پرش به محتوا

مرگ عایشه: تفاوت میان نسخه‌ها

حسین بادروج (بحث | مشارکت‌ها)
صفحه‌ای تازه حاوی «{{شروع متن}}{{سوال}}عایشه به چه طریقی درگذشت؟ آیا کشته شدن او توسط معاویه صحت دارد؟ انگیزه معاویه از این قتل چه بود؟ {{پایان سوال}}{{پاسخ}}{{درگاه|واژه‌ها||}}عایشه، همسر پیامبر اسلام(ص) و دختر ابوبکر، در سال ۵۸ هجری قمری (به قولی ۵۷ یا ۵۹ هجری)...» ایجاد کرد
 
جز عمار شاهرودی صفحهٔ پیش نویس:مرگ عایشه را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به مرگ عایشه منتقل کرد
 
(۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{شروع متن}}{{سوال}}عایشه به چه طریقی درگذشت؟ آیا کشته شدن او توسط معاویه صحت دارد؟ انگیزه معاویه از این قتل چه بود؟
{{شروع متن}}


{{پایان سوال}}{{پاسخ}}{{درگاه|واژه‌ها||}}[[عایشه]]، همسر [[پیامبر اسلام(ص)]] و دختر [[ابوبکر]]، در سال ۵۸ هجری قمری (به قولی ۵۷ یا ۵۹ هجری) در [[مدینه]] درگذشت و در [[قبرستان بقیع]] به خاک سپرده شد. منابع تاریخی مشهور، مرگ او را طبیعی و بر اثر بیماری دانسته‌اند و گزارش معتبری درباره کشته شدن او توسط [[معاویه بن ابی‌سفیان]] وجود ندارد. ادعای قتل عایشه به دست معاویه، مستند به منابع تاریخی معتبر و متقدم نیست و بیشتر بر تحلیل‌های سیاسی و برخی گزارش‌های متأخر یا ضعیف استوار است. اگر فرض قتل مطرح شود، انگیزه‌های سیاسی مانند نفوذ و مخالفت عایشه با سیاست‌های معاویه و مسئله جانشینی [[یزید بن معاویه|یزید]] مطرح می‌شود، اما این فرضیه فاقد شواهد کافی و قابل اعتماد تاریخی است.
{{سوال}}


== تاریخ وفات و کیفیت مرگ ==
عایشه به چه طریقی درگذشت؟ آیا کشته شدن او توسط معاویه صحت دارد؟
درباره سال وفات عایشه، میان مورخان اختلاف نظر وجود دارد؛ بیشتر منابع، سال ۵۸ هجری قمری را ثبت کرده‌اند و برخی سال‌های ۵۷ و ۵۹ هجری را نیز آورده‌اند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تاریخ الطبری|سال=1387|نام=محمد بن جریر|نام خانوادگی=طبری|ناشر=دار المعارف|جلد=5|صفحه=186|مکان=قاهره}}</ref> او در زمان خلافت معاویه درگذشت و در سن حدود شصت و پنج سالگی وفات یافت.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=سیر اعلام النبلاء|سال=1405|نام=محمد بن احمد|نام خانوادگی=ذهبی|ناشر=مؤسسة الرسالة|جلد=2|صفحه=192|مکان=بیروت}}</ref>


بر اساس گزارش‌های تاریخی، عایشه در روزهای پایانی عمر خود بیمار شد و پس از تحمل بیماری درگذشت.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تاریخ الطبری|سال=1387|نام=محمد بن جریر|نام خانوادگی=طبری|ناشر=دار المعارف|جلد=5|صفحه=187|مکان=قاهره}}</ref> او وصیت کرده بود که شبانه دفن شود و بر اساس برخی گزارش‌ها، [[ابوهریره]] بر پیکر او نماز خواند و او را در قبرستان بقیع به خاک سپردند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=الطبقات الکبری|سال=1410|نام=محمد بن سعد|نام خانوادگی=ابن سعد|ناشر=دار الکتب العلمیة|جلد=8|صفحه=72|مکان=بیروت}}</ref> شبانه بودن دفن او، بعدها دستمایه برخی گمانه‌زنی‌ها درباره علت مرگ شد، اما در منابع متقدم، دلیلی بر غیرطبیعی بودن مرگ او ذکر نشده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=البدایة و النهایة|سال=1418|نام=اسماعیل بن عمر|نام خانوادگی=ابن کثیر|ناشر=دار هجر|جلد=8|صفحه=114|مکان=قاهره}}</ref>
{{پایان سوال}}


== ادعای قتل توسط معاویه ==
{{پاسخ}}
ادعای کشته شدن عایشه توسط معاویه، در منابع تاریخی متقدم و معتبر شیعه و اهل سنت به عنوان یک گزارش مستند و قابل اعتماد مطرح نشده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تاریخ الطبری|سال=1387|نام=محمد بن جریر|نام خانوادگی=طبری|ناشر=دار المعارف|جلد=5|صفحه=188|مکان=قاهره}}</ref> منابع اصلی تاریخ اسلام، از جمله [[تاریخ طبری]]، [[الکامل فی التاریخ]]، [[تاریخ یعقوبی]] و [[سیر اعلام النبلاء]]، مرگ عایشه را طبیعی گزارش کرده‌اند و هیچ‌یک از آنها اشاره‌ای به دخالت معاویه در مرگ او نکرده‌اند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=الکامل فی التاریخ|سال=1385|نام=علی بن محمد|نام خانوادگی=ابن اثیر|ناشر=دار صادر|جلد=3|صفحه=312|مکان=بیروت}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تاریخ یعقوبی|سال=1371|نام=احمد بن ابی یعقوب|نام خانوادگی=یعقوبی|ناشر=دار صادر|جلد=2|صفحه=246|مکان=بیروت}}</ref>


این ادعا بیشتر در برخی نوشته‌های متأخر و محافل جدلی مطرح شده و مستند به شواهد تاریخی روشنی نیست. حتی اگر شبانه بودن دفن عایشه، شائبه‌ای ایجاد کند، این امر به تنهایی نمی‌تواند دلیلی بر قتل باشد؛ زیرا وصیت خود او به دفن شبانه و نیز گرمای شدید مدینه از جمله دلایل محتمل برای این کار ذکر شده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=الطبقات الکبری|سال=1410|نام=محمد بن سعد|نام خانوادگی=ابن سعد|ناشر=دار الکتب العلمیة|جلد=8|صفحه=73|مکان=بیروت}}</ref>
{{درگاه|واژه‌ها||}}


== انگیزه‌های فرضی معاویه ==
[[عایشه]]، همسر پیامبر اسلام(ص) و دختر [[ابوبکر]]، در سال ۵۸ هجری قمری (به قولی ۵۷ یا ۵۹ هجری) در مدینه درگذشت و در [[قبرستان بقیع]] به خاک سپرده شد. منابع تاریخی مشهور، مرگ او را طبیعی و بر اثر بیماری دانسته‌اند و گزارش معتبری درباره کشته شدن او توسط [[معاویه بن ابی‌سفیان]] وجود ندارد. ادعای قتل عایشه به دست معاویه، بیشتر بر تحلیل‌های سیاسی و برخی گزارش‌های متأخر یا ضعیف استوار است.
بر فرض پذیرش ادعای قتل، برای معاویه انگیزه‌های سیاسی متعددی ذکر شده است:


=== نفوذ سیاسی عایشه ===
== تاریخ و کیفیت مرگ ==
عایشه از نفوذ اجتماعی و سیاسی قابل توجهی در مدینه برخوردار بود و در میان صحابه و مردم از جایگاه ویژه‌ای برخوردار بود. او در دوره خلافت معاویه، در برخی موارد به نقد سیاست‌های او پرداخت و همین امر می‌توانست برای معاویه نگران‌کننده باشد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تاریخ الطبری|سال=1387|نام=محمد بن جریر|نام خانوادگی=طبری|ناشر=دار المعارف|جلد=5|صفحه=162|مکان=قاهره}}</ref>
درباره سال مرگ عایشه، میان مورخان اختلاف نظر وجود دارد؛ بیشتر منابع، سال ۵۸ هجری قمری را ثبت کرده‌اند و برخی سال‌های ۵۷ و ۵۹ هجری را نیز آورده‌اند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تاریخ الطبری|سال=1387|نام=محمد بن جریر|نام خانوادگی=طبری|ناشر=دار المعارف|جلد=5|صفحه=186|مکان=قاهره}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تاریخ الاسلام|سال=۱۴۱۳|نام=محمد بن احمد|نام خانوادگی= ذهبی|تحقیق= تدمری|ناشر=دار الکتاب العربی|جلد=4|صفحه=184|مکان= بیروت}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|عنوان= الکامل فی التاریخ|سال=۱۴۱7|نام=علی بن أبی الکرم|نام خانوادگی=ابن اثیر|تحقیق= تدمری|ناشر=دار الکتاب العربی|جلد=3|صفحه=520|مکان= بیروت}}</ref>
او در زمان خلافت معاویه درگذشت و در سن حدود شصت و پنج سالگی وفات یافت.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=سیر اعلام النبلاء|سال=1405|نام=محمد بن احمد|نام خانوادگی=ذهبی|ناشر=مؤسسة الرسالة|جلد=2|صفحه=192|مکان=بیروت}}</ref>


=== مخالفت با جانشینی یزید ===
بر اساس گزارش‌های تاریخی، [[عایشه]] در روزهای پایانی عمر خود بیمار شد و پس از تحمل بیماری درگذشت.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تاریخ الطبری|سال=1387|نام=محمد بن جریر|نام خانوادگی=طبری|ناشر=دار المعارف|جلد=5|صفحه=187|مکان=قاهره}}</ref> او وصیت کرد شبانه دفن شود و بر اساس برخی گزارش‌ها، [[ابوهریره]] بر پیکر او نماز خواند و او را در [[قبرستان بقیع]] به خاک سپردند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=الطبقات الکبری|سال=1410|نام=محمد بن سعد|نام خانوادگی=ابن سعد|ناشر=دار الکتب العلمیة|جلد=8|صفحه=72|مکان=بیروت}}</ref> شبانه بودن دفن او، بعدها دستمایه برخی گمانه‌زنی‌ها درباره علت مرگ شد، اما در منابع متقدم، دلیلی بر غیرطبیعی بودن مرگ او ذکر نشده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=البدایة و النهایة|سال=1418|نام=اسماعیل بن عمر|نام خانوادگی=ابن کثیر|ناشر=دار هجر|جلد=8|صفحه=114|مکان=قاهره}}</ref>
یکی از مهم‌ترین مسائل سیاسی دوره معاویه، تلاش او برای بیعت گرفتن به نفع پسرش [[یزید بن معاویه|یزید]] بود. عایشه از جمله چهره‌های مدینه بود که با این بیعت مخالفت نشان داد و این مخالفت می‌توانست مانعی برای تحقق برنامه‌های معاویه باشد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تاریخ الطبری|سال=1387|نام=محمد بن جریر|نام خانوادگی=طبری|ناشر=دار المعارف|جلد=5|صفحه=163|مکان=قاهره}}</ref>


=== کینه‌های تاریخی ===
== ادعای قتل توسط معاویه ==
برخی تحلیلی‌ها، ریشه‌های اختلاف عایشه با معاویه را به دوره [[جنگ جمل]] و نقش عایشه در مخالفت با [[امام علی(ع)]] و نیز موضع‌گیری‌های متفاوت او در برخی رویدادها بازمی‌گردانند؛ با این حال، این تحلیلی‌ها نمی‌توانند دلیلی بر قتل باشند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=البدایة و النهایة|سال=1418|نام=اسماعیل بن عمر|نام خانوادگی=ابن کثیر|ناشر=دار هجر|جلد=8|صفحه=112|مکان=قاهره}}</ref>
ادعای کشته شدن عایشه توسط معاویه، در منابع تاریخی متقدم و معتبر شیعه و اهل سنت به عنوان یک گزارش مستند و قابل اعتماد مطرح نشده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تاریخ الطبری|سال=1387|نام=محمد بن جریر|نام خانوادگی=طبری|ناشر=دار المعارف|جلد=5|صفحه=188|مکان=قاهره}}</ref> منابع اصلی تاریخ اسلام، از جمله [[تاریخ طبری]]، الکامل فی التاریخ، تاریخ یعقوبی و سیر اعلام النبلاء، مرگ عایشه را طبیعی گزارش کرده‌اند و هیچ‌یک از آنها اشاره‌ای به دخالت معاویه در مرگ او نکرده‌اند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=الکامل فی التاریخ|سال=1385|نام=علی بن محمد|نام خانوادگی=ابن اثیر|ناشر=دار صادر|جلد=3|صفحه=312|مکان=بیروت}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تاریخ یعقوبی|سال=1371|نام=احمد بن ابی یعقوب|نام خانوادگی=یعقوبی|ناشر=دار صادر|جلد=2|صفحه=246|مکان=بیروت}}</ref>


== نقد و بررسی ==
ادعای کشته شدن عایشه بیشتر در برخی نوشته‌های متأخر و محافل جدلی مطرح شده و مستند به شواهد تاریخی روشنی نیست. حتی اگر شبانه بودن دفن عایشه، شبهه ایجاد کند، این امر به تنهایی نمی‌تواند دلیلی بر قتل باشد؛ زیرا وصیت خود او به دفن شبانه و نیز گرمای شدید مدینه از جمله دلایل محتمل برای این کار ذکر شده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=الطبقات الکبری|سال=1410|نام=محمد بن سعد|نام خانوادگی=ابن سعد|ناشر=دار الکتب العلمیة|جلد=8|صفحه=73|مکان=بیروت}}</ref>
ادعای قتل عایشه توسط معاویه، از چند جهت قابل نقد است:


نخست، فقدان گزارش معتبر تاریخی؛ منابع متقدم شیعه و اهل سنت که به تفصیل به رویدادهای سال ۵۸ هجری پرداخته‌اند، هیچ اشاره‌ای به قتل او نکرده‌اند.
== منابع ==
{{پانویس|۲}}
{{شاخه
| شاخه اصلی =تاریخ و سیره
| شاخه فرعی۱ =تاریخ اسلام
| شاخه فرعی۲ =
}}
{{ارزیابی
| شناسه = شد
| عکس =شد
| درگاه =شد
| ادبیات =شد
| پیوند =شد
| ناوبری =شد
| تغییرمسیر =شد
| ارجاعات =شد
| ارزیابی کمی =شد
| ارزیابی کیفی =شد
| اولویت = ج
| کیفیت = خیلی‌خوب
}}


دوم، تعارض با وصیت عایشه به دفن شبانه؛ شبانه بودن دفن، که مهم‌ترین شاهد ادعای قتل شمرده می‌شود، با وصیت خود عایشه و شرایط جوی مدینه نیز قابل توجیه است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=الطبقات الکبری|سال=1410|نام=محمد بن سعد|نام خانوادگی=ابن سعد|ناشر=دار الکتب العلمیة|جلد=8|صفحه=74|مکان=بیروت}}</ref>
{{پایان متن}}
 
سوم، فقدان انگیزه مستند و روشن؛ اگرچه معاویه انگیزه‌های سیاسی برای نگرانی از نفوذ عایشه داشت، اما این انگیزه‌ها به تنهایی نمی‌تواند اثبات‌کننده اقدام به قتل باشد، به ویژه با توجه به جایگاه حساس عایشه در افکار عمومی مسلمانان و پیامدهای سنگین چنین اقدامی برای معاویه.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تاریخ الطبری|سال=1387|نام=محمد بن جریر|نام خانوادگی=طبری|ناشر=دار المعارف|جلد=5|صفحه=189|مکان=قاهره}}</ref>
 
چهارم، رویکرد برخی پژوهشگران معاصر نیز این ادعا را فاقد پشتوانه کافی دانسته و آن را بیشتر محصول تحلیل‌های جدلی یا برداشت‌های حداکثری از برخی گزارش‌های ضعیف می‌شمارند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تاریخ تشیع در ایران: از آغاز تا طلوع دولت صفوی|سال=1387|نام=رسول|نام خانوادگی=جعفریان|ناشر=نشر علم|صفحه=58|مکان=تهران}}</ref>
 
== منابع ==
{{پانویس|۲}}{{شاخه
| شاخه اصلی =
| شاخه فرعی۱ =
| شاخه فرعی۲ =
}}{{ارزیابی
| شناسه =
| عکس =
| درگاه =
| ادبیات =
| پیوند =
| ناوبری =
| تغییرمسیر =
| ارجاعات =
| ارزیابی کمی =
| ارزیابی کیفی =
| اولویت =
| کیفیت =
}} {{پایان متن}}

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۱ نوامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۵۰


سؤال

عایشه به چه طریقی درگذشت؟ آیا کشته شدن او توسط معاویه صحت دارد؟


درگاه‌ها


عایشه، همسر پیامبر اسلام(ص) و دختر ابوبکر، در سال ۵۸ هجری قمری (به قولی ۵۷ یا ۵۹ هجری) در مدینه درگذشت و در قبرستان بقیع به خاک سپرده شد. منابع تاریخی مشهور، مرگ او را طبیعی و بر اثر بیماری دانسته‌اند و گزارش معتبری درباره کشته شدن او توسط معاویه بن ابی‌سفیان وجود ندارد. ادعای قتل عایشه به دست معاویه، بیشتر بر تحلیل‌های سیاسی و برخی گزارش‌های متأخر یا ضعیف استوار است.

تاریخ و کیفیت مرگ

درباره سال مرگ عایشه، میان مورخان اختلاف نظر وجود دارد؛ بیشتر منابع، سال ۵۸ هجری قمری را ثبت کرده‌اند و برخی سال‌های ۵۷ و ۵۹ هجری را نیز آورده‌اند.[۱][۲][۳] او در زمان خلافت معاویه درگذشت و در سن حدود شصت و پنج سالگی وفات یافت.[۴]

بر اساس گزارش‌های تاریخی، عایشه در روزهای پایانی عمر خود بیمار شد و پس از تحمل بیماری درگذشت.[۵] او وصیت کرد شبانه دفن شود و بر اساس برخی گزارش‌ها، ابوهریره بر پیکر او نماز خواند و او را در قبرستان بقیع به خاک سپردند.[۶] شبانه بودن دفن او، بعدها دستمایه برخی گمانه‌زنی‌ها درباره علت مرگ شد، اما در منابع متقدم، دلیلی بر غیرطبیعی بودن مرگ او ذکر نشده است.[۷]

ادعای قتل توسط معاویه

ادعای کشته شدن عایشه توسط معاویه، در منابع تاریخی متقدم و معتبر شیعه و اهل سنت به عنوان یک گزارش مستند و قابل اعتماد مطرح نشده است.[۸] منابع اصلی تاریخ اسلام، از جمله تاریخ طبری، الکامل فی التاریخ، تاریخ یعقوبی و سیر اعلام النبلاء، مرگ عایشه را طبیعی گزارش کرده‌اند و هیچ‌یک از آنها اشاره‌ای به دخالت معاویه در مرگ او نکرده‌اند.[۹][۱۰]

ادعای کشته شدن عایشه بیشتر در برخی نوشته‌های متأخر و محافل جدلی مطرح شده و مستند به شواهد تاریخی روشنی نیست. حتی اگر شبانه بودن دفن عایشه، شبهه ایجاد کند، این امر به تنهایی نمی‌تواند دلیلی بر قتل باشد؛ زیرا وصیت خود او به دفن شبانه و نیز گرمای شدید مدینه از جمله دلایل محتمل برای این کار ذکر شده است.[۱۱]

منابع

  1. ↑ طبری، محمد بن جریر (۱۳۸۷). تاریخ الطبری. ج۵. قاهره: دار المعارف. ص۱۸۶.
  2. ↑ ذهبی، محمد بن احمد (۱۴۱۳). تاریخ الاسلام. ج۴. بیروت: دار الکتاب العربی. ص۱۸۴. از پارامتر ناشناخته |تحقیق= صرف‌نظر شد (کمک)
  3. ↑ ابن اثیر، علی بن أبی الکرم (۱۴۱۷). الکامل فی التاریخ. ج۳. بیروت: دار الکتاب العربی. ص۵۲۰. از پارامتر ناشناخته |تحقیق= صرف‌نظر شد (کمک)
  4. ↑ ذهبی، محمد بن احمد (۱۴۰۵). سیر اعلام النبلاء. ج۲. بیروت: مؤسسة الرسالة. ص۱۹۲.
  5. ↑ طبری، محمد بن جریر (۱۳۸۷). تاریخ الطبری. ج۵. قاهره: دار المعارف. ص۱۸۷.
  6. ↑ ابن سعد، محمد بن سعد (۱۴۱۰). الطبقات الکبری. ج۸. بیروت: دار الکتب العلمیة. ص۷۲.
  7. ↑ ابن کثیر، اسماعیل بن عمر (۱۴۱۸). البدایة و النهایة. ج۸. قاهره: دار هجر. ص۱۱۴.
  8. ↑ طبری، محمد بن جریر (۱۳۸۷). تاریخ الطبری. ج۵. قاهره: دار المعارف. ص۱۸۸.
  9. ↑ ابن اثیر، علی بن محمد (۱۳۸۵). الکامل فی التاریخ. ج۳. بیروت: دار صادر. ص۳۱۲.
  10. ↑ یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب (۱۳۷۱). تاریخ یعقوبی. ج۲. بیروت: دار صادر. ص۲۴۶.
  11. ↑ ابن سعد، محمد بن سعد (۱۴۱۰). الطبقات الکبری. ج۸. بیروت: دار الکتب العلمیة. ص۷۳.