رمل و کهانت

سؤال

رمل و کهانت با توجه به آیات و روایات چیست؟

درگاه‌ها

رَمْل و کِهانت از علوم غریبه‌اند. کهانت، پیش‌گویی آینده با کمک جن و شیاطین است و در فقه اسلامی به‌اتفاق آراء حرام شمرده شده و روایات متعددی بر حرمت آن دلالت دارند. قرآن نیز کاهن بودن پیامبر را رد کرده است. اما رمل، پیش‌بینی آینده با ابزارهایی مانند شن و نجوم است. آموزش و یادگیری آن شرعاً بی‌اشکال است، ولی حکم قطعی و یقینی دادن بر اساس آن حرام است.

قرآن به رمل اشاره‌ای نکرده و روایات نیز صریحاً درباره آن سخنی نگفته‌اند و حکم آن از روایاتی استفاده می‌شود که درباره پیشگویی‌ها آمده است.

رمل

رَمْل، روشى براى پيش بينى آينده يا پاسخ‌گويى به سؤالات با استفاده از علوم غريبه است. اين علم را از همان ابتداى پيدايش رمل مى‌ناميدند، ازآن رو كه در آن از دانه‌هاى شن (رمل) استفاده مى‌شد. رمل با ديگر روش‌هاى پيشگويى، ازجمله احكام نجوم، ارتباط مستقيمى داشته است. رمل در گستره جغرافیایی وسیعی، از هند تا ایران، شام، بین‌النهرین، آسیای صغیر و شمال آفریقا به کار می‌رفته است. عموما رمل را روشی غیریقینی و تخمینی دانسته‌اند.

رمل علمی است که در آن از اشکال شانزده‌گانه بحث می‌شود و نتیجه آن استعلام از مجهولات و وقوف به احوال عالم است. به دارنده چنین علمی «رمّال» گویند. علم رمل به حضرت دانیالِ پیغمبر(ع) نسبت داده شده است. آموختن و آموزش دادن علم رمل جایز است؛ لیکن حکم قطعی و یقینی به استناد آن دادن حرام است، مانند آنکه حاصل رمل‌زدن، بهبود بیمار باشد، که خبر جزمی دادن به بهبود یافتن بیمار به استناد آن جایز نیست.

کهانت

کِهانت در لغت به معنی پیش‌گویی و غیب‌گویی آمده است. در اصطلاح: عملی است که سبب می‌شود، بعضی از جنّیان، شخص کاهن را اطاعت کنند، از این جهت که برای او اخباری را بیاورند، و این عمل نزدیک به سحر است. کهانت بیان اخبار آینده است که شخص کاهن توسط جن و شیاطین مطلع می‌شود. به تعبیر دیگر، کاهن، کسی است که، صاحب رأیی از طائفه جنّ به او امور مخفی را خبر می‌دهد مثلاً فلان مال دزدیده شده کجاست، یا از آن کیست، یا گم‌شده کجاست ـ یا او را نسبت به امور آینده خبر دهد از انواع پیش‌گوئی‌ها.

فقها در مورد کهانت به اتفاق آرا حکم به حرمت داده‌اند تا آنجا که بر این مسئله ادعای اجماع شده است. البته به‌رغم آن‌که برخی هرگونه کمک گرفتن از کهانت را حرام دانسته‌اند؛ اما به فتوای بعضی تنها انجام کهانت حرام است و آموزش و فراگیری آن در دایره حرمت قرار نمی‌گیرد.

رمل و کهانت در قرآن

کِهانت

کِهانت دو بار در قرآن آمده است که در یک جا می‌گوید قرآن سخنی کاهن نیست و در جایی دیگر کاهن بودن پیامبر را رد می‌کند:

• ﴿وَلَا بِقَوْلِ کاهِنٍ قَلِیلًا مَا تَذَکرُونَ؛ و نیز سخن کاهنی نیست. چه اندک پند می‌گیرید.﴾(حاقه:۴۲)
• ﴿فَذَکِّرْ فَمَا أَنْتَ بِنِعْمَتِ رَبِّکَ بِکَاهِنٍ وَلَا مَجْنُونٍ؛ پس اندرز ده که تو به لطف پروردگارت نه کاهنی و نه دیوانه.﴾

کاهنان کسانی بودند که بر اثر ارتباط با جن و شیاطین گاه بعضی از اسرار غیب را بازگو می‌کردند.

رَمْل

رمل در قرآن نیامده است و نمی‌توان از قرآن حکم آن را بدست آورد.

رمل و کهانت در روایات

کِهانت

• رسول خدا(ص) فرمود: «مَنْ‏ مَشَى‏ إِلَى‏ سَاحِرٍ أَوْ كَاهِنٍ‏ أَوْ كَذَّابٍ يُصَدِّقُهُ‏ بِمَا يَقُولُ فَقَدْ كَفَرَ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنْ كِتابٍ ؛ هر کس به‌سوی جادوگر یا پیشگو یا دروغ‌گویی برود و او را در آنچه می‌گوید تصدیق کند، به‌یقین به آنچه خدا از کتاب نازل کرده، کفر ورزیده است.»
• امام صادق(ع) فرمود: «مَنْ تَكَهَّنَ أَوْ تُكُهِّنَ لَهُ فَقَدْ‌بَرِئَ مِنْ دِينِ مُحَمَّدٍ ؛ هر کس خودش پیشگویی/غیب‌گویی کند یا برایش غیب‌گویی شود، به‌یقین از دین محمد(ص) بیزاری جسته است.»
• امام صادق(ع): «قَالَ: أَرْبَعَةٌ لاَ يَدْخُلُونَ اَلْجَنَّةَ اَلْكَاهِنُ وَ اَلْمُنَافِقُ وَ مُدْمِنُ اَلْخَمْرِ وَ اَلْقَتَّاتُ وَ هُوَ اَلنَّمَّامُ ؛ چهار گروه وارد بهشت نمی‌شوند: شخصی کاهن (پیشگو)، منافق، شخصی که شراب می‌خورد، شخص سخن چین.»

رَمْل

روایات اسلامی به صراحت درباره رمل سخن نگفته‌اند و فقها از روایاتی که حکم موثر دانستن ستارگان در برخی از کارها یا پیشگویی کردن با ستارگان در باره آینده را بیان کرده‌اند، استفاده می‌کنند که در رمل نیز اگر کسی پیشگویی بکند و بگوید به یقین چنین خواهد شد، حرام است اما اگر بگوید من چنین تشخیص داده‌ام و ممکن است تحقق یابد و ممکن هم هست محقق نشود و خدا می‌داند؛ در اینصورت حرام نیست.

مطالعه بیشتر

• علم سحر و کهانت، خدیجه محمدی
• جن، جادو، کهانت: و روش حفاظت و علاج آن در پرتو قرآن و احادیث صحیح، رشید لیزون.
• الفصل فى اصول علم الرمل، محمد زناتى.
• انوارالرمل، عبدالغنى حاجى خليفه حافظ شيروانى.