وجوب نماز شب بر پیامبر(ص)
آیا نماز شب بر پیامبر(ص) واجب بوده است؟
مطابق با گفته اغلب مفسران بر اساس قرآن وجوب نماز شب بر پیامبر(ص) مقرر شدهاست. بعضی مفسران گفتهاند نماز شب بر پیامبر(ص) واجب بود، اما با آیه ۷۹ سوره اسراء نسخ شد. تفسیر کشف الاسرار و عدّة الابرار، احتمالات روایی استحباب و وجوب نماز شب بر پیامبر را ذکر کردهاست. استاد مرتضی مطهری معتقد است وجوب نماز شب بر پیامبر به این معنا نیست که اگر پیامبر نماز شب نمیخواند گناهی مرتکب میشد، بلکه او در مقامی بود که به طبع خود چنین میکرد.
وجوب یا استحباب نماز شب بر پیامبر(ص)
مفسران ذیل آیه ۷۹ سوره اِسراء گفتهاند که نماز شب از خصائص النبی[۱] بوده و بر پیامبر(ص) واجب بودهاست:[۲] ﴿وَمِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَه لَّک عَسَی أَن یَبْعَثَک رَبُّک مَقَامًا مَّحْمُودًا؛ پارهای از شب را به نمازخواندن زنده بدار. این نافله خاص تو است. باشد که پروردگارت، تو را به مقامی پسندیده برساند.﴾(اسراء:۷۹) قرآن، مسلمانان را برای شبزندهداری و تهجّد و عبادت در نیمه شب دعوت نموده، در حالیکه آنرا برای پیامبر(ص) واجب کردهاست.[۳] گفته شده مطابق آیات قرآن، پیامبر(ص) موظف بود شبزندهداری کند و نافله شب را بهجا آورد و قرآن قرائت نماید.[۴]
آیتالله مکارم شیرازی معتقد است هرچند آیه ۷۹ اسراء صراحت به وجوب نماز شب ندارد، اما با قرائن مختلفی که در دست است این تفسیر روشن به نظر میرسد. بسیاری جمله نافلة لک در آیه را دلیل بر آن دانستهاند که نماز شب بر پیامبر(ص) واجب بودهاست، زیرا «نافله» به معنی «زیاده» است، اشاره به اینکه این فریضه اضافی مربوط به تو است.[۵]
بعضی دیگر معتقدند که نماز شب بر پیامبر(ص) قبلاً واجب بودهاست به قرینه آیات سوره مزمل، سپس آیه ۷۹ نساء، آن را نسخ کرده و مستحب بودن آن را اعلام کردهاست.[۶] ولی این تفسیر، ضعیف به نظر میرسد، چرا که نافله در اصل، به معنی مصطلح امروز یعنی «نماز مستحبّ» نبوده، بلکه به معنی زیاده و اضافه است، و میدانیم که نماز شب هر گاه بر پیامبر (ص) واجب بوده باشد اضافه بر فرائض یومیه است.[۷]
در تفسیر کشف الاسرار، احتمالات روایی و تفسیری که از این آیه درباره وجوب و استحباب نماز شب بر اساس آیه ۷۹ اسرا، آورده شدهاست.[۸] استاد شهید مرتضی مطهری معتقد است وجوب نماز شب بر پیامبر به این معنا نیست که اگر پیامبر نماز شب نمیخواند گناهی مرتکب میشد، بلکه او در مقامی بود که به طبع خود چنین میکرد.[۹]
در تفسیر روح البیان در ذیل آیه ۷۹ سوره اسراء روایتی از عایشه همسر پیامبر(ص) نقل شدهاست که اختصاصات پیامبر اکرم(ص) را بیان میکند. عایشه روایت کردهاست که پیامبر(ص) فرمود: «سه چیز بر من واجب است و بر شما مستحب، نماز وتر و مسواک و نماز شب و تهجد و شب زنده داری».[۱۰] آیات ۲ تا ۶ سوره مزمل و آیه ۷۹ سوره اسراء درباره دستور به پیامبر(ص) برای تهجد و نماز شب است.[۱۱]
منابع
- ↑ «فقه اهل بیت علیهم السلام»، شماره ۲۵، بهار ۱۳۸۰ش، ص۱۵۳.
- ↑ قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، چاپ اول، ۱۳۸۸ش، ج۵، ص۱۰۶.
- ↑ مدرسی، سید محمد تقی، احکام عبادات، قم، انتشارات محبان الحسین(ع)، ۱۳۸۱ش، ص۲۱۱.
- ↑ منتظری، حسینعلی، اسلام دین فطرت، تهران، نشر سایه، ۱۳۸۵ش، ص۲۰۴.
- ↑ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ دهم، ۱۳۷۱ش، ج۱۲، ص۲۲۴.
- ↑ طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مصحح: يزدى طباطبايى، فضل الله/ رسولى، هاشم، تهران، ناشر: ناصر خسرو، چاپ سوم، 1372 ه. ش، ج۶، ص۶۷۱.
- ↑ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، ۱۳۷۱ش، چاپ دهم، ج۱۲، ص۲۲۴.
- ↑ انصارى، عبد الله بن محمد/ میبدی، احمدبن محمد، كشف الاسرار و عدة الابرار، اهتمام: حكمت، على اصغر، تهران، ناشر: امير كبير، چاپ پنجم، 1371 ه. ش، ج۵، ص605 - 609ش.
- ↑ مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، تهران، صدرا، ۱۳۸۹ش، ج۲۸، ص۷۴.
- ↑ حقی بروسوی، اسماعیل بن مصطفی، تفسیر روح البیان، بیروت، دارالفکر، چاپ اول، ج۵، ص191.
- ↑ هاشمی رفسنجانی، اکبر، و برخی از محققان، فرهنگ قرآن، قم، ناشر: بوستان كتاب قم( انتشارات دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم)، چاپ دوم، 1383 ه. ش، ج31، ص394.