تشبیه کوه‌ها به میخ در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۳۸

سؤال

در مورد میخ‌های زمین که همان کوه‌ها هستند چطور میخ برای زمین حساب می‌شوند کره زمین کروی شکل و متحرک است کوه‌ها چگونه میخ حساب می‌شوند؟

تشبیه کوه‌ها به میخ در قرآن، توصیفی است که در قرآن آمده است که مانع از لرزش زمین می‌شود. مفسران گفته‌اند که دو برداشت می‌توان از این تشبیه داشت: یک) در مقابل طوفان‌ها و حوادث گوناگون کوه‌ها پناهگاه مردم هستند و دو) این تشبیه، تنها از جهت استعاره نیست بلکه واقعیتی علمی است که کوه‌ها مانع از لرزش زمین می‌شوند.

کوه‌ها در آیات

قرآن در آیاتی آفرینش کوه‌ها را در کنار آفرینش زمین آورده است.^[۱] گاهی راز آفرینش کوه‌ها را ثابت نگه‌داشتن زمین از لرزش‌ها دانسته است.^[۲] گاهی از مردم می‌خواهد به کوه‌ها نظاره کنند که چگونه در جای خود نصب گردیده (و آرامش زمین را حفظ کرده است)؟!^[۳] در روایات نیز به این نکته اشاره شده است که خداوند زمین را پدیدآورد و نگاهش داشت، میخ‌های آن را استوار ساخت.^[۴]

خداوند در سوره نبأ از مردم می‌خواهد که در آفرینش اندیشه کنند و ببینند آیا ما زمین را بستر آرامش قرار ندادیم؟^[۵] در ادامه به طور صریح کوه‌ها را به میخ تشبیه شده است:

﴿

وَ الْجِبالَ أَوْتاداً

و كوه‌ها را [چون‌] ميخ‌هايى [نگذاشتيم‌]؟

نبأ:۷

﴾

معنای تشبیه کوه‌ها به میخ

کوه یعنی بلندایی از سنگ و خاک.^[۶] محافظت زمین از لرزش و رانش توسط استقرار کوه‌ها صورت می‌گیرد! ^[۷] كوه‏‌ها علاوه بر اينكه ريشه‏ در اعماق زمين دارند و همچون زرهى پوسته زمين را در برابر فشار درونى و بيرونی حفظ مى‏‌كنند، ديوارهاى بلندى در برابر طوفان‌هاى سخت و سنگين محسوب مى‏‌شوند و پناهگاه مطمئنى براى آسايش انسان مى‏‌سازند. دانشمندان مى‏‌گويند اگر سطح زمين صاف بود، قشر هوا به هنگام حركت زمين روى آن مى‏لغزيد، و طوفان‌هاى بزرگی ايجاد مى‏شد.^[۸] از همین‌روی قرآن به صراحت از کوه به عنوان میخ یاد می‌کند و آن را باعث آرامش زمین از لرزش و رانش می‌داند ^[۹]

کوه‌ها از جهات متعددی مایه ثبات زمین هستند.

ریشه کوه‌ها در اعماق زمین برای جلوگیری از لرزش‌ها: ریشه آن‌ها در اعماق زمین به هم پیوسته است و همچون زره محکمی، کره زمین را در برابر فشارهایی که از حرارت درونی ناشی می‌شود، حفظ می‌کند و اگر کوه‌ها نبودند، زلزله‌های ویران‌گر آن قدر زیاد بود که شاید مجالی به انسان برای زندگی نمی‌داد. ^[۱۰] یعنی کوه‌ها را میخ‌هایی برای زمین قرار دادیم تا زمین آنان را [به این سو و آن سو] نلرزاند. کوه با ضخامت و سنگینی خود به حدی می‌رسد که زمین را از لرزیدن به سبب سنگینی‌اش نگه می‌دارد.^[۱۱] ^[۱۲]
کوه‌ها ستون‌های نگهدارنده زمین: معنای میخ‌بودن کوه‌ها این است که زمین به واسطه آن‌ها نگه داشته می‌شود و پایداری و تعادل و ثباتش را می‌یابد، همان‌گونه که خانه با میخ‌هایش استوار می‌ماند و خیمه بر ستون‌هایش برپا می‌شود.^[۱۳] ^[۱۴]
کوه مانع حرکت‌های زمین: زمین همانند کشتی است که وقتی بر روی سطح آب انداخته شود، کج می‌شود؛ و چون اجسام سنگین در آن گذاشته شود، قرار می‌گیرد. و شاید مقصودشان این باشد که اگر زمین با کوه‌ها محکم و استوار نمی‌شد، ممکن بود به سبب موج‌خوردن هوا و مانند آن، حرکتی قهری پیدا کند. ^[۱۵]
پیدایش کوه‌ها از آتش‌فشان‌ها: اگر قرآن كوه‏‌ها را ميخ خوانده، شايد از اين جهت بوده كه پيدايش عمده كوه‏‌هايى كه در روى زمين است از عمل آتش‌فشان‏‌هاى تحت الارضى است، كه يك نقطه از زمين را مى‌‏شكافد و مواد مذاب زمينى از آن فوران مى‌‏كند، و به اطراف آن نقطه مى‏‌ريزد، و به تدريج اطراف آن نقطه بالا مى‏‌آيد تا به صورت ميخى كه روى زمين كوبيده باشند، در آيد، و باعث سكون و آرامش فوران آتش‌فشان زير زمين گردد، و اضطراب و نوسان زمين از بين برود.^[۱۶]

منابع

↑ سوره رعد، آیه ۳. سوره حجر، آیه ۱۹. سوره نحل، آیه ۱۵. سوره انبیاء، آیه ۳۱. سوره نمل، آیه ۶۱. سوره لقمان، آیه ۱۰. سوره فصلت، آیه۱۰. سوره ق، آیه ۷. سوره مرسلات، آیه ۲۷.
↑ سوره نحل، آیه ۱۵. سوره انبیاء، آیه ۳۱. سوره لقمان، آیه ۱۰.
↑ سوره غاشیه، آیه ۱۹.
↑ نهج البلاغه، خطبه ۱۸۶.
↑ سوره نبأ، آیه ۶.
↑ معین، محمد، فرهنگ فارسی، تهران، امیر کبیر، چاپ هشتم، ۱۳۷۱ش، ج۳، ص۳۱.
↑ نجفی، گودرز، مطالب شگفت انگیز قرآن، تهران، نشر سبحان، ص ۳۶.
↑ مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، تهران، دار الكتب الإسلاميه، چاپ دهم، ۱۳۷۱ش، ج۲۶، ص۱۷.
↑ سوره نبأ، آیه۷.
↑ مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، تهران، دار الكتب الإسلاميه، چاپ دهم، ۱۳۷۱ش، ج۲۶، ص۱۷.
↑ طوسى، محمد بن حسن، التبيان في تفسير القرآن، بیروت، دار إحياء التراث العربي، چاپ اول، ج۱۰، ص۲۳۹.
↑ قرشى بنابى، على‏اكبر، قاموس قرآن، تهران، دار الكتب الإسلاميه، چاپ ششم، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۷.
↑ شريف الرضى، محمد بن حسين، تلخيص البيان في مجازات القرآن، بیروت، دار الأضواء، چاپ دوم، ۱۴۰۶ق، ص۳۵۸.
↑ ابوحيان، محمد بن يوسف، تفسير النهر الماد من البحر المحيط، بيروت، دار الجنان، چاپ اول، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۲۰۸.
↑ مجلسى، محمدباقر بن محمدتقى، بحار الأنوار الجامعه لدرر أخبار الأئمه الأطهار(ع)، بیروت، دار إحياء التراث العربي، چاپ اول، ج۴، ص۲۵۰
↑ طباطبايى، محمدحسين، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه: محمدباقر موسوی همدانی، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ش، ج۲۰، ص۲۶۱.

[1] سوره رعد، آیه ۳. سوره حجر، آیه ۱۹. سوره نحل، آیه ۱۵. سوره انبیاء، آیه ۳۱. سوره نمل، آیه ۶۱. سوره لقمان، آیه ۱۰. سوره فصلت، آیه۱۰. سوره ق، آیه ۷. سوره مرسلات، آیه ۲۷.

[2] سوره نحل، آیه ۱۵. سوره انبیاء، آیه ۳۱. سوره لقمان، آیه ۱۰.

[3] سوره غاشیه، آیه ۱۹.

[4] نهج البلاغه، خطبه ۱۸۶.

[5] سوره نبأ، آیه ۶.

[6] معین، محمد، فرهنگ فارسی، تهران، امیر کبیر، چاپ هشتم، ۱۳۷۱ش، ج۳، ص۳۱.

[7] نجفی، گودرز، مطالب شگفت انگیز قرآن، تهران، نشر سبحان، ص ۳۶.

[8] مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، تهران، دار الكتب الإسلاميه، چاپ دهم، ۱۳۷۱ش، ج۲۶، ص۱۷.

[9] سوره نبأ، آیه۷.

[10] مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، تهران، دار الكتب الإسلاميه، چاپ دهم، ۱۳۷۱ش، ج۲۶، ص۱۷.

[11] طوسى، محمد بن حسن، التبيان في تفسير القرآن، بیروت، دار إحياء التراث العربي، چاپ اول، ج۱۰، ص۲۳۹.

[12] قرشى بنابى، على‏اكبر، قاموس قرآن، تهران، دار الكتب الإسلاميه، چاپ ششم، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۷.

[13] شريف الرضى، محمد بن حسين، تلخيص البيان في مجازات القرآن، بیروت، دار الأضواء، چاپ دوم، ۱۴۰۶ق، ص۳۵۸.

[14] ابوحيان، محمد بن يوسف، تفسير النهر الماد من البحر المحيط، بيروت، دار الجنان، چاپ اول، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۲۰۸.

[15] مجلسى، محمدباقر بن محمدتقى، بحار الأنوار الجامعه لدرر أخبار الأئمه الأطهار(ع)، بیروت، دار إحياء التراث العربي، چاپ اول، ج۴، ص۲۵۰

[16] طباطبايى، محمدحسين، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه: محمدباقر موسوی همدانی، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ش، ج۲۰، ص۲۶۱.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
 {{شروع متن}}
 {{سوال}}
 در مورد میخ‌های زمین که همان کوه‌ها هستند چطور میخ برای زمین حساب می‌شوند کره زمین کروی شکل و متحرک است کوه‌ها چگونه میخ حساب می‌شوند؟
 {{پایان سوال}}
-{{پاسخ}}خداوند در چند جای قرآن، کوه‌ها را تشبیه به میخ‌هایی در زمین کرده است که مانع از لرزش زمین می‌شود. دو برداشت می‌توان از این تشبیه داشت که یک اینکه در مقابل طوفان‌ها و حوادث گوناگون کوه‌ها پناهگاه مردم هستند و دو اینکه این تشبیه، تنها از جهت استعاره نیست بلکه واقعیتی علمی است که مانع از لرزش زمین می‌شوند.
+{{پاسخ}}
-== تشبیه کوه‌ها به میخ در آیات ==
+'''تشبیه کوه‌ها به میخ در قرآن'''، توصیفی است که در قرآن آمده است که مانع از لرزش زمین می‌شود. مفسران گفته‌اند که دو برداشت می‌توان از این تشبیه داشت: یک) در مقابل طوفان‌ها و حوادث گوناگون کوه‌ها پناهگاه مردم هستند و دو) این تشبیه، تنها از جهت استعاره نیست بلکه واقعیتی علمی است که کوه‌ها مانع از لرزش زمین می‌شوند.
-قرآن به طور صریح به این نکته اشاره دارد، می‌فرماید: {{قرآن|... وَ الْجِبالَ أَوْتاداً|ترجمه=و كوهها را [چون‌] ميخ‌هايى [نگذاشتيم‌]؟|سوره=نبأ|آیه=۷}} در جای دیگر می‌فرماید: {{قرآن|وَ إِلَی الْجِبالِ کَیْفَ نُصِبَتْ|ترجمه=(آیا) به کوه‌ها (نظاره نمی‌کنید) که چگونه در جای خود نصب گردیده (و آرامش زمین را حفظ کرده؟).|سوره=غاشیه|آیه=۱۹}}  در سوره لقمان آمده: {{قرآن|ترجمه=(خداوند) آسمان‌ها را بدون ستونی که آن را ببینید آفریده و در زمین کوه‌هایی افکند تا شما را نلرزاند و جایگاه شما آرام باشد.|سوره=لقمان|آیه=۱۰}} و نیز در آیه ۳۱ [[سوره انبیاء]] هم به این موضوع اشاره شده است.
-در روایات نیز به طور صریح به این نکته اشاره شده است. امام علی(ع) می‌فرماید: «(خداوند) زمین را پدیدآورد و نگاهش داشت، میخ‌های آن را استوار ساخت و سدّها را گردا گردش برافراخت.»<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۸۶.</ref>
+== کوه‌ها در آیات ==
+قرآن در آیاتی آفرینش کوه‌ها را در کنار آفرینش زمین آورده است.<ref>سوره رعد، آیه ۳. سوره حجر، آیه ۱۹. سوره نحل، آیه ۱۵. سوره انبیاء، آیه ۳۱. سوره نمل، آیه ۶۱. سوره لقمان، آیه ۱۰. سوره فصلت، آیه۱۰. سوره ق، آیه ۷. سوره مرسلات، آیه ۲۷.</ref> گاهی راز آفرینش کوه‌ها را ثابت نگه‌داشتن زمین از لرزش‌ها دانسته است.<ref>سوره نحل، آیه ۱۵. سوره انبیاء، آیه ۳۱. سوره لقمان، آیه ۱۰.</ref> گاهی از مردم می‌خواهد به کوه‌ها نظاره کنند که چگونه در جای خود نصب گردیده (و آرامش زمین را حفظ کرده است)؟!<ref>سوره غاشیه، آیه ۱۹.</ref> در روایات نیز به این نکته اشاره شده است که خداوند زمین را پدیدآورد و نگاهش داشت، میخ‌های آن را استوار ساخت.<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۸۶.</ref>
+خداوند در سوره نبأ از مردم می‌خواهد که در آفرینش اندیشه کنند و ببینند آیا ما زمین را بستر آرامش قرار ندادیم؟<ref>سوره نبأ، آیه ۶.</ref> در ادامه به طور صریح کوه‌ها را به میخ تشبیه شده است: {{قرآن بزرگ|وَ الْجِبالَ أَوْتاداً|ترجمه=و كوه‌ها را [چون‌] ميخ‌هايى [نگذاشتيم‌]؟|سوره=نبأ|آیه=۷}}
 == معنای تشبیه کوه‌ها به میخ ==
-کوه یعنی بلندایی از سنگ و خاک.<ref>معین، محمد، فرهنگ فارسی، تهران، امیر کبیر، چاپ هشتم، ۱۳۷۱، ج۳، ص۳۶–۳۱.</ref> کوه نمادی از صلابت، استواری، مقاومت، بزرگی و آرامش است. و محافظت زمین از لرزش و رانش توسط استقرار کوه‌ها صورت می‌گیرد! پس دلیل نقلی به صراحت از کوه به عنوان میخ یاد می‌کند و آن را باعث آرامش زمین از لرزش و رانش می‌داند و علوم تجربی هم بر این اعجاز قرآنی دست یافته است و آن را مورد تأیید قرار می‌دهد. امروزه ثابت شده است که چیزهای متحرک بیشتر به اهرم و ستون یا میخ احتیاج دارند. از طرفی یک چیز هم می‌تواند متحرک باشد و هم می‌تواند کروی شکل باشد و هم به یک تکیه گاه ثابت متکی باشد و مجموعه به هم پیوسته آن هم متحرک باشند. به عنوان مثال، چرخِ فلک، هم متحرک است و هم حالت کروی دارد و هم ستون و اهرم‌های مخصوص و به ظاهر ثابت تکیه گاه آن هستند و مجموعه آن را در حال چرخش حفظ می‌کند و نمی‌گذارد از مدار خارج شود. یک ماشین از یک مجموعه به هم پیوسته اعم از اهرم‌های عمودی، اهرم‌های افقی به ظاهر ثابت، قطعات و پیچ و مهره‌ها تشکیل شده است که هم همدیگر را از فروپاشی حفظ می‌کنند و هم مجموعه به هم پیوسته آن هم‌گام حرکت می‌کنند. هم چنین است کره زمین که هم متحرک است و شکل کروی دارد و هم توسط ستون‌های به ظاهر ثابت سنگی یعنی کوه‌ها تعادل آن حفظ گشته است و در عین حال مجموعه به هم پیوسته آن، با هم در یک مدار خاص در چرخش هستند.
+کوه یعنی بلندایی از سنگ و خاک.<ref>معین، محمد، فرهنگ فارسی، تهران، امیر کبیر، چاپ هشتم، ۱۳۷۱ش، ج۳، ص۳۱.</ref> محافظت زمین از لرزش و رانش توسط استقرار کوه‌ها صورت می‌گیرد! <ref> نجفی، گودرز، مطالب شگفت انگیز قرآن، تهران، نشر سبحان، ص ۳۶.</ref> كوه‏‌ها علاوه بر اينكه ريشه‏ در اعماق زمين دارند و همچون زرهى پوسته زمين را در برابر فشار درونى و بيرونی حفظ مى‏‌كنند، ديوارهاى بلندى در برابر طوفان‌هاى سخت و سنگين محسوب مى‏‌شوند و پناهگاه مطمئنى براى آسايش انسان مى‏‌سازند. دانشمندان مى‏‌گويند اگر سطح زمين صاف بود، قشر هوا به هنگام حركت زمين روى آن مى‏لغزيد، و طوفان‌هاى بزرگی ايجاد مى‏شد.<ref>مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، تهران، دار الكتب الإسلاميه، چاپ دهم، ۱۳۷۱ش، ج۲۶، ص۱۷.</ref> از همین‌روی قرآن به صراحت از کوه به عنوان میخ یاد می‌کند و آن را باعث آرامش زمین از لرزش و رانش می‌داند <ref>سوره نبأ، آیه۷.</ref>
-امروزه از نظر علمی نیز این حقیقت ثابت شده که کوه‌ها از جهات متعددی مایه ثبات زمین هستند.
+کوه‌ها از جهات متعددی مایه ثبات زمین هستند.
+* '''ریشه کوه‌ها در اعماق زمین برای جلوگیری از لرزش‌ها:''' ریشه آن‌ها در اعماق زمین به هم پیوسته است و همچون زره محکمی، کره زمین را در برابر فشارهایی که از حرارت درونی ناشی می‌شود، حفظ می‌کند و اگر کوه‌ها نبودند، زلزله‌های ویران‌گر آن قدر زیاد بود که شاید مجالی به انسان برای زندگی نمی‌داد. <ref>مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، تهران، دار الكتب الإسلاميه، چاپ دهم، ۱۳۷۱ش، ج۲۶، ص۱۷.</ref> یعنی کوه‌ها را میخ‌هایی برای زمین قرار دادیم تا زمین آنان را [به این سو و آن سو] نلرزاند. کوه با ضخامت و سنگینی خود به حدی می‌رسد که زمین را از لرزیدن به سبب سنگینی‌اش نگه می‌دارد.<ref>طوسى، محمد بن حسن، التبيان في تفسير القرآن، بیروت، دار إحياء التراث العربي، چاپ اول، ج۱۰، ص۲۳۹.</ref> <ref>قرشى بنابى، على‏اكبر، قاموس قرآن، تهران، دار الكتب الإسلاميه، چاپ ششم، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۷.</ref>
+* '''کوه‌ها ستون‌های نگهدارنده زمین:''' معنای میخ‌بودن کوه‌ها این است که زمین به واسطه آن‌ها نگه داشته می‌شود و پایداری و تعادل و ثباتش را می‌یابد، همان‌گونه که خانه با میخ‌هایش استوار می‌ماند و خیمه بر ستون‌هایش برپا می‌شود.<ref>شريف الرضى، محمد بن حسين، تلخيص البيان في مجازات القرآن، بیروت، دار الأضواء، چاپ دوم، ۱۴۰۶ق، ص۳۵۸.</ref> <ref>ابوحيان، محمد بن يوسف، تفسير النهر الماد من البحر المحيط، بيروت، دار الجنان، چاپ اول، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۲۰۸.</ref>
+* '''کوه مانع حرکت‌های زمین:''' زمین همانند کشتی است که وقتی بر روی سطح آب انداخته شود، کج می‌شود؛ و چون اجسام سنگین در آن گذاشته شود، قرار می‌گیرد. و شاید مقصودشان این باشد که اگر زمین با کوه‌ها محکم و استوار نمی‌شد، ممکن بود به سبب موج‌خوردن هوا و مانند آن، حرکتی قهری پیدا کند. <ref>مجلسى، محمدباقر بن محمدتقى، بحار الأنوار الجامعه لدرر أخبار الأئمه الأطهار(ع)، بیروت، دار إحياء التراث العربي، چاپ اول، ج۴، ص۲۵۰</ref>
+* '''پیدایش کوه‌ها از آتش‌فشان‌ها:''' اگر  قرآن كوه‏‌ها را ميخ خوانده، شايد از اين جهت بوده كه پيدايش عمده كوه‏‌هايى كه در روى زمين است از عمل آتش‌فشان‏‌هاى تحت الارضى است، كه يك نقطه از زمين را مى‌‏شكافد و مواد مذاب زمينى از آن فوران مى‌‏كند، و به اطراف آن نقطه مى‏‌ريزد، و به تدريج اطراف آن نقطه بالا مى‏‌آيد تا به صورت ميخى كه روى زمين كوبيده باشند، در آيد، و باعث سكون و آرامش فوران آتش‌فشان زير زمين گردد، و اضطراب و نوسان زمين از بين برود.<ref>طباطبايى، محمدحسين، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه: محمدباقر موسوی همدانی، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ش، ج۲۰، ص۲۶۱.</ref>
-# از این نظر که ریشه آن‌ها به هم پیوسته و همچون زره محکمی، کره زمین را در برابر فشارهایی که از حرارت درونی ناشی می‌شود حفظ می‌کند، و اگر آن‌ها نبودند، زلزله‌های ویرانگر آن قدر زیاد بود که شاید مجالی به انسان برای زندگی نمی‌داد.
-# از این نظر که قشر محکم در برابر فشار جاذبه ماه و خورشید مقاومت می‌کند که اگر کوه‌ها نبود جزر و مد عظیمی در پوسته خاکی زمین به وجود می‌آمد که بی‌شباهت به جزر و مد دریاها نبودند و زندگی را بر انسان ناممکن می‌ساخت.
-# از این نظر که فشار طوفان‌ها را در هم می‌شکند و تماس هوای مجاور زمین را به هنگام حرکت وضعی زمین به حداقل می‌رساند و اگر آن‌ها نبودند، صفحه زمین هم چون کویرهای خشک در تمام طول شب و روز صحنه طوفان‌های مرگبار و بادهای درهم کوبنده بود.<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ هفتم، ۱۳۶۹، ج۱۷، ص۳۰.</ref>
-[[امام علی(ع)]] در این راستا می‌فرماید: «و وتد بالصّخور میدان ارضه.» یعنی خداوند «لرزه، اضطراب و رانش و واژگونی زمین را با سنگ‌ها و میخ‌های سنگی میخکوب کرد.»<ref>نهج البلاغه، خطبه اول.</ref>و آن را از فروپاشی حفظ کرد. چون ریشه کوه‌ها در زیر زمین چندین برابر ارتفاع آن در روی زمین است. همچنین کوه‌ها در زیر دریاها و کف اقیانوس‌ها ریشه دارند و کوه‌های بسیاری در کف آن وجود دارد تا جایی که درازترین سلسله جبال در زیر آب‌ها پنهان است. کوه‌ها لنگرگاه زمین هم محسوب می‌شوند.<ref>قرشی، سید علی اکبر، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ سوم، ۱۳۶۱، ج۲، ص۹.</ref>
-از آیات و روایات، و نظریه‌های علمی، حرکت زمین، خورشید، کوه و ستارگان ثابت می‌شود و مجموعه هستی در یک حرکت منظم به صورت مداری در حرکت است و در عین حرکت هر کدام تکیه گاه همدیگر قرار می‌گیرند. همچنین است پیوند زمین با کوه‌ها که هر دو هم دارای حرکت می‌باشند و هم زمین توسط کوه‌ها میخکوب می‌شود. در واقع بین زمین، کوه‌ها، طوفان‌ها و زلزله‌ها رابطه مستقیم<ref>تفسیر المیزان، ج۱۶، ص۲۱۱.</ref> وجود دارد و مجموعه آن در حرکت مداری همدیگر را حفظ می‌کنند.{{پایان پاسخ}}
+{{پایان پاسخ}}
 {{مطالعه بیشتر}}
-== مطالعه بیشتر ==
-۱. به تفسیرهای ذیل آیات. ۱۹ از سوره حجر و ۱۵ از سوره نحل و ۶۱ از سوره نمل و ۱۹ از سوره غاشیه مراجعه شود.
-۲. تفسیر المیزان، ج۲۰، به تفسیر سوره غاشیه، و سوره نازعات مراجعه شود.
 {{پایان مطالعه بیشتر}}
@@ خط ۳۴: / خط ۳۱: @@
 {{شاخه
   | شاخه اصلی = علوم و معارف قرآن
-  | شاخه فرعی۱ = جهانشناسی در قرآن
+  | شاخه فرعی۱ = آفرینش
-  | شاخه فرعی۲ = آفرینش
+  | شاخه فرعی۲ =
   | شاخه فرعی۳ =
 }}
 {{تکمیل مقاله
-  | شناسه =
+  | شناسه =شد
-  | تیترها =
+  | تیترها =شد
-  | ویرایش =
+  | ویرایش =شد
-  | لینک‌دهی =
+  | لینک‌دهی =شد
   | ناوبری =
   | نمایه =
-  | تغییر مسیر =
+  | تغییر مسیر = شد
   | ارجاعات =
-  | بازبینی =
+  | ارزیابی کمی =
   | تکمیل =
   | اولویت =