پیامبران مدفون در ایران
کدام پیامبران در ایران دفن هستند؟
آثار و بناهایی در ایران وجود دارد که به عنوان مدفن و مرقد برخی از انبیاء شناخته می‌شوند. از جمله آرامگاه حضرت دانیال نبی در شوش، زیارتگاه چهارانبیاء در قزوین، حضرت حَیَقوق در تویسرکان، حضرت مُردخای در همدان، حضرت قیدار نبی در زنجان، حضرت اِشموئیل در ساوه، حضرت اِرمیا در میامی، حضرات یوشع و شعیا در اصفهان، حضرت حِزقیل در دزفول، حضرت خالد نبی در گلستان و حضرت شعیب در شوشتر.
حضرت دانیال نبی
حضرت دانیال(ع) از پیامبران بنی‌اسرائیل است که ۶۰۶ سال پیش از میلاد حضرت مسیح(ع) به اسارت بُختُنَصَّر درآمد.[۱] قبر حضرت دانیال(ع) در شوش خوزستان زیارتگاه مردم است.[۲]
بقعه حضرت دانیال نبی در شهر شوش، بر کرانه رود شاوور قرار دارد و از مهم‌ترین زیارت‌گاه‌های خوزستان است. در منابع جغرافیایی، به قبر حضرت دانیال نبی در بستر رود کرخه یا شاوور اشاره شده، اما نشانه یا کتیبه‌ای که این موضوع را اثبات کند، به‌دست نیامده‌است. به‌نظر برخی باستان‌شناسان، بنای اولیه بقعه متعلق به قرن نهم است. بنای فعلی بقعه پس از وقوع سیل و تخریب بنای قدیمی، در ۱۲۸۷ زیرنظر ملاحسین معمار و شیخ جعفر شوشتری ساخته شدهاست.[۳]
چهار انبیاء
در خیابان پیغمبریه در شهر قزوین در غرب عمارت چهل ستون، بقعه‌ای است که آن را پیغمبریه و بعضی چهار انبیاء می‌گویند که چهار پیامبر به نام سلام، سلوم، سهولی، القیا در آن دفن هستند.[۴]
درباره بنای پیغمبریه و کسانی که در آن‌جا به خاک سپرده شده‌اند افسانه‌ها و نوشته‌های فراوانی وجود دارد که در مجموع نشان دهنده قدمت این محل است، ولی تاریخ بنای کنونی از دوره صفویه پیشتر نمی‌رود. تنها در کتیبه مدرسه پیغمبریه، بازمانده از دوره صفویه، با نام «مقام شریف» از آن یاد شدهاست.[۵]
درباره چهار پیامبر یهود که در این محل به خاک سپرده شده‌اند، جز تذکره مرحوم سیدتقی قزوینی که در مینودر آمده، هیچ سند تاریخی معتبر دیگری در دست نیست. درباره این چهار پیامبر و این که آیا در متنهای بنی اسرائیل به آنها اشاره شده یا نه هیچ‌یک از مقام‌های روحانی یهودی و انجمن یهودیان اطلاعی در اختیار ندارند. به استناد منابع کهن، هم‌زمان با مهاجرت حضرت دانیال به ایران، سه تن از یاران ایشان به نام‌های حننیا و عزریا و میشائل با او به ایران آمده‌اند. از سوی دیگر در منطقه ری و تهران تا دماوند گروهی از یهودیان سکونت داشته‌اند. شاید قزوین نیز از این ویژگی برخوردار بوده و کسانی از بنی اسرائیل در آن شهر به خاک سپرده شده‌باشند، که نام‌هایشان دگرگون شده و به صورت امروزی درآمده است.[۶]
حضرت حَیَقوق (حبقوق)
حضرت حیقوق(ع) از پیامبران بنی اسرائیل است که بين سالهاى 650- 600 ق م، معاصر با دانيال نبى بوده و با وى ملاقات كرد و در زمانى كه يهود در اسارت كلدانيان بود، با جمعى به اين ناحيه تبعيد گشت[۷] وی پس از رهائی از اسارت به ایران آمده، در منطقه تویسرکان فعلی اقامت نموده و در همان‌جا به شهادت رسید.[۸]
مقبره‌ای در تویسرکان به حَبَقّوقِ نَبی، منسوب است. غالب پژوهشگران بر اساس شواهد درون‌متنی «کتاب حبقوق»، و به‌ویژه عبارت‌هایی که در آنها از استیلای قریب‌الوقوع کلدانیان بر یهودیه سخن‌می‌گوید، بر این باورند که وی احتمالاً در فاصلهٔ میان اواخر سدهٔ ۷ قم تا اوایل سدهٔ ۶ قبل از میلاد می‌زیسته‌‌است.[۹]
به رغم آن‌که هیچ گواه تاریخی مبنی بر حضور حبقوق در ایران وجود ندارد، اما بنا بر برخی گزارش‌ها، وی به هنگام اسارت بابلی در میان دیگر یهودیان به اسارت رفت و پس از قدرت یافتن کوروش و به رغم فرمان او دربارهٔ آزادی یهودیان، هم‌چنان در ایران باقی ماند و به تویسرکان آمد و در آن‌جا ساکن شد و سپس در همان‌جا درگذشت. از دیرباز در جنوب غربی تویسرکان مقبره‌ای منسوب به حبقوق نبی وجود داشته‌است که داستان‌های بسیاری دربارهٔ آن در میان یهودیان و مردم محلی بر سر زبان‌ها است. ظاهر آرامگاه از سبک معماری زمان سلاجقه خبر می‌دهد و با مزار امیر تیمور در سمرقند شباهت بسیاری دارد و زمان ساخت آن احتمالاً به سدهٔ ۷ قمری بازمی‌گردد. این آرامگاه بنای برجی‌شکل و آجری با گنبد مخروطی دوپوش است که پوش داخلی آن مدور، و پوش خارجی به صورت مخروط ناوی‌شکل بنا شدهاست. در داخل مقبره کتیبه‌ای به دو زبان فارسی و عبری وجود دارد که آیه‌هایی از «کتاب حبقوق» بر روی آن حک شدهاست.[۱۰]
حضرت قیدار نبی
حضرت قیدار نبی فرزند حضرت اسماعیل(ع) در شهر قیدار شهرستان خدابنده در جنوب زنجان دفن است.[۱۱] بقعهٔ حضرت قیدار نبی به احتمال، متعلق به اواخر قرن هفتم قمری است و در اوائل قرن بعد (۷۱۰ ق) ترمیم یافته‌است.[۱۲]
حضرت ارمیا
برخی گفته‌اند مقبره حضرت ارمیاء نبی در راه مشهد و در شهر میامی، جای دارد، وی یکی از پیغمبران بنی اسرائیل فرزند حلقيا و از نسل لاوي بن يعقوب می‌باشد.[۱۳] برخی حضرت ارمیا را حضرت خضرِ نبی دانسته‌اند، ولی درست نیست.[۱۳] عده‌ای نیز گفته‌اند که حضرت زردشت، پیغمبر ایرانی شاگرد حضرت ارمیا بوده‌است.[۱۴]
حضرت خالد نبی
زیارتگاه حضرت خالد نبی در استان گلستان واقع شدهاست. روشن نیست حضرت خالد نبی همان حضرت خالد بن سنان است یا خیر. حضرت خالدبن سِنان عَبْسی، از شخصیت‌های دوره فترت و از حنفا که به قول مشهور پیامبر بوده‌است.[۱۵]
حضرت شعیب
بقعه‌ای منسوب به حضرت شعیب(ع) در شوشتر وجود دارد.[۱۶]
حضرت یوشع
حضرت یوشع(ع) یکی از پیامبران الهی که از اولاد حضرت یوسف فرزند حضرت یعقوب فرزند حضرت اسحق فرزند حضرت ابراهیم (ع) است که قبر وی در اصفهان در لسان الارض که دارای بنای تاریخی است قرار دارد.[۱۷]
حضرت شعیا (اشعیاء)
مقبره حضرت شعیا در اصفهان در امام‌زاده اسماعیل که از قدیمی‌ترین ابنیه تاریخی آن شهر است قرار دارد.[۱۸]
حضرت اشموئیل
مقبره حضرت اشموئیل نبی در ده فرسخی ساوه به سمت بوئین‌زهرا جای دارد.[۱۹]
حضرت حزقیل نبی (ذوالکفل)
حضرت حِزقیل، از پیامبران بزرگ بنی‌اسرائیل در سده ششم پیش از میلاد است. به نقل برخی منابع، حضرت حزقیل همان حضرت ذوالکِفل است. علت اينكه او را «ذو الكفل» گفتند اين بود كه او كفالت كرد هفتاد پيامبر و آنان را از مرگ رهانيد و به آنها می‌گفت شما برويد اگر من كشته شوم بهتر است از اينكه شما كشته شويد.[۲۰]
حضرت حَجی
آرامگاه حضرت حجی(ع) از پیامبران بنی‌اسرائیل در مسجد پیغمبر شهر همدان و در خیابان باباطاهر قرار گرفته است.[۲۱]
حضرت مُردخای
حضرت مُردخای یکی از انبیای بنی‌اسرائیل است که مقبره منسوب به او در همدان است.[۲۲] مقبره‌ای در گورستان کهنۀ یهودیان در همدان وجود دارد که یهودیان آن‌جا آن را آرامگاه اِستر و مردخای می‌دانند و از زیارت‌گاه‌های ایشان است.[۲۳] ساختمان این مقبره سنگی و آجری ساده است و از نشانه‌ها برمی‌آید که در سدۀ ۷ قمری بر روی ساختمان کهن‌تری بنا شدهاست. مقبرۀ اصلی در پی حملۀ تیمور‌لنگ به همدان ویران شده‌بود. این مقبره در نزدیکی میدان اصلی شهر واقع شدهاست و ساختمان آن شامل پنج بخش درگاه، دهلیز، حرم، صفه و شاه‌نشین است.[۲۴]
سلیمان حییم مؤلف نخستين لغت‌نامه‌هاى جامع دوزبانه در ايران، نمایشنامه «اِستر و مردخای» که قصه‌ای از تورات است را نوشته است.[۲۵]
منابع
- ↑ مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، محقق / مصحح: جمعى از محققان، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق، ج۱۴، ص363؛ محمد حرزالدین، مراقد المعارف، نجف، مطبعه الاداب، چاپ اول، ۱۳۸۹، ج۱، ص۲۸۴.
- ↑ ابن اثير، عز الدين على، كامل تاريخ بزرگ اسلام و ايران، ترجمه: حالت، ابو القاسم/ خليلى، عباس، تهران، مؤسسه مطبوعاتى علمى، 1371ش، ج۳، ص130.
- ↑ صادق‌زاده دربان فیروزه، ارجح اکرم، «بقعه دانیال»، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دایرةالمعارف فارسی، ج۱۷، ذیل واژه.
- ↑ گلریز، سید محمد علی، مینو دریا باب الجنه، انتشارات طه، چاپ اول، ۱۳۳۷ش، ج۱، ص۶۷۴.
- ↑ پرویز ورجاوند، «پیغمبریه»، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلام، ج۱، ص۲۹۸۱.
- ↑ پرویز ورجاوند، «پیغمبریه»، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلام، ج۱، ص۲۹۸۱.
- ↑ بى آزار شيرازى، عبدالكريم، باستان شناسى و جغرافياى تاريخى قصص قرآن، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامى، چاپ 3، 1380 ه. ش، ص435 و436.
- ↑ دهخدا، علی اکبر، لغت نامه، تهران، دانشگاه تهران، چاپ دوم، حرف ح، ص۲۲۲، واژه یاب حبقوق نبی لغت‌نامه دهخدا.
- ↑ رضایی لیلا، «حبقوق نبی»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۳، ص۲۲۸.
- ↑ رضایی لیلا، «حبقوق نبی»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۳، ص۲۲۸.
- ↑ بى آزار شيرازى، عبدالكريم، باستان شناسى و جغرافياى تاريخى قصص قرآن، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامى، چاپ 3، 1380 ه. ش، ص429.
- ↑ شریعت، کریم، «خدابنده»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۵، ص۷۹۳.
- ↑ ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ ابن كثير، اسماعيل بن عمر، قصص الانبياء، بیروت، دار و مكتبة الهلال، چاپ اول، 2003 م، ص452.
- ↑ مركز فرهنگ و معارف قرآن، دايرة المعارف قرآن كريم، قم، بوستان كتاب قم( انتشارات دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم)، چاپ 3، 1382 ه. ش، ج۲، ص 538.
- ↑ صابری مرتضی، «خالدبن سنان عبسی»، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دایره المعارف فارسی، ج۱۴، ذیل واژه.
- ↑ حرزالدین، محمد، مراقد المعارف، ۱۳۸۹، سعید بن جبیر، ج۱، ص۳۹۱.
- ↑ بى آزار شيرازى، عبدالكريم، باستان شناسى و جغرافياى تاريخى قصص قرآن، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامى، چاپ 3، 1380 ه. ش، ص427 و 428.
- ↑ بى آزار شيرازى، عبدالكريم، باستان شناسى و جغرافياى تاريخى قصص قرآن، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامى، چاپ 3، 1380 ه. ش، ص422 - 425.
- ↑ بى آزار شيرازى، عبدالكريم، باستان شناسى و جغرافياى تاريخى قصص قرآن، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامى، چاپ 3، 1380 ه. ش، ص420.
- ↑ (طبرسى، فضل بن حسن، ترجمه تفسير مجمع البيان، محقق: مفتح، محمد، مصحح: موسوى كلانترى، سيد آقا/ ستوده، رضا، تصحيح و تنظيم: مسترحمى، هدايتاللهترجمه و تصحيح: رسولى، هاشم، مترجم: نورى همدانى، حسين/ بهشتى، احمد/ نجفى، ضياء الدين/ صحت، على/ كاظمى، على/ مير باقرى، ابراهيم/ رازى، محمد، تهران، ناشر: فراهانى، ج 3، ص 65 و 66.
- ↑ بی‌آزار شیرازی، عبدالکریم، باستان‌شناسی و جغرافیای تاریخی قصص قرآن، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، تهران، ۱۳۸۸. ص۴۳۲.
- ↑ بی‌آزار شیرازی، عبدالکریم، باستان‌شناسی و جغرافیای تاریخی قصص قرآن، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، تهران، ۱۳۸۸. ص۴۳۱.
- ↑ شاهنگیان توری ، «اِستر»، دانشنامه ایران، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۳، ص۷۴۹.
- ↑ بخش ایران شناسی، و هنر ایران و اسلام، «استر و مردخای، مقبره»، دانشنامه ایران، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۳، ذیل واژه.
- ↑ بهاری مریم، «حييم»، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، ج۱۴، ذیل واژه.