روایت «الخلاف یهدم الرأی»
 | این مقاله هماکنون به دست روح الله بهمنی در حال ویرایش است. |
همانطور كه میدانيم اختلاف نظر و ديدگاه موجب رشد و پيشرفت در انديشه میشود ولی در نهجالبلاغه از زبان حضرت اميرالمؤمنين(ع) نقل شده كه «الخلاف يهدم الرأی» اين تضاد و پارادوكس چگونه قابل حل است؟
مقدمه
آنچه باعث رشد و پيشرفت فكري و عملي ميشود، تعامل، تضارب در آراء و انديشهها ميباشد، اختلاف نظر در انديشه تا مادامي كه به كينهتوزي، تجاوز، ويراني و... منجر نشده باشد، ويرانگر و مذموم نيست اختلافي كه از روي لجاجت، كينه، جهل و... باشد آراء و انديشهها را منهدم و تباه ميسازد.
اختلاف به معناي ناهماهنگي، عدم توافق و همسو نبودن ميباشد اگر چنين اختلاف به خاطر برداشتهاي متفاوت به تناسب فهم انسانها باشد و به جنگ و ستيز منجر نشود، اشكالي ندارد.1
قرآن كريم ميفرمايد: "... فبشر عبادالذين يستمعون القول فيتبعون احسنه اولئك الذين هديهم الله و اولئك هم اولوالالباب"2 ... پس بندگان مرا بشارت ده همان كساني كه سخنان را ميشنوند و از نيكوترين آنها پيروي ميكنند؛ آنان كساني هستند كه خدا هدايتشان كرده و آنها خردمندانند. بندگان خدا به سخنان مختلف گوش ميدهند و با كمك نيروي عقل و خرد بهترين آنها را برميگزينند و بدون هيچ تعصب و لجاجتي و محدوديتي در فكر و انديشه، با آراء و نظرات برخورد ميكنند.
بنابراين، دين مقدس اسلام، داراي منطق آزاد انديشي و حقيقتگرايانه ميباشد.3
انديشه و فكري كه اميد هدايت در آن نباشد و منشأ آن هواي نفس، كينه، تعصب، جهالت و تفرقه باشد، منجر به انهدام دين و احكام آن ميشود و اختلافي نيز كه از آن ناشي ميشود ويرانگر است كه در روايات اسلامي نيز خطر چنين اختلافهايي نيز گوشزد شده است چنان كه حضرت امام علي _ عليه السّلام _ ميفرمايد: الخلاف يهدم الرأي؛4 اختلاف نابود كنندة انديشه است.
قرآن كريم نيز مردم را از هرگونه اختلاف و تفرقه پرهيز داده و ميفرمايد: واعتصموا بحبل الله جميعاً و لا تفرقوا...؛ و همگي به ريسمان خدا (قرآن و اسلام و هرگونه وسيلة ارتباط ديگر) چنگ زنيد و پراكنده نشويد...5
پس منظور از اختلافي كه ويرانگر و مذمور ميباشد، اختلافي است كه نتيجة آن تفرقه، لجاجت، جنگ، تجاوز و... باشد وگرنه اختلاف انديشه و تبادل و تعامل آراء و گوش دادن و شنيدن اقوال مختلف و انتخاب و برگزيدن بهترين آنها همواره مورد تأييد قرآن كريم و روايات اسلامي بوده است.
پيامبر اكرم _ صلّي الله عليه و آله _ ميفرمايد: مثل المؤمن في توادهم و تراحمهم كمثل الجسد الواحد اذا اشتكي بعضه تداعي سائره بالسهد والحمي؛
مثل فرد با ايمان در دوستي و نيكي به يكديگر همچون اعضاي يك پيكر است كه چون بعضي از آن رنجور شود و به درد آيد، اعضاي ديگر را قرار و آرامش نخواهد بود.6
پي نوشت‌ها:
1 . ر. ك: مصطفي حسيني دشتي، معارف و معاريف، تهران ، انتشارات مفيد، بيتا، ج 2، ص 1 3.
2 . سورة زمر، آية 17، 18.
3 . ابن ابي الحديد، شرح نهجالبلاغه، قم، كتابخانه آيت الله مرعشي نجفي، سال 1404 هـ ، ق، ج 19، ص 36.
4 . محمد تقي جعفري، شرح نهجالبلاغه، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامي، سال نشر 1373، ذيل حكمت 215.
5 . ر. ك: تفسير نمونه، همان، ج 3، ص 28، 33.
6 . علامه مجلسي، بحارالانوار، بيروت، مؤسسه الوفاء، 1304 ق، ج 58، ص 150.