۱٬۴۰۷
ویرایش
(صفحهای تازه حاوی «{{ویرایش}} {{شروع متن}} {{سوال}} فوايد آيات علمي قرآن چيست؟ {{پایان سوال}} {{پاسخ}}...» ایجاد کرد) |
(ابرابزار) |
||
خط ۴: | خط ۴: | ||
{{سوال}} | {{سوال}} | ||
فواید آیات علمی قرآن چیست؟ | |||
{{پایان سوال}} | {{پایان سوال}} | ||
{{پاسخ}} | {{پاسخ}} | ||
تعدادی از آیات قرآن کریم، بهطور مستقیم یا ضمنی، متضمن مباحث علمی است. وقتی این آیات در کنار سایر آیات قرار گیرد، یقیناً مباحث علمی، به تنهایی مطلوب قرآن نیست، بلکه هدف دیگری را دنبال میکند. با یک تقسیمبندی میتوان اهداف آیات علمی در قرآن را به دو بخش تقسیم نمود: | |||
الف) اهداف | الف) اهداف اصلی؛ ب) اهداف فرعی. آقای دکتر رضایی، هدایت را جنبهٔ اصلی گرفتند، در حالی که میتوان آن را به موضوعات فرعی تقسیم کرد. شاید بتوان سه هدف را در مورد آیات الهی بیان کرد. | ||
فایده اوّل و اصلی از آیات علمی در قرآن کریم ـ که با سایر آیات علمی مشترکاند؛ مثل آیات فقهی و آیات اخلاقی؛ اثبات وجود خدای متعال و توحید است.<ref>عبدالله شحاته، تفسیر الایات الکونیه، ص۳۰.</ref> بسیاری از مباحث علمی وقتی در قرآن مطرح میشوند، در پایان این نکته را تذکر میدهند که پس آفرینندهٔ اینها کیست؟ ببینید که بوجود آورنده اینها کیست؟ آیا بشر میتواند در آن دخالت کند؟ به عنوان مثال، در سورهٔ آلعمران میفرماید: {{قرآن|إِنَّ فِی خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّیْلِ وَ النَّهارِ لَآیاتٍ لِأُولِی الْأَلْبابِ| سوره = آل عمران| آیه = ۱۹۰}} نقل شده است که رسول خدا این آیات را، مخصوصاً در شب، زیاد میخواند و گاهی هم میفرمود: «وَیْلٌ لِمَنْ قَرَءَها و لَم یَتَفَکَّر فیها؛ وای بر کسانی که این پنج آیه را بخوانند (۹۱ تا ۹۵ آل عمران) و در آن تفکر نکنند.» | |||
میثم تمار نیز نقل میکند: «میدیدم مولایم علی(ع) شبهایی به آسمان نگاه میکرد و این پنج آیه را میخواند و اشک میریخت.» | |||
قرآن بعد از اینکه به آسمانها و زمین و اختلاف شب و روز اشاره میکند، میفرماید: {{قرآن|رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلاً}} این برای پی بردن به باطل نبودن آفرینش است. از آیهٔ {قرآن|سُبْحانَکَ فَقِنا عَذابَ النَّارِ}} پیمیبریم که چه کسی آفرینش را ایجاد کرده است. سورهای در قرآن یافت نمیشود ـ به خصوص سورههای مکی ـ مگر اینکه در آن به عالم هستی و تأمل در نظم و خلقت اشاره یا تصریحی شده است، تا عقل بشر را برای تفکر در خلقت الهی تحریک کند؛ آنگاه از مخلوق به خالق، از طبیعت به ایجادکنندهٔ آن، از مسبب به سبب و از مصنوع به صانع پیببرد. خدای متعال فکر بشر را به سوی دقیقترین، عظیمترین، کوچکترین و بزرگترین امور هستی فرا میخواند و این، آن چیزی بود که اعراب (صدر اسلام) به فطرت سلیم اعتراف کردند.<ref>. عبدالله شحاته، همان، ص۳۰.</ref> | |||
هدف دوّم: که باز هم یکی از اهداف اصلی است این است که آیات علمی برای اثبات معاد و هدفدار بودن خلقت آمدهاند؛ مثل آیه: | |||
فَلْیَنْظُرِ الْإِنْسانُ مِمَّ خُلِقَ خُلِقَ مِنْ ماءٍ دافِقٍ یَخْرُجُ مِنْ بَیْنِ الصُّلْبِ وَ التَّرائِبِ إِنَّهُ عَلی رَجْعِهِ لَقادِرٌ.<ref>سورهٔ طارق، آیهٔ ۵–۸.</ref> | |||
که بعد از مطرح کردن بحث آفرینش، میفرماید: «خداوند به بازگردانیدن همهٔ آفرینش قادر است»؛ یعنی بحث معاد را از آن نتیجه میگیرد. | |||
کَیْفَ تَکْفُرُونَ بِاللَّهِ وَ کُنْتُمْ أَمْواتاً فَأَحْیاکُمْ ثُمَّ یُمِیتُکُمْ ثُمَّ یُحْیِیکُمْ ثُمَّ إِلَیْهِ تُرْجَعُونَ؛<ref>سورهٔ بقره، آیهٔ ۲۸.</ref> چگونه شما به خدا کفر میورزید؛ همانطور که شما را به این جهان آورد، مجدداً شما را از قیامت یا پس از برزخ برمیگرداند. | |||
هدف | هدف سوم اینکه، آیات علمی در ردّ عقیدهٔ کفار و مشرکان و مادهّپرستان است؛ کسانی که میگفتند که هر چه هست همین دنیاست. «ما هِیَ إِلاَّ حَیاتُنَا الدُّنْیا»؛<ref>سورهٔ جاثیه، آیهٔ ۲۴.</ref> چیزی حز این دنیا نیست. «وَ ما یُهْلِکُنا إِلاَّ الدَّهْرُ»؛<ref>همان.</ref> همین روزگار است که ما را میمیراند. بخشی از آیات علمی، به تحقیر این عقیدهٔ مشرکان پرداخته، میفرماید: | ||
شما جمع بشوید میتوانید حتی یک مگس را بیافرینید؟ شما فکر کنید و بیندیشید آیا میتوانید شبیه آن را ایجاد کنید؟<ref>سورهٔ حج، آیهٔ ۷۳.</ref> | |||
خلاصه اینکه، اهداف آیات علمی قرآن به دو بخش تقسیم شد: اهداف اصلی و اهداف فرعی. در اهداف اصلی سه هدف (توحید معاد و رد تحقیر کفار و مشرکین) مطرح شد. (البته میتوان هر سه عنوان را در یک عنوان کلی مثل هدایت گرفت؛ یعنی هدایت به خداوند، به معاد، به ماوراء الطبیعه). در بخش اهداف فرعی نیز میتوان یک هدف را توجه بشر به بعد علمیاش دانست. خداوند در قرآن کریم گله میکند و میفرماید: | |||
وَ کَأَیِّنْ مِنْ آیَه فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ؛ چه نشانههایی در آسمان و زمین است! «یَمُرُّونَ عَلَیْها»؛ بعضی از کنارش رد میشوند «وَ هُمْ عَنْها مُعْرِضُونَ»؛ و حال آنکه آنها از آن روی برمیگردانند.<ref>سورهٔ یوسف، آیهٔ ۱۰۵.</ref> | |||
منظور از توجّه در آیهٔ «أفلا یَنْظُرُونَ إلَی الإبل کَیْفَ خُلِقَت<ref>سورهٔ غاشیه، آیهٔ ۱۷.</ref>» نگاه ظاهری به شتر نیست، بلکه خرد شدن و دقت در مباحث علمی است؛ یعنی این موضوع دارای چه ویژگیای است که خداوند در قرآن به نظر و تفکر و تأمل در آن توجه میدهد. پس یک هدف فرعی، توجه به جنبههای علمی، برای پی بردن به آن است؛ یعنی جنبههای علمی، طریقی برای هدف اصلی است. وقتی قرآن کریم به یک نکتهٔ علمی اشاره میکند یا وقتی که پیامبر گرامی اسلام(ص) گله میکند و میگوید: «ویلٌ لمِنَ قَرَءها و لَمْ یَتَفَکّر فیها؛ وای بر کسانی که آیات سورهٔ آل عمران را بخوانند و تفکر نکنند»، منظور از تفکر چیست؟ پی بردن به بعد علمی آیه یک هدف است. هدف فرعی دیگر، بحث اعجاز است. وقتی که قرآن کریم میفرماید: ده سوره مثل این قرآن بیاورید،<ref>سورهٔ هود، آیهٔ ۱۳.</ref> و در جای دیگر میفرماید: یک سوره بیاورید،<ref>سورهٔ بقره، آیهٔ ۲۳.</ref> لازمهاش این است که این قرآن مشتمل بر جنبههای مختلف اعجاز است، یکی از آنها اعجاز علمی است که بزرگان و علما ذکر کردهاند.<ref>کتب فراوانی در زمینهٔ جنبههای اعجاز قرآن تألیف شده است؛ از جمله: اعجاز بیانی از نظر فصاحت و بلاغت؛ اعجاز از نظر اشتمال بر معارف الهی؛ اعجاز از نظر فقدان اختلاف در آن؛ اعجاز از نظر قانون گذاری؛ اعجاز در اخبار از غیب؛ اعجاز در تبیین فلسفی هستی؛ اعجاز از بیان اخبار و تاریخ گذشتگان؛ اعجاز از نظر ایجاز و اطناب؛ اعجاز در بیان اخبار علمی و اسرار هستی.</ref> | |||
پس میتوان گفت اهداف اصلی آیات علمی قرآن، توحید، معاد، توجه به ماوراء الطبیعه و نفی عقیدهٔ مشرکان، و اهداف فرعی آیات ـ که کمک به اهداف اصلی است ـ شامل بررسی آیات، تطبیق آنها بر یافتههای علمی و یقینیات و پیبردن به اعجاز علمی قرآن میشود. | |||
دکتر رضایی: یکی از فواید اشارات علمی قرآن، توجه بیشتر انسان به طبیعت است. وقتی که قرآن میفرماید: «أفَلا یَنْظُرونَ إلَی الإبلِ کَیْفَ خُلِقَتْ.»<ref>سورهٔ غاشیه، آیهٔ ۱۷.</ref> | |||
انسان را به طبیعت، بر خلقت خودش و به جنینی که در شکم مادر است توجه میدهد. این باعث دقت بیشتر مسلمانان در این مسائل و رشد علوم تجربی در بین آنان میشود. شاید بسیاری از مسائل علمی قرآن، موجب انگیزهای در مسلمانان برای شناخت بهتر حیوانات و دیگر موجودات شدند؛ مثلاً علم پزشکی، مسئلهٔ نجوم و مسائل کیهانشناسی در بین مسلمانان بسیار رشد نمودند. | |||
انسان را به | |||
{{پایان پاسخ}} | {{پایان پاسخ}} | ||
==منابع== | == منابع == | ||
{{پانویس|۲}} | |||
{{شاخه | {{شاخه | ||
| شاخه اصلی = تفسیر | | شاخه اصلی = تفسیر | ||
|شاخه فرعی۱ = تفسیر علمی | |شاخه فرعی۱ = تفسیر علمی | ||
|شاخه فرعی۲ = | |شاخه فرعی۲ = | ||
|شاخه فرعی۳ = | |شاخه فرعی۳ = | ||
}} | }} | ||
{{تکمیل مقاله | {{تکمیل مقاله | ||
| شناسه = | | شناسه = | ||
| تیترها = | | تیترها = | ||
| ویرایش = | | ویرایش = | ||
| لینکدهی = | | لینکدهی = | ||
| ناوبری = | | ناوبری = | ||
| نمایه = | | نمایه = | ||
| تغییر مسیر = | | تغییر مسیر = | ||
| ارجاعات = | | ارجاعات = | ||
| بازبینی = | | بازبینی = | ||
| تکمیل = | | تکمیل = | ||
| اولویت = | | اولویت = | ||
| کیفیت = | | کیفیت = | ||
}} | }} | ||
{{پایان متن}} | {{پایان متن}} |
ویرایش