گناهان پنهان و آشکار در قرآن

سؤال

مراد از گناه ظاهری و باطنی از نظر قرآن چیست؟

مضمون آیه ۱۵۱ سوره انعام مطلق است و همه گناهان آشکار و پنهان را شامل می‌شود. مفسران برای فواحش پنهان و آشکار مصادیقی برشمرده‌اند. برخی مفسران خوردن پنهانی حیوانی که نام خدا موقع ذبح بر آن برده نشده است و نیز روابط پنهانی نامشروع را مصداق گناه پنهان در این آیه دانسته‌اند. ظلم، شرک، زنا از مصادیق گناهان آشکار است. در آیه ۳۳ سوره اعراف هم این عبارت وجود دارد.

متن آیه

﴿ ...وَلَا تَقْرَبُوا الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ...

و به كارهاى زشت چه پنهان و چه آشكارا نزديك مشويد.

انعام:۱۵۱

﴾

معنا و مصداق فواحش آشکار و پنهان

واژه فواحش جمع فاحشه به معنی هرگونه رفتار و گفتاری است که زشتی آن بزرگ باشد. در قرآن مجید نیز گاهی در همین معنی وسیع استعمال شده و همراه اثم آمده است. که معنای گناه را می‌رساند.

واژه ظاهر یعنی آشکار و آنچه با چشم دیده می‌شود (پیدا) و باطن یعنی ناپیدا و پنهان و آنچه خلاف ظاهر است. در قرآن مجید هم آمده است که ﴿وَ ذَرُوا ظاهِرَ الْإِثْمِ وَ باطِنَهُ﴾ و گناه آشکار و پنهان را رها کنید. در باب گناه ظاهری و باطنی، علامه طباطبایی در ذیل آیه ۱۲۰ از سوره انعام می‌فرماید: گرچه به حسب مضمون، آیه مطلق است، و از جمیع گناهان ظاهری و (آشکار) و باطنی (پنهان) نهی می‌کند، ولی از سیاق آیات قبل و بعد از آن استفاده می‌شود که (آیه) مربوط به خوردن گوشت حیوانی است که اسم و نام خدا به هنگام ذبح بر آن برده نشده که مصرف آن حرام است… (بنابراین)، مراد از گناه ظاهری آن گناهی است که شومی (و ابدی) عاقبت و زشتی اثرش بر کسی پوشیده نیست، مانند شرک، آشوبگری و ظلم، و مراد از گناه باطنی آن گناهی است که زشتیش همه کس فهم نیست، مانند خوردن میته (مرده) خون و گوشت خوک این قسم از گناه با تعلیم خدایی شناخته می‌شود و عقل نیز گاهی آن را درک می‌کند، این معنایی که ما برای گناه ظاهری و باطنی کردیم، معنایی است که ظاهر سیاق آن را افاده می‌کند.

بعضی از مفسران معانی دیگری برای آن کرده‌اند، از جمله گفته‌اند: ظاهر بودن گناه و باطن بودن آن به معنای علنی بودن و پنهانی بودن آن است، و نیز گفته‌اند: مقصود از گناه ظاهری، گناهانی که از اعضا و جوارح آدمی سر می‌زند، است و گناه باطنی، گناهان قلبی و درونی است. و نیز گفته‌اند: گناه ظاهری به معنای زنا و گناه باطنی روابط پنهانی نامشروع است و…. در تفسیر نمونه آمده که «آیه یاد شده مفهوم وسیعی دارد که تمام این تفسیرهای یاد شده را در برمی‌گیرد.

مراد از «فاحشه ظاهری» در آیه ۱۵۱ از سوره انعام که در ابتدای همین تحقیق آمد گناه علنی و مقصود از «فاحشه باطنی» گناه سرّی و روابط نامشروع برقرار کردن در پنهانی است. از امام سجاد(ع) نقل شده است که معنای «وَ لا تَقْرَبُوا الْفَواحِشَ ما ظَهَرَ مِنْها وَ ما بَطَنَ» فرمودند: «فواحش ظاهری و آشکار» مانند ازدواج با زن پدر و «فواحش باطنی و پنهان» مانند «زنا» است. این روایت از باب تطبیق کلّی بر مصداق است؛ یعنی یکی از مصادیق فواحش ظاهری «ازدواج با زن پدر» است و یکی از مصادیق فواحش باطنی «زنا» می‌باشد.

در آیه ۳۳ سوره اعراف هم این عبارت آمده است.