضَ النَّبِیِّینَ عَلَیٰ بَعْضٍ؛ و به یقین برخی از پیامبران را بر برخی دیگر برتری دادیم﴾(اسراء:۵۵). هم‌چنین در سوره بقره آمده است: ﴿تِلْكَ الرُّسُلُ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ ۘ مِنْهُمْ مَنْ كَلَّمَ اللَّهُ ۖ وَرَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجَات؛ از آن فرستادگان برخی را بر برخی برتری بخشیدیم. از آنان کسی است که خدا با او سخن گفت، و برخی از آنان را درجات و مراتبی بالا برد﴾(بقره:۲۵۳)

برتری پیامبر اسلام(ص) بر دیگر معصومان، به گواهی روایات فراوان، انکارناپذیر است.^[۲] در میان امامان نیز برخی از آنان درخشش ویژه‌ای یافته‌اند؛ چنان‌که در بسیاری از احادیث، امیرمؤمنان علی بن ابی طالب(ع) پس از رسول خدا(ص) سرآمد همه مردمان به شمار آمده است.^[۳] با این همه، سفارش شده تا در این زمنیه از کنجکاوی در این‌باره بپرهیزیم و دانش آن را به خدا واگذاریم. امام صادق(ع) در این خصوص فرمودند: «اوّلُنا مُحَمّد وَ أوسَطُنا مُحَمّد وَ آخرنا مُحَمّد».^[۴]

برابری پیامبران در عصمت

همه پیامبران الهی در چهار گونه عصمت با یک‌دیگر برابر هستند:

عصمت در دریافت وحی و ابلاغ آن.
عصمت در اعتقادات
عصمت از گناهان.
عصمت از خطا و نسیان.

عصمت امامان (ع) نیز تفاوتی با عصمت پیامبران (ع) ندارد؛ جز این که در این‌جا به جای دریافت و ابلاغ وحی، از تبیین و توضیح معارف وحیانی سخن می‌رود. نکته درخور توجه این است که مقصود از گناهانی که هیچ پیامبر و امامی به گِرد آن نمی‌گردد، سرپیچی از مقرراتی است که در شریعتی آسمانی، به صورت تکلیفی همگانی درآمده است. با این حال، بسیاری از کارها که بر همگان روا است، شایسته مقرّبان درگاه الهی نیست. ممکن است عملی از آنان سر بزند که هر چند حرام شرعی نیست، اما در خور مقام والای ایشان نباشد که در اصطلاح «ترک اولی» خوانده می‌شود. شمار ترک اولای یک معصوم، یکی از معیارهایی است که می‌تواند مقدار قرب و کمالش را مشخص سازد.

پرهیز از گناه و ترک اولی، یگانه معیار فضیلت نیست. میزان راز و نیاز، عبادت و چگونگی بردباری در برابر مشکلات از عوامل دیگری است که می‌تواند معصومان (ع) را در درجات متفاوتی جای دهد. از این رو است که گاه امامی معصوم، عبادات خود را در برابر حالات معنوی معصومی دیگر ناچیز می‌شمارد و حسرت آن را در دل می‌پروراند.

عصمت پیامبران غیر ابلاغی

در روایتی، به گروهی از پیامبران اشاره شده‌است که معارف وحیانی تنها به کار خود آنان می‌آمده و هدایت هیچ‌کس بر عهده آنان نبوده است.^[۵] این روایت هر چند در منبع معتبری مانند اصول کافی آمده، اما افزون بر اشکالی که در سند آن به چشم می‌خورد،^[۶] از نظر محتوا نیز دارای ابهاماتی است و به باور برخی از اندیشمندان، با ظاهر آیات قرآن ناسازگار است.^[۷] درباره چگونگی عصمت این انبیا هم‌چون وجود خارجی‌شان نمی‌توان چندان قاطعانه سخن گفت. بسیاری از دلایل عصمت، لزوم مصونیت پیامبران را به گونه‌ای با جنبه هدایت‌گری آنان پیوند می‌زند؛ از این رو، چنین وحی‌آموختگان نامبلّغی را در بر نمی‌گیرد. در هر حال، آن‌چه تردیدی را برنمی‌تابد، لزوم عصمت اینان در دریافت وحی است؛ زیرا اگر در این قلمرو خطایی رخ دهد، وحی الهی که مایه هدایت و یگانه ابزار دستیابی به سعادت است، خود موجب گمراهی خواهد شد و این با حکمت الهی سازگار نیست.

منابع

متن برگرفته شده از کتاب پرسمان عصمت، یوسفیان، حسن، مرکز مطالعات و پژوهش‌های فرهنگی حوزه علمیه، قم، ۱۳۸۰ش.

↑ گفتنى است كه برخى از مفسران، همه پيامبران را اولوا العزم دانسته، آيه‌اى را كه اين واژه در آن به كار رفته است (احقاف،۳۵) نيز بيان‌گر همين معنا مى‌شمارند (ر. ك: التفسير الكبير، ج۲۸، ص۳۱). روشن است كه بر اين اساس، آيه ياد شده دلیل مدعای ما نخواهد بود.
↑ مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، محقق / مصحح: جمعى از محققان‏، بیروت، دار إحياء التراث العربي‏، چاپ دوم، 1403 ق‏، ج۵، ص۲۳۶ و ج۳۶، ص۲۲۳.
↑ مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، محقق / مصحح: جمعى از محققان‏، بیروت، دار إحياء التراث العربي‏، چاپ دوم، 1403 ق‏، ج۲۵، ص۳۶۱و ج۳۶، ص۱۴۴.
↑ مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، محقق / مصحح: جمعى از محققان‏، بیروت، دار إحياء التراث العربي‏، چاپ دوم، 1403 ق‏، ج۲۶، ص۱۶.
↑ کلینی، محمد بن یعقوب، الكافى، محقق / مصحح: غفارى على اكبر و آخوندى، محمد، تهران، دار الكتب الإسلامية، چاپ چهارم، 1407 ق‏، ج۱، ص۱۷۴ و 175(ك الحجة، ب طبقات الانبياء، ح ۱).
↑ در سند اين روايت، شخصى به نام سهيل بن زياد واسطى قرار گرفته است، كه به گفته ى برخى از رجال شناسان، به احاديث او چندان نمى توان اعتماد نمود. ر.ك: شوشتری، محمد تقی، قاموس الرجال، محقق: مؤسسه النشر الاسلامى التابعه لجماعه المدرسين بقم المشرفه‏، قم، جماعة المدرسين في الحوزة العلمية بقم، مؤسسة النشر الإسلامي‏، چاپ دوم، 1410 ه. ق‏، ج۵، ص۳۶۹.
↑ مفاهيم القرآن، ج۴، ص۳۶۱.

[1] گفتنى است كه برخى از مفسران، همه پيامبران را اولوا العزم دانسته، آيه‌اى را كه اين واژه در آن به كار رفته است (احقاف،۳۵) نيز بيان‌گر همين معنا مى‌شمارند (ر. ك: التفسير الكبير، ج۲۸، ص۳۱). روشن است كه بر اين اساس، آيه ياد شده دلیل مدعای ما نخواهد بود.

[2] مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، محقق / مصحح: جمعى از محققان‏، بیروت، دار إحياء التراث العربي‏، چاپ دوم، 1403 ق‏، ج۵، ص۲۳۶ و ج۳۶، ص۲۲۳.

[3] مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، محقق / مصحح: جمعى از محققان‏، بیروت، دار إحياء التراث العربي‏، چاپ دوم، 1403 ق‏، ج۲۵، ص۳۶۱و ج۳۶، ص۱۴۴.

[4] مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، محقق / مصحح: جمعى از محققان‏، بیروت، دار إحياء التراث العربي‏، چاپ دوم، 1403 ق‏، ج۲۶، ص۱۶.

[5] کلینی، محمد بن یعقوب، الكافى، محقق / مصحح: غفارى على اكبر و آخوندى، محمد، تهران، دار الكتب الإسلامية، چاپ چهارم، 1407 ق‏، ج۱، ص۱۷۴ و 175(ك الحجة، ب طبقات الانبياء، ح ۱).

[6] در سند اين روايت، شخصى به نام سهيل بن زياد واسطى قرار گرفته است، كه به گفته ى برخى از رجال شناسان، به احاديث او چندان نمى توان اعتماد نمود. ر.ك: شوشتری، محمد تقی، قاموس الرجال، محقق: مؤسسه النشر الاسلامى التابعه لجماعه المدرسين بقم المشرفه‏، قم، جماعة المدرسين في الحوزة العلمية بقم، مؤسسة النشر الإسلامي‏، چاپ دوم، 1410 ه. ق‏، ج۵، ص۳۶۹.

[7] مفاهيم القرآن، ج۴، ص۳۶۱.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

@@ خط ۵: / خط ۵: @@
 {{پاسخ}}
-همه معصومان در برخی از مراتب [[عصمت]] که مربوط به دریافت، ابلاغ و تبیین شریعت می‌باشد، با هم برابرند. مراتب [[معصومان]] در سایر مقام‌ها با یکدیگر برابر نیست. [[قرآن]] برخی از پیامبران را بر دیگر پیامبران برتری داده است. روایات [[رسول خدا(ص)]] را برتر از تمامی انبیای گذشته معرفی کرده‌‌اند. در بسیاری از احادیث [[امیرمؤمنان]] علی بن ابی طالب(ع) پس از رسول خدا(ص) از همه آدمیان بالاتر دانسته شده است.
+همه معصومان در برخی از مراتب [[عصمت]] که مربوط به دریافت، ابلاغ و تبیین شریعت می‌باشد، با هم برابر هستند. مراتب [[معصومان]] در سایر مقام‌ها با یکدیگر برابر نیست. [[قرآن]] برخی از پیامبران را بر دیگر پیامبران برتری داده است. روایات [[رسول خدا(ص)]] را برتر از تمامی انبیای گذشته معرفی کرده‌‌اند. در بسیاری از احادیث [[امیرمؤمنان]] علی بن ابی طالب(ع) پس از رسول خدا(ص) از همه آدمیان بالاتر دانسته شده است.
-== تفاوت درجات معصومان ==
+== تفاوت درجات معصومان (ع) ==
-پیامبران به مراتب گوناگونی از قرب و کمال دست یافته‌اند و هرکدام به جایگاه ویژه‌ای رسیده اند. وجود پیامبرانی که قرآن کریم آنان را «[[اولوا العزم]]» می‌خواند، یکی از دلایلی است که برتری برخی از انبیا بر بعضی دیگر را نشان می‌دهد.<ref>گفتنى است كه برخى از مفسران، همه ى پيامبران را اولوا العزم دانسته، آيه‌اى را كه اين واژه در آن به كار رفته است (احقاف،۳۵) نيز بيان گر همين معنا مى شمارند (ر. ك: التفسير الكبير، ج۲۸، ص۳۱). روشن است كه بر اين اساس، آيه ياد شده دلیل مدعای ما نخواهد بود.</ref> افزون بر این، در دو [[آیه]] به صراحت از چنین تفاوتی سخن به میان آمده است. در سوره اسراء می‌خوانیم: {{قرآن|وَلَقَدْ فَضَّلْنَا بَعْضَ النَّبِیِّینَ عَلَیٰ بَعْضٍ|ترجمه=و به یقین برخی از پیامبران را بر برخی دیگر برتری دادیم|سوره=اسراء|آیه=۵۵}}. همچنین در سوره بقره آمده است: {{قرآن| تِلْكَ الرُّسُلُ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ ۘ مِنْهُمْ مَنْ كَلَّمَ اللَّهُ ۖ وَرَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجَات|ترجمه=از آن فرستادگان برخی را بر برخی برتری بخشیدیم. از آنان کسی است که خدا با او سخن گفت، و برخی از آنان را درجات و مراتبی بالا برد|سوره=بقره|آیه=۲۵۳}}
+پیامبران به مراتب گوناگونی از قرب و کمال دست یافته‌اند و هرکدام به جایگاه ویژه‌ای رسیده‌اند. وجود پیامبرانی که قرآن کریم آنان را «[[اولوا العزم]]» می‌خواند، یکی از دلایلی است که برتری برخی از انبیا بر بعضی دیگر را نشان می‌دهد.<ref>گفتنى است كه برخى از مفسران، همه پيامبران را اولوا العزم دانسته، آيه‌اى را كه اين واژه در آن به كار رفته است (احقاف،۳۵) نيز بيان‌گر همين معنا مى‌شمارند (ر. ك: التفسير الكبير، ج۲۸، ص۳۱). روشن است كه بر اين اساس، آيه ياد شده دلیل مدعای ما نخواهد بود.</ref> افزون بر این، در دو [[آیه]] به صراحت از چنین تفاوتی سخن به میان آمده‌است. در سوره اسراء می‌خوانیم: {{قرآن|وَلَقَدْ فَضَّلْنَا بَعْضَ النَّبِیِّینَ عَلَیٰ بَعْضٍ|ترجمه=و به یقین برخی از پیامبران را بر برخی دیگر برتری دادیم|سوره=اسراء|آیه=۵۵}}. هم‌چنین در سوره بقره آمده است: {{قرآن| تِلْكَ الرُّسُلُ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ ۘ مِنْهُمْ مَنْ كَلَّمَ اللَّهُ ۖ وَرَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجَات|ترجمه=از آن فرستادگان برخی را بر برخی برتری بخشیدیم. از آنان کسی است که خدا با او سخن گفت، و برخی از آنان را درجات و مراتبی بالا برد|سوره=بقره|آیه=۲۵۳}}
-برتری پیامبر اسلام(ص) بر دیگر معصومان، به گواهی روایات فراوان، انکارناپذیر است.<ref>مجلسی، بحار الانوار، ج۵، ص۲۳۶ و ج۳۶، ص۲۲۳.</ref> در میان امامان نیز برخی از آنان درخشش ویژه‌ای یافته‌اند؛ چنان‌که در بسیاری از احادیث، [[امیرمؤمنان]] علی بن ابی طالب(ع) پس از رسول خدا(ص) سرآمد همه مردمان به شمار آمده است.<ref>مجلسی، بحار الانوار، ج۲۵، ص۳۶۱و ج۳۶، ص۱۴۴.</ref> با این همه، سفارش شده تا در این زمنیه از کنجکاوی در اینباره بپرهیزیم و دانش آن را به خدا واگذاریم. امام صادق(ع) در این خصوص فرمودند: «اوّلُنا مُحَمّد وَ أوسَطُنا مُحَمّد وَ آخرنا مُحَمّد».<ref>مجلسی، بحار الانوار، ج۲۶، ص۱۶.</ref>
+برتری پیامبر اسلام(ص) بر دیگر معصومان، به گواهی روایات فراوان، انکارناپذیر است.<ref>مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، محقق / مصحح: جمعى از محققان‏، بیروت،  دار إحياء التراث العربي‏، چاپ دوم، 1403 ق‏، ج۵، ص۲۳۶ و ج۳۶، ص۲۲۳.</ref> در میان امامان نیز برخی از آنان درخشش ویژه‌ای یافته‌اند؛ چنان‌که در بسیاری از احادیث، [[امیرمؤمنان]] علی بن ابی طالب(ع) پس از رسول خدا(ص) سرآمد همه مردمان به شمار آمده است.<ref>مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، محقق / مصحح: جمعى از محققان‏، بیروت،  دار إحياء التراث العربي‏، چاپ دوم، 1403 ق‏، ج۲۵، ص۳۶۱و ج۳۶، ص۱۴۴.</ref> با این همه، سفارش شده تا در این زمنیه از کنجکاوی در این‌باره بپرهیزیم و دانش آن را به خدا واگذاریم. امام صادق(ع) در این خصوص فرمودند: «اوّلُنا مُحَمّد وَ أوسَطُنا مُحَمّد وَ آخرنا مُحَمّد».<ref>مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، محقق / مصحح: جمعى از محققان‏، بیروت،  دار إحياء التراث العربي‏، چاپ دوم، 1403 ق‏، ج۲۶، ص۱۶.</ref>
-== برابری در عصمت ==
+== برابری پیامبران در عصمت ==
-همه پیامبران الهی در چهار گونه عصمت با یگدیگر برابرند:
+همه پیامبران الهی در چهار گونه عصمت با یک‌دیگر برابر هستند:
 * عصمت در دریافت وحی و ابلاغ آن.
 * عصمت در اعتقادات
 * عصمت از گناهان.
 * عصمت از خطا و نسیان.
-عصمت امامان نیز تفاوتی با عصمت پیامبران ندارد؛ جز این که در اینجا به جای دریافت و ابلاغ وحی، از تبیین و توضیح معارف وحیانی سخن می‌رود. نکته درخور توجه این است که مقصود از گناهانی که هیچ پیامبر و امامی به گِرد آن نمی‌گردد، سرپیچی از مقرراتی است که در شریعتی آسمانی، به صورت تکلیفی همگانی درآمده است. با این حال، بسیاری از کارها که بر همگان روا است، شایسته مقرّبان درگاه الهی نیست. ممکن است عملی از آنان سر بزند که هر چند [[حرام]] شرعی نیست، اما در خور مقام والای ایشان نباشد که در اصطلاح «ترک اولی» خوانده می‌شود. شمار ترک اولای یک معصوم، یکی از معیارهایی است که می‌تواند مقدار قرب و کمالش را مشخص سازد.
+عصمت امامان (ع) نیز تفاوتی با عصمت پیامبران (ع) ندارد؛ جز این که در این‌جا به جای دریافت و ابلاغ وحی، از تبیین و توضیح معارف وحیانی سخن می‌رود. نکته درخور توجه این است که مقصود از گناهانی که هیچ پیامبر و امامی به گِرد آن نمی‌گردد، سرپیچی از مقرراتی است که در شریعتی آسمانی، به صورت تکلیفی همگانی درآمده است. با این حال، بسیاری از کارها که بر همگان روا است، شایسته مقرّبان درگاه الهی نیست. ممکن است عملی از آنان سر بزند که هر چند [[حرام]] شرعی نیست، اما در خور مقام والای ایشان نباشد که در اصطلاح «ترک اولی» خوانده می‌شود. شمار ترک اولای یک معصوم، یکی از معیارهایی است که می‌تواند مقدار قرب و کمالش را مشخص سازد.
-پرهیز از گناه و ترک اولی، یگانه معیار فضیلت نیست. میزان راز و نیاز، عبادت و چگونگی بردباری در برابر مشکلات از عوامل دیگری است که می‌تواند معصومان را در درجات متفاوتی جای دهد. از این رو است که گاه امامی معصوم، عبادات خود را در برابر حالات معنوی معصومی دیگر ناچیز می‌شمارد و حسرت آن را در دل می‌پروراند.
+پرهیز از گناه و ترک اولی، یگانه معیار فضیلت نیست. میزان راز و نیاز، عبادت و چگونگی بردباری در برابر مشکلات از عوامل دیگری است که می‌تواند معصومان (ع) را در درجات متفاوتی جای دهد. از این رو است که گاه امامی معصوم، عبادات خود را در برابر حالات معنوی معصومی دیگر ناچیز می‌شمارد و حسرت آن را در دل می‌پروراند.
 == عصمت پیامبران غیر ابلاغی ==
-در روایتی، به گروهی از پیامبران اشاره شده است که معارف وحیانی تنها به کار خود آنان می‌آمده و هدایت هیچ‌کس بر عهده آنان نبوده است.<ref>کلینی، الكافى، ج۱، ص۱۷۴ (ك الحجة، ب طبقات الانبياء، ح ۱).</ref> این روایت هر چند در منبع معتبری هم چون اصول کافی آمده، اما افزون بر اشکالی که در سند آن به چشم می‌خورد،<ref>در سند اين روايت، شخصى به نام سهيل بن زياد واسطى قرار گرفته است، كه به گفته ى برخى از رجال شناسان، به احاديث او چندان نمى توان اعتماد نمود. ر.ك: قاموس الرجال، ج۵، ص۳۶۹.</ref> از نظر محتوا نیز دارای ابهاماتی است و به باور برخی از اندیشمندان، با ظاهر آیات قرآن ناسازگار است.<ref>مفاهيم القرآن، ج۴، ص۳۶۱.</ref> درباره چگونگی عصمت این انبیا همچون وجود خارجی‌شان نمی‌توان چندان قاطعانه سخن گفت. بسیاری از دلایل عصمت، لزوم مصونیت پیامبران را به گونه‌ای با جنبه هدایتگری آنان پیوند می‌زند؛ از این رو، چنین وحی آموختگان نامبلّغی را در بر نمی‌گیرد. در هر حال، آنچه تردیدی را برنمی‌تابد، لزوم عصمت اینان در دریافت وحی است؛ زیرا اگر در این قلمرو خطایی رخ دهد، وحی الهی که مایه هدایت و یگانه ابزار دستیابی به سعادت است، خود موجب گمراهی خواهد شد و این با حکمت الهی سازگار نیست.
+در روایتی، به گروهی از پیامبران اشاره شده‌است که معارف وحیانی تنها به کار خود آنان می‌آمده و هدایت هیچ‌کس بر عهده آنان نبوده است.<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الكافى، محقق / مصحح: غفارى على اكبر و آخوندى، محمد، تهران، دار الكتب الإسلامية، چاپ چهارم، 1407 ق‏، ج۱، ص۱۷۴ و 175(ك الحجة، ب طبقات الانبياء، ح ۱).</ref> این روایت هر چند در منبع معتبری مانند اصول کافی آمده، اما افزون بر اشکالی که در سند آن به چشم می‌خورد،<ref>در سند اين روايت، شخصى به نام سهيل بن زياد واسطى قرار گرفته است، كه به گفته ى برخى از رجال شناسان، به احاديث او چندان نمى توان اعتماد نمود. ر.ك: شوشتری، محمد تقی، قاموس الرجال، محقق: مؤسسه النشر الاسلامى التابعه لجماعه المدرسين بقم المشرفه‏، قم، جماعة المدرسين في الحوزة العلمية بقم، مؤسسة النشر الإسلامي‏، چاپ دوم، 1410 ه. ق‏، ج۵، ص۳۶۹.</ref> از نظر محتوا نیز دارای ابهاماتی است و به باور برخی از اندیشمندان، با ظاهر آیات قرآن ناسازگار است.<ref>مفاهيم القرآن، ج۴، ص۳۶۱.</ref> درباره چگونگی عصمت این انبیا هم‌چون وجود خارجی‌شان نمی‌توان چندان قاطعانه سخن گفت. بسیاری از دلایل عصمت، لزوم مصونیت پیامبران را به گونه‌ای با جنبه هدایت‌گری آنان پیوند می‌زند؛ از این رو، چنین وحی‌آموختگان نامبلّغی را در بر نمی‌گیرد. در هر حال، آن‌چه تردیدی را برنمی‌تابد، لزوم عصمت اینان در دریافت وحی است؛ زیرا اگر در این قلمرو خطایی رخ دهد، وحی الهی که مایه هدایت و یگانه ابزار دستیابی به سعادت است، خود موجب گمراهی خواهد شد و این با حکمت الهی سازگار نیست.
 {{پایان پاسخ}}

ن ب و کلام
مسائل برجسته	توحید • عدل • نبوت • امامت • معاد • خاتمیت • مهدویت • عصمت • رجعت
ایمان	ایمان به معنای امید • ایمان در اندیشه روشنفکری ایران • ایمان دینی و ایمان غیردینی • ایمان رویارویی مجذوبانه با خدا • ایمان شهودی تجربی • ایمان معرفتی • ایمان و اراده انسان • تعاریف ایمان نخبه‌گرایانه یا عمومی • رابطه ایمان و معرفت • مفهوم ایمان در دنیای مدرن • موانع ایمان به خدا
دین	روش‌های پژوهش دین • مفهوم و جایگاه دین در غرب • رابطه وحی، دین و ایمان در جهان مدرن
عصمت	اعتقاد اصحاب به عصمت حضرت محمد(ص) • اعتقاد به عصمت در یهودیت و مسیحیت • تفاوت درجات عصمت • تفاوت عصمت معصومان قبل و بعد از نبوت و امامت • دلیل استغفار معصومان(ع) • دلیل عصمت امامان شیعه • رابطه عصمت و اختیار در معصومان • سازگار بودن عصمت با طبیعت انسان • عصمت انبیا در مناظره امام رضا(ع) • مشورت نادرست پیامبر در بارور کردن نخل‌ها • نسبت گناه به پیامبران در قرآن • پیامدهای اعتقاد به عصمت • کشتار کودکان بی‌گناه با ولادت حضرت موسی
وحی	تجربه دینی بودن وحی • فترت وحی • معنای وحی در دنیای جدید
پس از مرگ	انا لله و انا الیه راجعون • اعراف • عالم دیگر پس از قیامت