خاتم بخشی امام علی(ع): تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۵ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۱۶

سؤال

ماجرای خاتم بخشی امام علی(ع) در وقت رکوع چه بود و چه امتیازی برای حضرت داشت؟

درگاه‌ها

آیه ولایت و جریان بخشیدن انگشتر در هنگام رکوع، بنابر اتفاق مفسران درباره امام علی(ع) نازل شده‌است. در زمان پیامبر اسلام (ص)، نیازمندی وارد مسجد شد و درخواست کمک کرد، بعد از این‌که کسی به او توجه نکرد، زبان به گلایه گشود. در همین هنگام امام علی(ع) که درحال رکوع بود با انگشت اشاره کرد، سائل نزدیک آمد و با اشاره امام، انگشتر را از دست آن حضرت بیرون آورد. بعد از این عمل، آیه ﴿إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذينَ آمَنُوا الَّذينَ يُقيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ؛ سرپرست و رهبر شما تنها خداوند است، و پیامبر او، و آن‌هایی که ایمان آورده‌اند و نماز را برپای می‌دارند و در حال رکوع زکات می‌پردازند.﴾(مائده:۵۵) نازل شد.

با توجه به عبارت‌های «انّما» و «ولیّکم»، به‌دست می‌آید که آیه در بیان ولایت و سرپرستی جامعه است، و دلالت بر امامت و ولایت امام علی(ع) می‌کند.

پرداخت زکات در حال نماز، انجام عبادت در ضمن عبادت است نه انجام یک عمل مباح در ضمن عبادت. بنابر این از آن‌جا که مقام امام علی(ع) و عمل او در دادن انگشتر، نزد خدا بسیار ارزشمند بود؛ لذا خداوند در شأن این عبادت، آیه ولایت را نازل کرد.

شأن نزول آیه ولایت

اکثر مفسران و اهل حدیث معتقدند آیه ولایت ﴿إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذينَ آمَنُوا الَّذينَ يُقيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ؛ سرپرست و رهبر شما تنها خداوند است، و پیامبر او، و آن‌هایی که ایمان آورده‌اند و نماز را برپای می‌دارند و در حال رکوع زکات می‌پردازند.﴾(مائده:۵۵) در شأن امام علی(ع) نازل شده است.

ابوذر غفاری نقل کرده که با رسول خدا(ص) در مسجد نماز می‌خواندم، فقیری وارد مسجد شد و از مردم تقاضای کمک کرد، ولی کسی چیزی به او نداد. او گفت: خدایا تو شاهد باش که من در مسجد رسول تو تقاضای کمک کردم ولی کسی جواب مساعد به من نداد. در همین حال علی(ع) که در حال رکوع بود با انگشت اشاره کرد. فقیر نزدیک آمد و انگشتر را از دست آن حضرت بیرون آورد. سپس جبرئیل نازل شد و آیه ولایت را بر پیامبر(ص) نازل کرد.^[۱]

دلالت آیه بر ولایت امام علی(ع)

این آیه با کلمه «إنّما» که در زبان عربی به معنای انحصار است، آمده‌است. معنای آیه چنین می‌شود: ولی و سرپرست شما، تنها خداوند، پیامبر و کسانی که ایمان آورده‌اند و نماز را برپا می‌دارند و در حال رکوع زکات می‌دهند، می‌باشند. رکوع در این آیه به معنی رکوع نماز است، نه به معنی خضوع. هم‌چنین کلمه «ولیّ» در آیه مورد بحث به معنای دوست و یاور و ناصر نیست؛ زیرا ولایت به معنای دوستی و یاری کردن مخصوص کسانی که نماز می‌خوانند و در حال رکوع زکات می‌دهند، نیست، بلکه همه مسلمانان باید هم‌دیگر را دوست بدارند و به هم‌دیگر کمک کنند. پس منظور از «ولیّ» در آیه فوق به معنی سرپرستی و رهبری می‌باشد.

بنابراین آیه از آیاتی است که دلالت بر ولایت و امامت امیرالمؤمنین علی(ع) می‌کند و از این رو به آیه ولایت معروف و مشهور می‌باشد. شأن نزولی که در آیه ولایت ذکر شد علاوه بر کتب شیعه در کتاب‌های معتبر اهل‌سنت نیز ذکر شده‌است.^[۲]

توجه کامل امام علی(ع) به خداوند

برخی اشکال کرده‌اند که امام علی(ع) در زمان نماز، تنها به خداوند می‌اندیشید تا جایی که تیر از پایش بیرون آوردند و او متوجه نمی‌شد. حال چگونه ممکن است صدای فقیر را شنیده‌باشد و به او توجه پیدا کند؟ اما در پاسخ به این اشکال باید گفت که شنیدن صدای سائل و به کمک او پرداختن، توجه به خویشتن نیست، بلکه عین توجه به خداوند متعال است.

پرداخت زکات در حال نماز انجام عبادت در ضمن عبادت است نه انجام یک عمل مباح در ضمن عبادت. هم‌چنین علی(ع) در حال نماز از خود بیگانه بود نه از خداوند سبحان؛ بنابر این از آن‌جا که مقام امام علی(ع) و عبادت او (دادن انگشتر در حال نماز به سائل) در نزد خدا بسیار ارزشمند است؛ لذا خداوند در شأن این عبادت آیه ولایت را نازل کرد و او را به عنوان امام و سرپرست مسلمانان بعد از پیامبر(ص) معرفی نمود و ولایت و رهبری آن حضرت را در ادامه ولایت خویش و پیامبرش (ص) قرار داد.

مطالعه بیشتر

امامت در پرتو کتاب و سنت، مهدی سحاوی.
شیعه در اسلام، علامه محمدحسین طباطبایی.
امامت و رهبری، مرتضی مطهری.
اعتقاد ما، آیت الله ناصر مکارم شیرازی.

منابع

↑ ابن حجر هیثمی، احمد بن محمد، الصواعق المحرقه، بیروت، مؤسسه الرساله، چاپ اول، ۱۹۹۷ م، ص۱۰۴؛ حسینی فیروزآبادی، مرتضی، فضائل الخمسه من الصحاح الستة، تهران، ناشر: انتشارات اسلاميه‏، چاپ دوم، 1392 ق‏، ۱۴۲۲ق، ج۲، ص۱۸-۲۵.
↑ طبرى، محمد بن جرير، جامع البيان فى تفسير القرآن، بیروت، دار المعرفة، چاپ اول، 1412 ه. ق‏، ج۶، ص186؛ جصاص، احمد بن على‏، احكام القرآن(جصاص)، محقق: قمحاوى، محمد صادق‏، لبنان، دار إحياء التراث العربي‏، چاپ اول، 1405 ه. ق‏، ج4، ص102؛ حسكانى، عبيدالله بن عبدالله‏، شواهد التنزيل لقواعد التفضيل‏، محقق: محمودى، محمدباقر، تهران، وزارة الثقافة و الإرشاد الإسلامي، مؤسسة الطبع و النشر، چاپ اول، ۱۴۱۱، ج۱، ص۲۰۹ - 253؛ قرطبى، محمد بن احمد، الجامع لأحكام القرآن‏، تهران، ناصر خسرو، چاپ اول، 1364 ه. ش‏، ج۶، ص۲۲۱؛ حسینی فیروزآبادی، مرتضی، فضائل الخمسه من الصحاح الستة، بیروت، المجمع العالمي لاهل البيت علیهم السلام، المعاونية الثقافية، ۱۴۲۲ق، ج۲، ص۱۸-۲۵.

[1] ابن حجر هیثمی، احمد بن محمد، الصواعق المحرقه، بیروت، مؤسسه الرساله، چاپ اول، ۱۹۹۷ م، ص۱۰۴؛ حسینی فیروزآبادی، مرتضی، فضائل الخمسه من الصحاح الستة، تهران، ناشر: انتشارات اسلاميه‏، چاپ دوم، 1392 ق‏، ۱۴۲۲ق، ج۲، ص۱۸-۲۵.

[2] طبرى، محمد بن جرير، جامع البيان فى تفسير القرآن، بیروت، دار المعرفة، چاپ اول، 1412 ه. ق‏، ج۶، ص186؛ جصاص، احمد بن على‏، احكام القرآن(جصاص)، محقق: قمحاوى، محمد صادق‏، لبنان، دار إحياء التراث العربي‏، چاپ اول، 1405 ه. ق‏، ج4، ص102؛ حسكانى، عبيدالله بن عبدالله‏، شواهد التنزيل لقواعد التفضيل‏، محقق: محمودى، محمدباقر، تهران، وزارة الثقافة و الإرشاد الإسلامي، مؤسسة الطبع و النشر، چاپ اول، ۱۴۱۱، ج۱، ص۲۰۹ - 253؛ قرطبى، محمد بن احمد، الجامع لأحكام القرآن‏، تهران، ناصر خسرو، چاپ اول، 1364 ه. ش‏، ج۶، ص۲۲۱؛ حسینی فیروزآبادی، مرتضی، فضائل الخمسه من الصحاح الستة، بیروت، المجمع العالمي لاهل البيت علیهم السلام، المعاونية الثقافية، ۱۴۲۲ق، ج۲، ص۱۸-۲۵.

[۱]

[۲]

@@ خط ۱۸: / خط ۱۸: @@
 اکثر مفسران و اهل حدیث معتقدند آیه ولایت {{قرآن|إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذينَ آمَنُوا الَّذينَ يُقيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ|ترجمه=سرپرست و رهبر شما تنها خداوند است، و پیامبر او، و آن‌هایی که ایمان آورده‌اند و نماز را برپای می‌دارند و در حال رکوع زکات می‌پردازند.|سوره=مائده|آیه=۵۵}} در شأن [[امام علی(ع)]] نازل شده است.
-[[ابوذر غفاری]] نقل کرده که با [[رسول خدا(ص)]] در [[مسجد]] نماز می‌خواندم، فقیری وارد مسجد شد و از مردم تقاضای کمک کرد، ولی کسی چیزی به او نداد. او گفت: خدایا تو شاهد باش که من در مسجد رسول تو تقاضای کمک کردم ولی کسی جواب مساعد به من نداد. در همین حال علی(ع) که در حال [[رکوع]] بود با انگشت اشاره کرد. فقیر نزدیک آمد و انگشتر را از دست آن حضرت بیرون آورد. سپس [[جبرئیل]] نازل شد و آیه ولایت را بر پیامبر(ص) نازل کرد.<ref>ابن حجر هیثمی، احمد بن محمد، صواعق المحرقه، بیروت، مؤسسه الرساله، چاپ اول، ۱۹۹۷ م، ص۱۰۴؛ حسینی فیروزآبادی، مرتضی، فضائل الخمسه من الصحاح الستة، تهران، ناشر: انتشارات اسلاميه‏، چاپ دوم، 1392 ق‏، ۱۴۲۲ق، ج۲، ص۱۸-۲۵.</ref>
+[[ابوذر غفاری]] نقل کرده که با [[رسول خدا(ص)]] در [[مسجد]] نماز می‌خواندم، فقیری وارد مسجد شد و از مردم تقاضای کمک کرد، ولی کسی چیزی به او نداد. او گفت: خدایا تو شاهد باش که من در مسجد رسول تو تقاضای کمک کردم ولی کسی جواب مساعد به من نداد. در همین حال علی(ع) که در حال [[رکوع]] بود با انگشت اشاره کرد. فقیر نزدیک آمد و انگشتر را از دست آن حضرت بیرون آورد. سپس [[جبرئیل]] نازل شد و آیه ولایت را بر پیامبر(ص) نازل کرد.<ref>ابن حجر هیثمی، احمد بن محمد، الصواعق المحرقه، بیروت، مؤسسه الرساله، چاپ اول، ۱۹۹۷ م، ص۱۰۴؛ حسینی فیروزآبادی، مرتضی، فضائل الخمسه من الصحاح الستة، تهران، ناشر: انتشارات اسلاميه‏، چاپ دوم، 1392 ق‏، ۱۴۲۲ق، ج۲، ص۱۸-۲۵.</ref>
 ==دلالت آیه بر ولایت امام علی(ع)==
 این آیه با کلمه «إنّما» که در زبان عربی به معنای انحصار است، آمده‌است. معنای آیه چنین می‌شود: ولی و سرپرست شما، تنها خداوند، پیامبر و کسانی که ایمان آورده‌اند و نماز را برپا می‌دارند و در حال رکوع زکات می‌دهند، می‌باشند. رکوع در این آیه به معنی رکوع نماز است، نه به معنی خضوع. هم‌چنین کلمه «ولیّ» در آیه مورد بحث به معنای دوست و یاور و ناصر نیست؛ زیرا ولایت به معنای دوستی و یاری کردن مخصوص کسانی که نماز می‌خوانند و در حال رکوع زکات می‌دهند، نیست، بلکه همه مسلمانان باید هم‌دیگر را دوست بدارند و به هم‌دیگر کمک کنند. پس منظور از «ولیّ» در آیه فوق به معنی سرپرستی و رهبری می‌باشد.
-بنابراین آیه از آیاتی است که دلالت بر [[ولایت]] و امامت امیرالمؤمنین علی(ع) می‌کند و از این رو به آیه ولایت معروف و مشهور می‌باشد. شأن نزولی که در آیه ولایت ذکر شد علاوه بر کتب [[شیعه]] در کتاب‌های معتبر [[اهل سنت|اهل‌سنت]] نیز ذکر شده‌است.<ref> طبرى، محمد بن جرير، جامع البيان فى تفسير القرآن، بیروت، ناشر: دار المعرفة، چاپ اول، 1412 ه. ق‏، ج۶، ص186؛
+بنابراین آیه از آیاتی است که دلالت بر [[ولایت]] و امامت امیرالمؤمنین علی(ع) می‌کند و از این رو به آیه ولایت معروف و مشهور می‌باشد. شأن نزولی که در آیه ولایت ذکر شد علاوه بر کتب [[شیعه]] در کتاب‌های معتبر [[اهل سنت|اهل‌سنت]] نیز ذکر شده‌است.<ref> طبرى، محمد بن جرير، جامع البيان فى تفسير القرآن، بیروت، دار المعرفة، چاپ اول، 1412 ه. ق‏، ج۶، ص186؛ جصاص، احمد بن على‏، احكام القرآن(جصاص)، محقق: قمحاوى، محمد صادق‏، لبنان، دار إحياء التراث العربي‏، چاپ اول، 1405 ه. ق‏، ج4، ص102؛ حسكانى، عبيدالله بن عبدالله‏، شواهد التنزيل لقواعد التفضيل‏، محقق: محمودى، محمدباقر، تهران، وزارة الثقافة و الإرشاد الإسلامي، مؤسسة الطبع و النشر، چاپ اول، ۱۴۱۱، ج۱، ص۲۰۹ - 253؛ قرطبى، محمد بن احمد، الجامع لأحكام القرآن‏، تهران، ناصر خسرو، چاپ اول، 1364 ه. ش‏، ج۶، ص۲۲۱؛ حسینی فیروزآبادی، مرتضی، فضائل الخمسه من الصحاح الستة، بیروت، المجمع العالمي لاهل البيت علیهم السلام، المعاونية الثقافية، ۱۴۲۲ق، ج۲، ص۱۸-۲۵.</ref>
-جصاص، احمد بن على‏، احكام القرآن( جصاص)، محقق: قمحاوى، محمد صادق‏، لبنان، ناشر: دار إحياء التراث العربي‏، چاپ اول، 1405 ه. ق‏، ج4، ص102؛ حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، احیاء الثقافه، چاپ اول، ۱۴۱۱، ج۱، ص۲۰۹؛ قرطبی، تفسیر قرطبی، بیروت، مؤسسه التاریخ العربی، ۱۴۰۵ ق، ج۶، ص۲۲۱؛ حسینی فیروزآبادی، مرتضی، فضائل الخمسه من الصحاح الستة، بیروت، المجمع العالمي لاهل البيت علیهم السلام، المعاونية الثقافية، ۱۴۲۲ق، ج۲، ص۱۸-۲۵.</ref>
 ==توجه کامل امام علی(ع) به خداوند==