المراقبات (کتاب): تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی پاسخ
(ابرابزار)
 
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۲۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{در دست ویرایش|کاربر=A.rezapour }}
{{شروع متن}}
{{شروع متن}}
{{سوال}}
{{سوال}}
آیا کتاب المراقبات میرزا جواد ملکی تبریزی برای عمل کردن، مورد اعتماد است؟
کتاب المراقبات از کیست و موضوع آن چیست؟
{{پایان سوال}}
{{پایان سوال}}
{{پاسخ}}
{{پاسخ}}
برای این که بفهمیم کتاب، دستور العمل یا توصیه‌ای که به ما می‌رسد، آیا قابل اعتماد برای عمل کردن هست یا نه، باید ببینیم، آیا آن اعمالی که در کتاب، با نام دستور العمل یا سفارش خاص آمده است، آیا مطابق شرع است یا نه؟ اگر آن اعمال شرعی بود و دستور واجب یا مستحبی، در شرع، برای عمل به آنها بود، شکّی نیست که عمل به آنها صحیح خواهد بود و برای این که بفهمیم، آیا مطابق شرع هست یا نه، اگر خودمان کارشناس مسائل شرعی بودیم که خودمان تشخیص می‌دهیم و الّا به کارشناسان شرع و اسلام رجوع می‌کنیم.
{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان                  =المراقبات
| تصویر                  =المراقبات.gif
| اندازه تصویر          =
| توضیح_تصویر        =
| نام‌های دیگر        =
| نویسنده              =میرزا جواد ملکی تبریزی
| تاریخ نگارش        =قرن چهاردهم
| موضوع                =دعا و اخلاق
| سبک                  =
| زبان                    =عربی
| ویراستار              =
| به تصحیح            =
| به کوشش            =
| تصویرگر                =
| طراح جلد              =
| تعداد جلد              =
| تعداد صفحات          =
| قطع                    =
| مجموعه                =
| ترجمه به دیگر زبان‌ها=
| ناشر                    =
| محل نشر            =
| تاریخ نشر            =
| نوبت چاپ            =
| شمارگان              =
| شابک                  =
| نوع رسانه            =
| وبسایت ناشر      =
| نام کتاب              = <!-- نام کتاب به زبان فارسی -->
| مترجم                = <!-- مترجم به فارسی -->
| مشخصات نشر    = <!-- مشخصات نشر در زبان فارسی -->
| نسخه الکترونیکی  =
}}
{{درگاه|حوزه و روحانیت}}
'''المراقبات''' یا اعمال سِّنَه کتابی از میرزا جواد ملکی تبریزی به زبان عربی که دربارهٔ سیر و سلوک عرفانی و مراقبه نفس است. در این کتاب تمام اعمال دینی مخصوص روزهای هر ماه از سال، چون نماز و دعاهای خاص، بیان شده است. علامهٔ طباطبایی مقدمه‌ای بر این کتاب نوشته و مضمون کتاب و نویسنده آن را تحسین و ستایش کرده است.


امّا این کتاب چگونه کتابی است و مؤلّف آن کیست؟


گاهی برای شناخت اهمّیّت یک کتاب، یا درستی یا نادرستی مطالب آن، شناخت مؤلّف آن بسیار رهگشاست؛ مثلاً اگر بدانیم یک کتاب اسلامی را کسی تألیف کرده است که آشنایی کافی و کامل با معارف اسلام دارد و به اسلام تعهّد و اعتقاد دارد، ما به آن کتاب اعتماد می‌کنیم؛ مثل کتب شهید مطهری، امّا مؤلّف المراقبات کیست؟ مؤلّف کتاب هم فقیه است و آشنا به احکام اسلام و هم متّقی و عارف و عامل به احکام آن. حضرت امام خمینی (ره) از ایشان به عارف بالله تعبیر می‌کنند<ref>ر. ک. ملکی تبریزی، میرزا جواد، اسرار الصلاه، ترجمه رضا رجب زاده، انتشارات پیام آزادی، ج۱، ص۸.</ref> و این خود بهترین معرّفی، از سوی بهترین کسی است که او را می‌شناسیم؛ بنابراین وقتی مؤلّف، چنین شخص با عظمتی است که هم فقیه است و هم عارف، کتاب او نوعاً نمی‌تواند بر خلاف دستورات اسلام باشد.
== مؤلف ==
[[میرزا جواد ملکی تبریزی]] در تبریز متولد شد و پس از تحصیل مقدمات به [[نجف]] رفت و دوران جوانی خود را در این شهر به تحصیل علم و دانش سپری کرد. استاد او در فقه [[حاج‌آقا رضا همدانی]] (۱۲۵۰ - ۱۳۲۲ ق)، در اصول [[آخوند ملا محمد کاظم خراسانی|آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]] (۱۲۵۵-۱۳۲۹ق) و در عرفان، اخلاق و سلوک [[ملا حسین‌قلی همدانی]] (۱۲۳۹-۱۳۱۱ق) بوده است.  


امّا این کتاب چگونه کتابی است: این کتاب در مراقبت و توجّه داشتن، به مناسبتهای سال، و اعمال رسیده از سوی معصومین(ع) و قرآن کریم می‌باشد. مؤلّف محترم ماه‌های قمری را ذکر کرده و در هر ماه مناسبت‌های ویژه را متذکّر می‌شوند و چنانچه از شرع برای آن ماه دستورات و اعمال خاص رسیده باشد، ایشان بهترین آنها را انتخاب کرده و متذکّر می‌شوند، ضمن آن که ما را به حقایق و معانی نهفته در عبادات و اعمال و اذکار آشنا می‌کنند.<ref>رک: ملکی تبریزی، میرزا جواد، المراقبات، ترجمه علیرضا خسروی، انتشارات مؤمنین.</ref>
ملکی تبریزی در سال ۱۳۲۱ق به ایران آمد و در تبریز به ترویج احکام و تهذیب نفوس پرداخت. در سال ۱۳۲۹ق به خاطر وضع نامساعد تبریز به قم مهاجرت کرد و در تشکیل حوزهٔ علمیهٔ جدید قم به‌همت [[شیخ عبد الکریم حائری]] سهیم شد. ملکی تبریزی در سال ۱۳۴۳ق درگذشت و در [[قبرستان شیخان]] قم به خاک سپرده شد.<ref>الطهرانی، محمدمحسن آقابزرک، طبقات اعلام الشیعه، بیروت، دار إحياء التراث العربی، ۱۴۳۰ق، ج۱۳، ص۳۲۹-۳۳۰.</ref>


سخنان برخی از بزرگان را در این باره ایشان و کتبشان ذکر می‌کنم:
میرزا جواد ملکی تبریزی در کنار فقه بر جایگاه اخلاق و عرفان تأکید داشت و این امر ویژگی خاصی به افکار او می‌داد.<ref>پاکتچی، احمد، «حوزه علمیه»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۹۲ش، ج۲۱، ذیل مدخل.</ref>


امام خمینی (ره): از علمای معاصر، کتب شیخ جلیل القدر، عارف بالله، حاج میرزا جواد ملکی تبریزی (قدس سره) را مطالعه کن.<ref>اسرار الصلاه، همان، ص۸.</ref>
== محتوای کتاب ==
المراقبات، همان‌گونه که عنوان آن بیانگر است، شامل اعمال دینی ویژهٔ هر ماه است. در فصل اول، مراقبات مربوط به ماه محرم الحرام و در پایان مراقبات مربوط به ماه ذی‌الحجّه آمده است. در بیان اعمال هر ماه، نمازها و دعاها و آداب ویژه آن به‌تفصیل گفته شده و به اسرار باطنی هر یک اشارات سودمندی شده است. فصل نهم کتاب، که درباره مراقبات و اعمال ماه مبارک رمضان است، مفصل‌تر از دیگر فصل‌ها (حدود ۱۵۰ص) است.<ref>«معرفی‌های اجمالی»، آیینهٔ پژوهش، دفتر تبلیغات اسلامی حوزهٔ علمیهٔ قم، خرداد و تیر ۱۳۶۹ش.</ref>
* '''مقدمه''': در بیان تأمّل در نعمت‌ها و توجه به اصلاح قلب و مغفرت و مناجات با حق تعالی.
* '''فصل اول''': در بیان مراقبت‌های ماه محرم، و یادآوری مصائب [[امام حسین(ع)]] و اعمال دههٔ اول.
* '''فصل دوم''': در بیان مراقبت‌های ماه صفر و [[زیارت اربعین]]، و زیارت پیامبر(ص) و [[امام حسن(ع)]].
* '''فصل سوم''': در بیان مراقبت‌های ماه ربیع‌الاول و ولادت پیامبر اسلام(ص) و شهادت [[امام حسن عسکری(ع)]] و آغاز امامت امام زمان(ع) و ازدواج پیامبر(ص) و [[حضرت خدیجه(س)]] و اسامی پیامبر(ص)، عید و آداب آن.
* '''فصل چهارم''': در بیان مراقبت‌های ماه ربیع‌الثانی و ولادت امام حسن عسکری(ع).
* '''فصل پنجم''': در بیان مراقبت‌های ماه جمادی‌الاولی و ولادت امام سجاد(ع).
* '''فصل ششم''': در بیان مراقبت‌های جمادی‌الآخر، و ایام فاطمیه(س) و فضایل ایشان.
* '''فصل هفتم''': در بیان مراقبت‌های ماه رجب، معنای ماه حرام، اعمال شب اول و دعاها، [[لیلةالرغائب]] و اعمال آن، فضیلت روزه در این ماه و صدقه به‌جای روزه. نیز، نکاتی در باب اخلاص و ریا، نماز سلمان، ولادت [[امام علی(ع)]] و بعثت و اعمال عید مبعث.
* '''فصل هشتم''': در بیان مراقبت‌های ماه شعبان، [[مناجات شعبانیه]]، فضیلت روزهٔ ماه شعبان، ولادت امام حسین(ع)، نیمه شعبان و فضیلت شب آن، ولادت امام زمان و توسّل به ایشان و فضیلت [[دعای کمیل]]، محاسبه نفس و طلب رحمت از صاحب آن روز، و اعمال آخر شعبان.
* '''فصل نهم''': در بیان مراقبت‌های ماه رمضان، مراتب روزه و اقسام روزه‌داران، خطبهٔ پیامبر(ص) دربارهٔ این ماه و شرح مضامین دعاهایی که از امامان شیعه(ع) در این ماه وارد شده است. همچنین، مطالبی دربارهٔ حقیقت قرآن، تدبّر در قرآن و آثار آن، راز مستجاب‌نشدن دعاها و حسن ظن به خدا، اختیار اوقات و اماکن شریف برای دعا و تحصیل حال رقّت و گریه، افطار و اقسام آن و اهتمام برای درک شب قدر و فضیلت آن، اعمال شب قدر و دعای شب ۲۷ رمضان و اعمال شب آخر ماه رمضان و خداحافظی با این ماه. همچنین، مطالبی در بیان مراقبت در شب [[عید فطر]] و فضیلت آن و اعمال شب عید و فطریه و احکام آن.
* '''فصل دهم''': در بیان مراقبت‌های ماه شوّال و اعمال روز عید، متذکرشدن به حال امام زمان(ع)، مراقبت روز عید و قرائت دعاهای آن و بیان ماه شوّال و اعمال آن.
* '''فصل یازدهم''': در بیان مراقبت‌های ماه ذی‌القعده و روزهٔ آن، اعمال شب نیمهٔ آن، روز دحو الارض و شرافت آن و اسرار اعمال و مناسک حج. همچنین، آماده‌شدن برای سفر حج و برگرفتن توشهٔ سفر، رعایت رفیق و امیر حاجّ، آداب زیارت پیامبر اسلام(ص) و توقف در مقابل ضریح او و زیارت ائمه بقیع(ع).
* '''فصل دوازدهم''': در بیان مراقبت‌های ماه ذی‌الحجة، فضیلت دههٔ اول آن، دعاهای پنج‌گانه که به [[حضرت عیسی(ع)]] هدیه شده، اعمالی که در دههٔ اول وارد شده و اعمال شب و روز عرفه و زیارت امام حسین(ع). نیز، اعمال شب و روز عید قربان، آداب رفتن به نماز عید، در فضیلت و اعمال روز عید غدیر، در معنای ولایت و حقیقت آن و بیان زیارت جامعه، شرح روز عید غدیر و خطبه غدیر، صلوات مخصوص و روایات امام رضا(ع) در فضیلت این روز و معنی ولایت مطلقه و حقیقت آن. همچنین، منزلت روز مباهله، اعمال این روز و نزول سوره انسان در شأن اهل‌بیت(ع).
* '''خاتمه''': در بیان به‌جا آوردن اعمال به قدر امکان، اجتناب از غرور در عبادت، اهتمام در تحصیل اخلاص، توجه به معانی و باطن عبادت و مناجات مؤلف با خداوند.<ref>ملکی تبریزی، میرزا جواد، المراقبات، ترجمهٔ ابراهیم محدث بندرریگی، قم، نشر اخلاق، ۱۳۷۶ش، فهرست.</ref>


علّامه طباطبایی: این کتاب دریای لبریزی است که در پیمانه نمی‌گنجد و مؤلّف آن پیشوای والا مقامی است که بلندای شخصیّت او، با هیچ مقیاسی قابل اندازه‌گیری نیست. کتابی که پیش رو دارید از بهترین کتابهایی می‌باشد که در این زمینه نگارش یافته است، در این کتاب تمام مطالبی که مربّیان درباره عبادت خدا فهمیده‌اند، وجود دارد.<ref>المراقبات، ترجمه ابراهیم بندر بیگی، نشر اخلاق، ۱۳۷۶، ص۱۹.</ref>
== گزیده‌هایی از کتاب ==
* صدق در اخلاق تنها با لطفِ خاص خداوند در بندگانش به‌وجود می‌آید.<ref>ملکی تبریزی، المراقبات، ص۲۵.</ref>
* در هنگام انجام اعمال، انسان باید مراقب باشد که دوستی و ستایش مردم در نیت او اثر نگذارد.<ref>ملکی تبریزی، المراقبات، ص۲۵.</ref>
* مبادا بدنت برهنه از لباس تقوا و سرت بدون عمامه مراقبت باشد و از تو بوی آلودگی‌های دنیا استشمام شود. مبادا بدنت باعث فاسد شدن اخلاقت شود، سرت خالی از معرفت، قلبت خالی از ایمان و چشمت به‌خاطر نگاه‌های حرام دردمند، زبانت از گفتن رضای خدا لال، گوش تو از شنیدن ذکر خدا کر، دست تو به‌خاطر بخل از جود و سخاوت و انفاق بسته و شکمت از چیزهای حرام پر شود.<ref>ملکی تبریزی، المراقبات، ص۴۰.</ref>
* علت بی‌علاقگی به پاداش آخرت و علاقه به نعمت‌های دنیا چیزی جز ضعف ایمان نیست.<ref>ملکی تبریزی، المراقبات، ص۱۱۳.</ref>
* بهره‌ات از رحمت خداوند این است که به بندگان غافل خداوند رحم کنی و آنان را با وعظ و نصیحت، و بدون درشتی و خشونت، از راه غفلتی که دارند به راه خداوند بیاوری و به گناهکاران به چشم رحمت نگاه کنی، نه آزار و اذیت.<ref>ملکی تبریزی، المراقبات، ص۱۱۴.</ref>


آیت الله میرزا خلیل مجتهد کمره‌ای: این کتاب را، از اصول صحّاح حدیث و ادعیّه و اوراد روز و شب و سال را استخراج کرده و طبق اصول حدیث، از منابع موثّق به دست داده است.<ref>المراقبات، ترجمه علیرضا خسروی، ص۱۹.</ref>
== دربارهٔ کتاب ==
[[امام خمینی]] (۱۲۸۱-۱۳۶۸ش) به خواندن این کتاب سفارش کرده است.  او میرزا جواد ملکی تبریزی را شیخ جلیل القدر و عارف بالله توصیف کرده است.<ref>ملکی تبریزی، میرزا جواد، اسرار الصلاه، ترجمهٔ رضا رجب‌زاده، تهران، انتشارات پیام آزادی، ۱۳۹۰ش، ج۱، ص۸.</ref>


(به واجبات الهی عمل کن تا با تقواترین مردم باشی. بحارالانوار، ج۶۸، ص۱۹۴.)
[[علامه طباطبایی]] (۱۲۸۱-۱۳۶۰ش) دربارهٔ این کتاب می‌گوید که این کتاب دریای لبریزی است که در پیمانه نمی‌گنجد و مؤلف آن پیشوای والا مقامی است که بلندای شخصیت او با هیچ مقیاسی قابل اندازه‌گیری نیست. از نظر طباطبایی المراقبات از بهترین کتاب‌هایی است که در زمینهٔ آداب مراقبت و خودسازی معنوی نگارش یافته و در آن تمام مطالبی که مربّیان دربارهٔ عبادت خدا فهمیده‌اند وجود دارد.<ref>ملکی تبریزی، المراقبات، ص۱۹.</ref>
{{پایان پاسخ}}
{{مطالعه بیشتر}}


== مطالعه بیشتر ==
[[آیت‌الله میرزا خلیل مجتهد کمره‌ای|میرزا خلیل کمره‌ای]] (۱۲۷۷-۱۳۶۳ش) دربارهٔ المراقبات گفته است که این کتاب از اصول و صحّاح حدیث، ادعیّه و اوراد روز و شب و ماه و سال را استخراج کرده و طبق اصول حدیث از منابع موثّق این مطالب را بیان کرده است.<ref>ملکی تبریزی، میرزا جواد، ترجمهٔ المراقبات‌: برنامه کامل عرفانی برای خودسازی‌، ترجمهٔ علیرضا خسروی، تصحیح و نظارت بر ترجمه خلیل کمره‌ای‌، ویرایش ترجمه صادق حسن‌زاده‌ قم، مؤمنین، ۱۳۷۸ش، ص۱۹.</ref>{{پایان مطالعه بیشتر}}
# رساله لب اللباب، محمد حسین حسینی تهرانی.
# رساله سیر و سلوک بحر العلوم.
# جوانان و پرسش‌های عرفانی، محمد رضا متقیان، انتشارات مرکز مطالعات و پژوهش‌های حوزه علمیه قم.
{{پایان مطالعه بیشتر}}


== منابع ==
== منابع ==
{{پانویس}}
{{پانویس}}
{{شاخه
{{شاخه
  | شاخه اصلی =عرفان
  | شاخه اصلی =عرفان
خط ۴۰: خط ۸۹:
}}
}}
{{تکمیل مقاله
{{تکمیل مقاله
  | شناسه =
  | شناسه =شد
  | تیترها =
  | تیترها =شد
  | ویرایش =
  | ویرایش =شد
  | لینک‌دهی =
  | لینک‌دهی =شد
  | ناوبری =
  | ناوبری =
  | نمایه =
  | نمایه =
  | تغییر مسیر =
  | تغییر مسیر =شد
  | ارجاعات =
  | ارجاعات =
  | بازبینی =
  | بازبینی =
  | تکمیل =
  | تکمیل =
  | اولویت =
  | اولویت =ج
  | کیفیت =
  | کیفیت =ج
}}
}}
{{پایان متن}}
{{پایان متن}}

نسخهٔ کنونی تا ‏۷ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۴:۰۵

سؤال

کتاب المراقبات از کیست و موضوع آن چیست؟

المراقبات
المراقبات (کتاب)
اطلاعات کتاب
نویسندهمیرزا جواد ملکی تبریزی
تاریخ نگارشقرن چهاردهم
موضوعدعا و اخلاق
زبانعربی
درگاه‌ها
حوزه-و-روحانیت.png


المراقبات یا اعمال سِّنَه کتابی از میرزا جواد ملکی تبریزی به زبان عربی که دربارهٔ سیر و سلوک عرفانی و مراقبه نفس است. در این کتاب تمام اعمال دینی مخصوص روزهای هر ماه از سال، چون نماز و دعاهای خاص، بیان شده است. علامهٔ طباطبایی مقدمه‌ای بر این کتاب نوشته و مضمون کتاب و نویسنده آن را تحسین و ستایش کرده است.


مؤلف

میرزا جواد ملکی تبریزی در تبریز متولد شد و پس از تحصیل مقدمات به نجف رفت و دوران جوانی خود را در این شهر به تحصیل علم و دانش سپری کرد. استاد او در فقه حاج‌آقا رضا همدانی (۱۲۵۰ - ۱۳۲۲ ق)، در اصول آخوند ملا محمدکاظم خراسانی (۱۲۵۵-۱۳۲۹ق) و در عرفان، اخلاق و سلوک ملا حسین‌قلی همدانی (۱۲۳۹-۱۳۱۱ق) بوده است.

ملکی تبریزی در سال ۱۳۲۱ق به ایران آمد و در تبریز به ترویج احکام و تهذیب نفوس پرداخت. در سال ۱۳۲۹ق به خاطر وضع نامساعد تبریز به قم مهاجرت کرد و در تشکیل حوزهٔ علمیهٔ جدید قم به‌همت شیخ عبد الکریم حائری سهیم شد. ملکی تبریزی در سال ۱۳۴۳ق درگذشت و در قبرستان شیخان قم به خاک سپرده شد.[۱]

میرزا جواد ملکی تبریزی در کنار فقه بر جایگاه اخلاق و عرفان تأکید داشت و این امر ویژگی خاصی به افکار او می‌داد.[۲]

محتوای کتاب

المراقبات، همان‌گونه که عنوان آن بیانگر است، شامل اعمال دینی ویژهٔ هر ماه است. در فصل اول، مراقبات مربوط به ماه محرم الحرام و در پایان مراقبات مربوط به ماه ذی‌الحجّه آمده است. در بیان اعمال هر ماه، نمازها و دعاها و آداب ویژه آن به‌تفصیل گفته شده و به اسرار باطنی هر یک اشارات سودمندی شده است. فصل نهم کتاب، که درباره مراقبات و اعمال ماه مبارک رمضان است، مفصل‌تر از دیگر فصل‌ها (حدود ۱۵۰ص) است.[۳]

  • مقدمه: در بیان تأمّل در نعمت‌ها و توجه به اصلاح قلب و مغفرت و مناجات با حق تعالی.
  • فصل اول: در بیان مراقبت‌های ماه محرم، و یادآوری مصائب امام حسین(ع) و اعمال دههٔ اول.
  • فصل دوم: در بیان مراقبت‌های ماه صفر و زیارت اربعین، و زیارت پیامبر(ص) و امام حسن(ع).
  • فصل سوم: در بیان مراقبت‌های ماه ربیع‌الاول و ولادت پیامبر اسلام(ص) و شهادت امام حسن عسکری(ع) و آغاز امامت امام زمان(ع) و ازدواج پیامبر(ص) و حضرت خدیجه(س) و اسامی پیامبر(ص)، عید و آداب آن.
  • فصل چهارم: در بیان مراقبت‌های ماه ربیع‌الثانی و ولادت امام حسن عسکری(ع).
  • فصل پنجم: در بیان مراقبت‌های ماه جمادی‌الاولی و ولادت امام سجاد(ع).
  • فصل ششم: در بیان مراقبت‌های جمادی‌الآخر، و ایام فاطمیه(س) و فضایل ایشان.
  • فصل هفتم: در بیان مراقبت‌های ماه رجب، معنای ماه حرام، اعمال شب اول و دعاها، لیلةالرغائب و اعمال آن، فضیلت روزه در این ماه و صدقه به‌جای روزه. نیز، نکاتی در باب اخلاص و ریا، نماز سلمان، ولادت امام علی(ع) و بعثت و اعمال عید مبعث.
  • فصل هشتم: در بیان مراقبت‌های ماه شعبان، مناجات شعبانیه، فضیلت روزهٔ ماه شعبان، ولادت امام حسین(ع)، نیمه شعبان و فضیلت شب آن، ولادت امام زمان و توسّل به ایشان و فضیلت دعای کمیل، محاسبه نفس و طلب رحمت از صاحب آن روز، و اعمال آخر شعبان.
  • فصل نهم: در بیان مراقبت‌های ماه رمضان، مراتب روزه و اقسام روزه‌داران، خطبهٔ پیامبر(ص) دربارهٔ این ماه و شرح مضامین دعاهایی که از امامان شیعه(ع) در این ماه وارد شده است. همچنین، مطالبی دربارهٔ حقیقت قرآن، تدبّر در قرآن و آثار آن، راز مستجاب‌نشدن دعاها و حسن ظن به خدا، اختیار اوقات و اماکن شریف برای دعا و تحصیل حال رقّت و گریه، افطار و اقسام آن و اهتمام برای درک شب قدر و فضیلت آن، اعمال شب قدر و دعای شب ۲۷ رمضان و اعمال شب آخر ماه رمضان و خداحافظی با این ماه. همچنین، مطالبی در بیان مراقبت در شب عید فطر و فضیلت آن و اعمال شب عید و فطریه و احکام آن.
  • فصل دهم: در بیان مراقبت‌های ماه شوّال و اعمال روز عید، متذکرشدن به حال امام زمان(ع)، مراقبت روز عید و قرائت دعاهای آن و بیان ماه شوّال و اعمال آن.
  • فصل یازدهم: در بیان مراقبت‌های ماه ذی‌القعده و روزهٔ آن، اعمال شب نیمهٔ آن، روز دحو الارض و شرافت آن و اسرار اعمال و مناسک حج. همچنین، آماده‌شدن برای سفر حج و برگرفتن توشهٔ سفر، رعایت رفیق و امیر حاجّ، آداب زیارت پیامبر اسلام(ص) و توقف در مقابل ضریح او و زیارت ائمه بقیع(ع).
  • فصل دوازدهم: در بیان مراقبت‌های ماه ذی‌الحجة، فضیلت دههٔ اول آن، دعاهای پنج‌گانه که به حضرت عیسی(ع) هدیه شده، اعمالی که در دههٔ اول وارد شده و اعمال شب و روز عرفه و زیارت امام حسین(ع). نیز، اعمال شب و روز عید قربان، آداب رفتن به نماز عید، در فضیلت و اعمال روز عید غدیر، در معنای ولایت و حقیقت آن و بیان زیارت جامعه، شرح روز عید غدیر و خطبه غدیر، صلوات مخصوص و روایات امام رضا(ع) در فضیلت این روز و معنی ولایت مطلقه و حقیقت آن. همچنین، منزلت روز مباهله، اعمال این روز و نزول سوره انسان در شأن اهل‌بیت(ع).
  • خاتمه: در بیان به‌جا آوردن اعمال به قدر امکان، اجتناب از غرور در عبادت، اهتمام در تحصیل اخلاص، توجه به معانی و باطن عبادت و مناجات مؤلف با خداوند.[۴]

گزیده‌هایی از کتاب

  • صدق در اخلاق تنها با لطفِ خاص خداوند در بندگانش به‌وجود می‌آید.[۵]
  • در هنگام انجام اعمال، انسان باید مراقب باشد که دوستی و ستایش مردم در نیت او اثر نگذارد.[۶]
  • مبادا بدنت برهنه از لباس تقوا و سرت بدون عمامه مراقبت باشد و از تو بوی آلودگی‌های دنیا استشمام شود. مبادا بدنت باعث فاسد شدن اخلاقت شود، سرت خالی از معرفت، قلبت خالی از ایمان و چشمت به‌خاطر نگاه‌های حرام دردمند، زبانت از گفتن رضای خدا لال، گوش تو از شنیدن ذکر خدا کر، دست تو به‌خاطر بخل از جود و سخاوت و انفاق بسته و شکمت از چیزهای حرام پر شود.[۷]
  • علت بی‌علاقگی به پاداش آخرت و علاقه به نعمت‌های دنیا چیزی جز ضعف ایمان نیست.[۸]
  • بهره‌ات از رحمت خداوند این است که به بندگان غافل خداوند رحم کنی و آنان را با وعظ و نصیحت، و بدون درشتی و خشونت، از راه غفلتی که دارند به راه خداوند بیاوری و به گناهکاران به چشم رحمت نگاه کنی، نه آزار و اذیت.[۹]

دربارهٔ کتاب

امام خمینی (۱۲۸۱-۱۳۶۸ش) به خواندن این کتاب سفارش کرده است. او میرزا جواد ملکی تبریزی را شیخ جلیل القدر و عارف بالله توصیف کرده است.[۱۰]

علامه طباطبایی (۱۲۸۱-۱۳۶۰ش) دربارهٔ این کتاب می‌گوید که این کتاب دریای لبریزی است که در پیمانه نمی‌گنجد و مؤلف آن پیشوای والا مقامی است که بلندای شخصیت او با هیچ مقیاسی قابل اندازه‌گیری نیست. از نظر طباطبایی المراقبات از بهترین کتاب‌هایی است که در زمینهٔ آداب مراقبت و خودسازی معنوی نگارش یافته و در آن تمام مطالبی که مربّیان دربارهٔ عبادت خدا فهمیده‌اند وجود دارد.[۱۱]

میرزا خلیل کمره‌ای (۱۲۷۷-۱۳۶۳ش) دربارهٔ المراقبات گفته است که این کتاب از اصول و صحّاح حدیث، ادعیّه و اوراد روز و شب و ماه و سال را استخراج کرده و طبق اصول حدیث از منابع موثّق این مطالب را بیان کرده است.[۱۲]


منابع

  1. الطهرانی، محمدمحسن آقابزرک، طبقات اعلام الشیعه، بیروت، دار إحياء التراث العربی، ۱۴۳۰ق، ج۱۳، ص۳۲۹-۳۳۰.
  2. پاکتچی، احمد، «حوزه علمیه»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۹۲ش، ج۲۱، ذیل مدخل.
  3. «معرفی‌های اجمالی»، آیینهٔ پژوهش، دفتر تبلیغات اسلامی حوزهٔ علمیهٔ قم، خرداد و تیر ۱۳۶۹ش.
  4. ملکی تبریزی، میرزا جواد، المراقبات، ترجمهٔ ابراهیم محدث بندرریگی، قم، نشر اخلاق، ۱۳۷۶ش، فهرست.
  5. ملکی تبریزی، المراقبات، ص۲۵.
  6. ملکی تبریزی، المراقبات، ص۲۵.
  7. ملکی تبریزی، المراقبات، ص۴۰.
  8. ملکی تبریزی، المراقبات، ص۱۱۳.
  9. ملکی تبریزی، المراقبات، ص۱۱۴.
  10. ملکی تبریزی، میرزا جواد، اسرار الصلاه، ترجمهٔ رضا رجب‌زاده، تهران، انتشارات پیام آزادی، ۱۳۹۰ش، ج۱، ص۸.
  11. ملکی تبریزی، المراقبات، ص۱۹.
  12. ملکی تبریزی، میرزا جواد، ترجمهٔ المراقبات‌: برنامه کامل عرفانی برای خودسازی‌، ترجمهٔ علیرضا خسروی، تصحیح و نظارت بر ترجمه خلیل کمره‌ای‌، ویرایش ترجمه صادق حسن‌زاده‌ قم، مؤمنین، ۱۳۷۸ش، ص۱۹.