حقیقت شفاعت
حقیقت شفاعت چیست؟
شفاعت یعنی وساطت، همراهی و دستگیری اؤلیای الهی از بندگان در روز قیامت تا در نتیجه آن موجب ترفیع درجه یا رفع عذاب برای بندگان باشد. شفاعت هم شامل انسانهای خوب با اعمال صالح میشود تا آنها را به مقامهای بالاتری ببرد و هم شامل انسانهای بدکار میشود تا بخشیده شده و از عذاب جهنم نجات پیدا کنند.
مفهوم شناسی
کلمه «شفاعت» در لغت از ریشه «شفع» به معنای جفتشدن و کنار هم قرار گرفتن دو چیز است.[۱] در کاربرد اصطلاح کلامی، این واژه به معنای وساطت اؤلیای الهی برای رساندن بندگان به فیض رحمت، مغفرت، دستگیری و نجات آنان از عذاب جهنم، میباشد.[۲]
نیاز همه بندگان به شفاعت
بر این اساس، حقیقت شفاعت، چیزی جز همراهی، وساطت، کمک و دستگیری برگزیدگان الهی در قیامت، نمیباشد. این همراهی و دستگیری یا برای ترفیع درجه است یا برای نجات از عقاب و عذاب. از این نظر، نیکوکاران و بدکاران همگی نیازمند شفاعت میباشند با این تفاوت که شفاعت انبیاء و اؤلیاء برای نیکوکاران موجب صعود آنان به مقام برتر و بهرهمندی بیشتر از عنایات خاصه الهی میشود، اما برای گناهکاران تغییر سرنوشت محسوب میشود و موجب نجات آنان از آتش یا تخفیف مجازات میباشد.
بنابراین، گرچه در لسان روایات این اصطلاح بیشتر در مورد دوم یعنی نجات از عذاب بهکار برده شدهاست، ولی چنانکه اشاره گردید، دامنه شفاعت حوزه وسیعی دارد و شامل عموم مستحقان اعم از افراد مؤمن و صالح یا غیرصالح میشود، حتی افراد صالح نیز چون دارای مراتب و مقامات متفاوت میباشند، مقام بالاتر نسبت به مراتب پائینتر، حق شفاعت دارد.
امام باقر(ع) میفرماید: یک فرد از مؤمنان، حداقل در مورد سی نفر حق شفاعت دارد[۳] و نیز میفرماید: یک مرد مؤمن در مورد قوم و بستگان و اهل خانواده خود میتواند شفاعت نماید.[۴] سررشتهدار این سلسله نیز پیامبر(ص) و اهل بیت(ع) میباشند که صاحب مقام شفاعت کبری در قیامت هستند. امام صادق(ع) در این مورد میفرماید: ما من احد من الاوّلین و الاخرین الا و هو یحتاج الی شفاعه محمد یوم القیامه[۵] هیچ فردی از خوبان و بدان چه از امتهای گذشته و چه از امت اسلام نیستند، مگر اینکه در قیامت محتاج شفاعت رسول اکرم (ص) میباشند؛ زیرا طبق روایات، این مقام از آن رسول اکرم(ص) میباشد که خداوند به آن حضرت اعطا فرموده است.
مسئله شفاعت به معنای بهره گرفتن شایستگان از عفو و رحمت واسعه پروردگار در پرتو دستگیری و عنایت اؤلیای الهی، یکی از معارف قرآنی و از اعتقادات اصیل و امیدبخش اسلام است که از یکسو به خاطر زمینههای مساعد افراد و از سوی دیگر به خاطر مقام و منزلت و آبروی اؤلیای الهی مخصوصاً پیامبر اسلام(ص) و ائمه(ع)، این تفضل از رهگذر شفاعت آنان نصیب دیگران میگردد و بسیاری از کسانیکه اهل عذاب و آتش هستند و مستحق عقوبت و مجازات، بهوسیله آنان نجات مییابند و به صف اهل بهشت میپیوندند.
مطالعه بیشتر
- شفاعت در قلمرو عقل و قرآن و حدیث، نوشته آیت الله جعفر سبحانی.
- تفسیر المیزان، ج۱، ذیل آیه ۴۸، سوره مبارکه بقره.
جستارهای وابسته
منابع
- ↑ راغب اصفهانى، حسين بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن، محقق: داوودى، صفوان عدنان، بیروت، ناشر: دار الشامية، چاپ یکم، 1412 ه. ق، ص 457، کلمه «شفع».
- ↑ سبحانی، جعفر، الهیات، قم، ناشر: المركز العالمي للدراسات الإسلامية، چاپ سوم، 1412 ق، ج۴، ص۳۴۴.
- ↑ محمدی ری شهری، میزان الحکمه، ۵ جلدی، چاپ دارالحدیث، ج۲، ص۱۴۷۶، ح۹۵۲۴.
- ↑ ری شهری، میزان الحکمه، دارالحدیث، ج۲، ص۱۴۷۶، ح۹۵۲۳.
- ↑ ری شهری، میزان الحکمه، دارالحدیث، ج۲، ص۱۴۷۴، ح۹۴۹۸.