ازدواج سفید: تفاوت میان نسخه‌ها
حسین بادروج (بحث | مشارکت‌ها) بدون خلاصۀ ویرایش |
عمار شاهرودی (بحث | مشارکت‌ها) ابرابزار |
||
| (۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{شروع متن}}{{سوال}}ازدواج سفید چیست و حکم شرعی آن چگونه است و چه تبعاتی دارد؟ | {{شروع متن}}{{سوال}}ازدواج سفید چیست و حکم شرعی آن چگونه است و چه تبعاتی دارد؟ | ||
{{پایان سوال}}{{پاسخ}}ازدواج | {{پایان سوال}} | ||
{{درگاه|واژه‌ها}} | |||
{{پاسخ}}'''ازدواج سفید'''، گونه‌ای ارتباط برون‌همسری میان زن و مرد است که بر پایه شهوت و [[غرایز جنسی]] شکل می‌گیرد و فاقد قالب شرعی [[نکاح]] می‌باشد. در جوامع غربی، این پدیده با عنوان «'''هم‌باشی'''» شناخته می‌شود. از نگاه فقیهان شیعه، این نوع رابطه نه تنها از نظر شرعی ناروا و ممنوع است، بلکه مصداق ازدواج صحیح به‌شمار نمی‌رود؛ چراکه ارکان لازم برای انعقاد نکاح، مانند جاری شدن [[صیغه عقد]]، در آن رعایت نمی‌شود و طرفین نیز نسبت به لوازم و احکام نکاح شرعی (مانند ارث، [[نفقه]] و [[عده نگه داشتن زنان|عده]]) هیچ تعهدی ندارند. | |||
برای این پدیده، آثاری چون افزایش خیانت، بالا رفتن میزان بارداری‌های ناخواسته، [[سقط جنین]]، و آسیب به نهاد خانواده برشمرده شده است. | برای این پدیده، آثاری چون افزایش خیانت، بالا رفتن میزان بارداری‌های ناخواسته، [[سقط جنین]]، و آسیب به نهاد خانواده برشمرده شده است. علت گسترش این معضل را عواملی از قبیل کاهش نظارت والدین بر رفتار فرزندان و همچنین افزایش میانگین سن ازدواج دانسته‌اند. در مقابل، برای مهار این پدیده راهکارهایی از جمله فراهم‌سازی شرایط [[ازدواج آسان]]، ایجاد فرصت‌های شغلی و بهره‌گیری از [[ازدواج موقت]] ارائه گردیده است. | ||
== ازدواج سفید یا هم‌باشی == | == ازدواج سفید یا هم‌باشی == | ||
ازدواج سفید به رابطه‌ای گفته می‌شود که میان زن و مرد بر پایه عواطف و تمایلات جنسی شکل می‌گیرد، اما تشریفات شرعی [[نکاح]] مانند جاری شدن [[صیغه عقد]] در آن رعایت نمی‌گردد. برای این گونه روابط، عناوینی همچون [[هم‌باشی]]، هم‌خانگی و هم‌بالینی نیز به کار می‌رود.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جامعه‌شناسی خانواده با نگاهی به منابع اسلامی|سال=۱۳۹۲|نام=حسین|نام خانوادگی=بستان|ناشر=پژوهشگاه حوزه و دانشگاه|صفحه=63|مکان=قم}}</ref> علت نامگذاری آن به «ازدواج سفید» این دانسته شده که در این نوع رابطه، شناسنامه زن و مرد همچنان بدون درج ازدواج (سفید) باقی می‌ماند. | ازدواج سفید به رابطه‌ای گفته می‌شود که میان زن و مرد بر پایه عواطف و تمایلات جنسی شکل می‌گیرد، اما تشریفات شرعی [[نکاح]] مانند جاری شدن [[صیغه عقد]] در آن رعایت نمی‌گردد. برای این گونه روابط، عناوینی همچون [[هم‌باشی]]، هم‌خانگی و هم‌بالینی نیز به کار می‌رود.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جامعه‌شناسی خانواده با نگاهی به منابع اسلامی|سال=۱۳۹۲|نام=حسین|نام خانوادگی=بستان|ناشر=پژوهشگاه حوزه و دانشگاه|صفحه=63|مکان=قم}}</ref> علت نامگذاری آن به «ازدواج سفید» این دانسته شده که در این نوع رابطه، شناسنامه زن و مرد همچنان بدون درج ازدواج (سفید) باقی می‌ماند.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده=اعظم رحمت آبادی|وبگاه=نورمگز|نشانی=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1342339/ازدواج-سفید-پیامدها-و-خطرات|عنوان=ازدواج سفید؛ پیامدها و خطرات|تاریخ بازبینی=۱۴۰۵/۰۳/۰۴|سال=1396}}</ref> معادل رایج ازدواج سفید در جوامع غربی، «هم‌باشی» است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=ازدواج سفید از منظر فقهی حقوقی|سال=1400|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1825943/ازدواج-سفید-از-منظر-فقهی-حقوقی|نام=علی|نام خانوادگی=نصرتی|ناشر=مطالعات راهبردی زنان|صفحه=92}}</ref> | ||
=== تمایز با ازدواج شرعی === | === تمایز با ازدواج شرعی === | ||
ازدواج سفید در چندین جنبه با نکاح شرعی تفاوت دارد. از جمله شرایط صحت ازدواج | ازدواج سفید در چندین جنبه با نکاح شرعی تفاوت دارد. از جمله: شرایط صحت ازدواج شرعی (مانند ازدواج نکردن همزمان با دو خواهر و …)، جاری شدن صیغه محرمیت، [[تعیین مهریه]]، رعایت دوره [[عده نگه داشتن زنان|عده]] برای زن پس از طلاق یا فوت همسر، و نیز کسب اجازه از پدر یا جد پدری برای ازدواج دوشیزه [[باکره]] می‌باشد؛ در حالی که هیچ‌یک از این موارد در ازدواج سفید رعایت نمی‌شود. افزون بر این، ازدواج شرعی آثاری همچون بهره‌مندی زن و شوهر از ارث یکدیگر، پرداخت [[مهریه]] و نیز [[نفقه]] را به دنبال دارد؛ اما رابطه ازدواج سفید فاقد این آثار است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=بررسی تفاوتها و همسویی‌های ازدواج سفید با نکاح معاطاتی از منظر فقه امامیه|سال=1398|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1810672/بررسی-تفاوتها-و-همسویی-های-ازدواج-سفید-با-نکاح-معاطاتی-از-منظر-فقه-امامیه|نام=علیرضا|نام خانوادگی=جعفرزاده کوچکی|ناشر=همایش پژوهش‌های دینی، علوم اسلامی، فقه و حقوق در ایران و جهان اسلام.|صفحه=15}}</ref> | ||
=== پیشینه === | === پیشینه === | ||
گسترش پدیده ازدواج سفید در کشورهای اسلامی، ناشی از تأثیرپذیری از فرهنگ جوامع غربی ارزیابی | گسترش پدیده ازدواج سفید در کشورهای اسلامی، ناشی از تأثیرپذیری از فرهنگ جوامع غربی ارزیابی شده است که در سال‌های پایانی دهه ۱۹۶۰ میلادی، تحولاتی در اروپا و ایالات متحده با عنوان «[[انقلاب جنسی]]» رخ داد. در آن دوره، به بهانه آزادی‌های جنسی، انواع ناهنجاری‌های اخلاقی رواج یافت. یکی از مصادیق این انحرافات، رابطه هم‌باشی (هم‌خانگی بدون ازدواج) ذکر شده که در سایه همین دگرگونی‌ها رونق گرفت و به تدریج به سایر جوامع نیز منتقل گردید.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=ماهیت، مشروعیت و آثار ازدواج سفید|سال=1401|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1758673/ماهیت-مشروعیت-و-اثار-ازدواج-سفید|نام=جعفر|نام خانوادگی=ارجمند دانش|صفحه=15}}</ref> | ||
== حکم شرعی ازدواج سفید == | == حکم شرعی ازدواج سفید == | ||
بر اساس نظر فقیهان شیعه، رابطه‌ای که با عنوان ازدواج سفید شناخته می‌شود، [[حرام]] بوده و در [[حکم زنا]] به‌شمار می‌رود. | بر اساس نظر فقیهان شیعه، رابطه‌ای که با عنوان ازدواج سفید شناخته می‌شود، [[حرام]] بوده و در [[حکم زنا]] به‌شمار می‌رود. بر پایه استفتایی که در سال ۱۳۹۷ هجری شمسی از جمعی از مراجع تقلید نظیر [[سید علی خامنه‌ای|آیت‌الله خامنه‌ای]]، [[مکارم شیرازی]]، [[نوری همدانی]]، [[سبحانی]]، [[شبیری زنجانی]] و [[صافی گلپایگانی]] به عمل آمد، همگی این نوع رابطه را حرام اعلام کرده‌اند؛ گروهی نیز با استناد به ماده ۱۰۶۲ [[قانون مدنی]] جمهوری اسلامی ایران که به صراحت بر لزوم جاری شدن صیغه عقد در ازدواج تأکید دارد، ازدواج سفید را در ایران غیرقانونی می‌دانند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=ماهیت، مشروعیت و آثار ازدواج سفید|سال=1401|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1758673/ماهیت-مشروعیت-و-اثار-ازدواج-سفید|نام=جعفر|نام خانوادگی=ارجمند دانش|صفحه=20}}</ref> | ||
گروهی نیز با استناد به ماده ۱۰۶۲ [[قانون مدنی]] جمهوری اسلامی ایران که به صراحت بر لزوم جاری شدن صیغه عقد در ازدواج تأکید دارد، ازدواج سفید را در ایران غیرقانونی می‌دانند. | |||
== عوامل زمینه‌ساز، پیامدها و راهکارهای مقابله == | == عوامل زمینه‌ساز، پیامدها و راهکارهای مقابله == | ||
برخی پژوهشگران، عواملی مانند [[کمبود محبت]] و نیازهای عاطفی، کاهش نظارت والدین بر رفتار فرزندان، طرد شدن جوانان از سوی خانواده و [[افزایش سن ازدواج]] به ویژه در میان دختران را از جمله دلایل گسترش ازدواج سفید برشمرده‌اند. | {{همچنین ببینید|ازدواج موقت}} | ||
* تضعیف و تهدید نهاد خانواده؛ | برخی پژوهشگران، عواملی مانند [[کمبود محبت]] و نیازهای عاطفی، کاهش نظارت والدین بر رفتار فرزندان، طرد شدن جوانان از سوی خانواده و [[افزایش سن ازدواج]] به ویژه در میان دختران را از جمله دلایل گسترش ازدواج سفید برشمرده‌اند. برای این پدیده، آثار و تبعات متعددی ذکر گردیده است از جمله | ||
* گسترش روابط جنسی خارج از چارچوب شرع، افزایش بارداری‌های ناخواسته و [[سقط جنین]]؛ | * تضعیف و تهدید نهاد خانواده؛ | ||
* کاهش نرخ فرزندآوری، و نیز نامشخص بودن وضعیت حقوقی و شناسایی فرزندان حاصل از این رابطه؛ | * گسترش روابط جنسی خارج از چارچوب شرع، افزایش بارداری‌های ناخواسته و [[سقط جنین]]؛ | ||
* کاهش نرخ فرزندآوری، و نیز نامشخص بودن وضعیت حقوقی و شناسایی فرزندان حاصل از این رابطه؛ | |||
* آسیب‌های روانی مانند گرایش به [[اعتیاد]]. | * آسیب‌های روانی مانند گرایش به [[اعتیاد]].<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=ازدواج سفید از منظر فقهی حقوقی|سال=1400|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1825943/ازدواج-سفید-از-منظر-فقهی-حقوقی|نام=علی|نام خانوادگی=نصرتی|ناشر=مطالعات راهبردی زنان|صفحه=92}}</ref> | ||
{{ | برای کاهش این پدیده اجتماعی، راهکارهایی همچون تسهیل شرایط ازدواج، ایجاد زمینه‌های شغلی مناسب، تقویت فرهنگ مسئولیت‌پذیری و ترویج [[ازدواج موقت]] پیشنهاد شده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=بررسی تفاوتها و همسویی‌های ازدواج سفید با نکاح معاطاتی از منظر فقه امامیه|سال=1398|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1810672/بررسی-تفاوتها-و-همسویی-های-ازدواج-سفید-با-نکاح-معاطاتی-از-منظر-فقه-امامیه|نام=علیرضا|نام خانوادگی=جعفرزاده کوچکی|ناشر=همایش پژوهش‌های دینی، علوم اسلامی، فقه و حقوق در ایران و جهان اسلام.|صفحه=15}}</ref> | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{پانویس|۲}}{{شاخه | {{پانویس|۲}} | ||
| شاخه اصلی = | {{شاخه | ||
| شاخه فرعی۱ = | | شاخه اصلی =علوم و مباحث اجتماعی | ||
| شاخه فرعی۲ = | | شاخه فرعی۱ =خانواده | ||
| شاخه فرعی۲ =ازدواج | |||
| شاخه فرعی۳ = | | شاخه فرعی۳ = | ||
}} {{ارزیابی | }} | ||
| شناسه = | {{ارزیابی | ||
| شناسه = شد | |||
| عکس = <!--خالی | شد--> | | عکس = <!--خالی | شد--> | ||
| درگاه = | | درگاه = شد | ||
| ادبیات = | | ادبیات = شد | ||
| پیوند = | | پیوند = شد | ||
| ناوبری = | | ناوبری = شد | ||
| تغییرمسیر = | | تغییرمسیر = شد | ||
| ارجاعات = | | ارجاعات = شد | ||
| ارزیابی کمی = | | ارزیابی کمی = شد | ||
| ارزیابی کیفی = | | ارزیابی کیفی = شد | ||
| اولویت = | | اولویت = ج | ||
| کیفیت = | | کیفیت = خیلی خوب | ||
}} {{پایان متن}} | }} | ||
{{پایان متن}} | |||
نسخهٔ کنونی تا ۲۲ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۵۳
ازدواج سفید، گونه‌ای ارتباط برون‌همسری میان زن و مرد است که بر پایه شهوت و غرایز جنسی شکل می‌گیرد و فاقد قالب شرعی نکاح می‌باشد. در جوامع غربی، این پدیده با عنوان «هم‌باشی» شناخته می‌شود. از نگاه فقیهان شیعه، این نوع رابطه نه تنها از نظر شرعی ناروا و ممنوع است، بلکه مصداق ازدواج صحیح به‌شمار نمی‌رود؛ چراکه ارکان لازم برای انعقاد نکاح، مانند جاری شدن صیغه عقد، در آن رعایت نمی‌شود و طرفین نیز نسبت به لوازم و احکام نکاح شرعی (مانند ارث، نفقه و عده) هیچ تعهدی ندارند.
برای این پدیده، آثاری چون افزایش خیانت، بالا رفتن میزان بارداری‌های ناخواسته، سقط جنین، و آسیب به نهاد خانواده برشمرده شده است. علت گسترش این معضل را عواملی از قبیل کاهش نظارت والدین بر رفتار فرزندان و همچنین افزایش میانگین سن ازدواج دانسته‌اند. در مقابل، برای مهار این پدیده راهکارهایی از جمله فراهم‌سازی شرایط ازدواج آسان، ایجاد فرصت‌های شغلی و بهره‌گیری از ازدواج موقت ارائه گردیده است.
ازدواج سفید یا هم‌باشی
ازدواج سفید به رابطه‌ای گفته می‌شود که میان زن و مرد بر پایه عواطف و تمایلات جنسی شکل می‌گیرد، اما تشریفات شرعی نکاح مانند جاری شدن صیغه عقد در آن رعایت نمی‌گردد. برای این گونه روابط، عناوینی همچون هم‌باشی، هم‌خانگی و هم‌بالینی نیز به کار می‌رود.[۱] علت نامگذاری آن به «ازدواج سفید» این دانسته شده که در این نوع رابطه، شناسنامه زن و مرد همچنان بدون درج ازدواج (سفید) باقی می‌ماند.[۲] معادل رایج ازدواج سفید در جوامع غربی، «هم‌باشی» است.[۳]
تمایز با ازدواج شرعی
ازدواج سفید در چندین جنبه با نکاح شرعی تفاوت دارد. از جمله: شرایط صحت ازدواج شرعی (مانند ازدواج نکردن همزمان با دو خواهر و …)، جاری شدن صیغه محرمیت، تعیین مهریه، رعایت دوره عده برای زن پس از طلاق یا فوت همسر، و نیز کسب اجازه از پدر یا جد پدری برای ازدواج دوشیزه باکره می‌باشد؛ در حالی که هیچ‌یک از این موارد در ازدواج سفید رعایت نمی‌شود. افزون بر این، ازدواج شرعی آثاری همچون بهره‌مندی زن و شوهر از ارث یکدیگر، پرداخت مهریه و نیز نفقه را به دنبال دارد؛ اما رابطه ازدواج سفید فاقد این آثار است.[۴]
پیشینه
گسترش پدیده ازدواج سفید در کشورهای اسلامی، ناشی از تأثیرپذیری از فرهنگ جوامع غربی ارزیابی شده است که در سال‌های پایانی دهه ۱۹۶۰ میلادی، تحولاتی در اروپا و ایالات متحده با عنوان «انقلاب جنسی» رخ داد. در آن دوره، به بهانه آزادی‌های جنسی، انواع ناهنجاری‌های اخلاقی رواج یافت. یکی از مصادیق این انحرافات، رابطه هم‌باشی (هم‌خانگی بدون ازدواج) ذکر شده که در سایه همین دگرگونی‌ها رونق گرفت و به تدریج به سایر جوامع نیز منتقل گردید.[۵]
حکم شرعی ازدواج سفید
بر اساس نظر فقیهان شیعه، رابطه‌ای که با عنوان ازدواج سفید شناخته می‌شود، حرام بوده و در حکم زنا به‌شمار می‌رود. بر پایه استفتایی که در سال ۱۳۹۷ هجری شمسی از جمعی از مراجع تقلید نظیر آیت‌الله خامنه‌ای، مکارم شیرازی، نوری همدانی، سبحانی، شبیری زنجانی و صافی گلپایگانی به عمل آمد، همگی این نوع رابطه را حرام اعلام کرده‌اند؛ گروهی نیز با استناد به ماده ۱۰۶۲ قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران که به صراحت بر لزوم جاری شدن صیغه عقد در ازدواج تأکید دارد، ازدواج سفید را در ایران غیرقانونی می‌دانند.[۶]
عوامل زمینه‌ساز، پیامدها و راهکارهای مقابله
برخی پژوهشگران، عواملی مانند کمبود محبت و نیازهای عاطفی، کاهش نظارت والدین بر رفتار فرزندان، طرد شدن جوانان از سوی خانواده و افزایش سن ازدواج به ویژه در میان دختران را از جمله دلایل گسترش ازدواج سفید برشمرده‌اند. برای این پدیده، آثار و تبعات متعددی ذکر گردیده است از جمله
- تضعیف و تهدید نهاد خانواده؛
- گسترش روابط جنسی خارج از چارچوب شرع، افزایش بارداری‌های ناخواسته و سقط جنین؛
- کاهش نرخ فرزندآوری، و نیز نامشخص بودن وضعیت حقوقی و شناسایی فرزندان حاصل از این رابطه؛
- آسیب‌های روانی مانند گرایش به اعتیاد.[۷]
برای کاهش این پدیده اجتماعی، راهکارهایی همچون تسهیل شرایط ازدواج، ایجاد زمینه‌های شغلی مناسب، تقویت فرهنگ مسئولیت‌پذیری و ترویج ازدواج موقت پیشنهاد شده است.[۸]
منابع
- ↑ بستان، حسین (۱۳۹۲). جامعه‌شناسی خانواده با نگاهی به منابع اسلامی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. ص۶۳.
- ↑ اعظم رحمت آبادی (1396). «ازدواج سفید؛ پیامدها و خطرات». نورمگز. دریافت‌شده در ۱۴۰۵/۰۳/۰۴. تاریخ وارد شده در
|تاریخ بازبینی=را بررسی کنید (کمک) - ↑ نصرتی، علی (۱۴۰۰). ازدواج سفید از منظر فقهی حقوقی. مطالعات راهبردی زنان. ص۹۲.
- ↑ جعفرزاده کوچکی، علیرضا (۱۳۹۸). بررسی تفاوتها و همسویی‌های ازدواج سفید با نکاح معاطاتی از منظر فقه امامیه. همایش پژوهش‌های دینی، علوم اسلامی، فقه و حقوق در ایران و جهان اسلام. ص۱۵.
- ↑ ارجمند دانش، جعفر (۱۴۰۱). ماهیت، مشروعیت و آثار ازدواج سفید. ص۱۵.
- ↑ ارجمند دانش، جعفر (۱۴۰۱). ماهیت، مشروعیت و آثار ازدواج سفید. ص۲۰.
- ↑ نصرتی، علی (۱۴۰۰). ازدواج سفید از منظر فقهی حقوقی. مطالعات راهبردی زنان. ص۹۲.
- ↑ جعفرزاده کوچکی، علیرضا (۱۳۹۸). بررسی تفاوتها و همسویی‌های ازدواج سفید با نکاح معاطاتی از منظر فقه امامیه. همایش پژوهش‌های دینی، علوم اسلامی، فقه و حقوق در ایران و جهان اسلام. ص۱۵.