پرش به محتوا

طی‌الارض: تفاوت میان نسخه‌ها

حسین بادروج (بحث | مشارکت‌ها)
بدون خلاصۀ ویرایش
جز عمار شاهرودی صفحهٔ پیش نویس:طی‌الارض را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به طی‌الارض منتقل کرد
 
(۱۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{شروع متن}}
{{شروع متن}}


{{سوال}}طی الارض چیست و در قرآن و سیره اهل بیت چگونه ذکر شده است؟
{{سوال}}طی‌الارض به چه معناست و چه نمونه‌هایی از آن در قرآن و روایات اهل بیت(ع) ذکر شده است؟{{پایان سوال}}


{{پایان سوال}}{{درگاه|واژه‌ها}}{{پاسخ}}
[[پرونده:Soloman (Sulayman) and the Queen of Sheba (Bilqis) enthroned together attended by angels, demons, animals, birds, and Asaf the vizier.jpg|بندانگشتی|حضرت سلیمان، ملکه سبأ و آصف بن برخیا در نگاره‌ای از شاهنامه ویندزور]]


طیُّ الْاَرض نوعی کرامت است و به معنای پیمودن مسافتی طولانی در زمانی اندک می‌باشد. در دانش عرفان، از آن به گونه‌ای دورنوردی تعبیر شده که در آن شخص بدون حرکت فیزیکی و صرفاً با اراده خویش، از جایی به جای دیگر منتقل می‌گردد. در آیه نخست سوره اسراء، به سیر شبانه پیامبر(ص) از [[مسجد الحرام]] به [[مسجد الاقصی]] اشاره شده که مسلمانان آن را از مصادیق طی‌الارض برای آن حضرت می‌دانند. همچنین در سوره نمل، جابه‌جایی تخت [[ملکه سبا]] از سرزمین سبا به [[سرزمین فلسطین در قرآن|فلسطین]] در مدتی کمتر از یک چشم‌به‌هم‌زدن گزارش گردیده است. در منابع روایی شیعه مانند [[اعتبار کتاب کافی|اصول کافی]] و [[اعتبار کتاب بحار الانوار|بحار الانوار]]، روایاتی درباره توانایی طی‌الارض برای امامان شیعه به ویژه امام علی(ع) و امام مهدی(عج) نقل شده است. ابن‌عربی، بنیانگذار [[عرفان نظری]]، بر این باور است که در طی‌الارض، شخص خود را در مبدأ نابود کرده و در مقصد، مجدداً ایجاد می‌نماید.
{{پاسخ}}
 
{{درگاه|واژه‌ها||}}
 
'''طیّ الارض''' نوعی کرامت است و به معنای پیمودن مسافتی طولانی در زمانی کوتاه می‌باشد. در دانش عرفان، از آن به نوعی دورنوردی تعبیر شده است که در آن شخص بدون حرکت فیزیکی و صرفاً با اراده خویش از جایی به جای دیگر منتقل می‌شود. در نخستین آیه سوره اسراء به سیر شبانه پیامبر(ص) از مسجد الحرام به مسجد الاقصی اشاره شده است که مسلمانان آن را از مصادیق طیّ الارض برای آن حضرت می‌دانند. همچنین در سوره نمل، جابه‌جایی تخت ملکه سبا از سرزمین سبا به فلسطین در مدتی کمتر از یک چشم‌به‌هم‌زدن گزارش شده است. در منابع روایی شیعه، روایاتی درباره توانایی طیّ الارض برای امامان شیعه نقل شده است. ابن عربی، بنیان‌گذار عرفان نظری، بر این باور است که در طیّ الارض شخص خود را در مبدأ نابود کرده و در مقصد دوباره ایجاد می‌نماید.


== مفهوم‌شناسی ==
== مفهوم‌شناسی ==
راغب اصفهانی واژه «طی» را به معنای عبور کردن در یک لحظه، یک بار و به‌گونه‌ای کوتاه تعریف کرده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=مفردات قرآن|نام=راغب|نام خانوادگی=اصفهانی|صفحه=533|مکان=قم}}</ref> در لغت‌نامه دهخدا، طی‌الارض از جمله کرامات شمرده شده و توضیح داده شده که در این حالت، به جای آنکه شخص گام بردارد، زمین در زیر پای او به سرعت جمع می‌شود و وی در زمانی اندک به مقصد خود، هرچند دور باشد، می‌رسد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=لغت‌نامه دهخدا|نام=علی‌اکبر|نام خانوادگی=دهخدا|ناشر=دانشگاه تهران|صفحه=ذیل واژه طی‌الارض|مکان=تهران}}</ref> برخی دیگر نیز اظهار داشته‌اند که طی‌الارض گونه‌ای دورنوردی است که در آن فرد با تکیه بر اراده خویش و بدون هیچ حرکت فیزیکی، از جایی به جای دیگر منتقل می‌شود.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=مهرتابان|سال=1426|نام=سید محمدحسین|نام خانوادگی=حسینی طهرانی|صفحه=83|مکان=تهران}}</ref>


ابن‌عربی درباره ماهیت و چگونگی طی‌الارض، نظریه «اعدام و ایجاد» را مطرح ساخته است. بر اساس این دیدگاه، شخص در طی‌الارض، وجود خود را در مبدأ از میان برده و سپس در مقصد، مجدداً به وجود می‌آورد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=عرفان و تصوف|نام=غزالی|صفحه=145 و 146|مکان=}}</ref>
راغب اصفهانی واژه «طی» را به معنای «درنوردیدن و پیچیدن» دانسته است.<ref>راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن، بیروت، دار القلم، ۱۴۱۲ق، ماده «طوی».</ref> در لغت‌نامه دهخدا، طی‌الارض از جمله کرامات شمرده شده و توضیح داده شده که در این حالت، به جای آنکه شخص گام بردارد، زمین در زیر پای او به سرعت درنوردیده می‌شود و وی در زمانی اندک به مقصد خود، هرچند دور باشد، می‌رسد.<ref>دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۳ش، ذیل واژه «طی‌الارض».</ref> برخی دیگر نیز اظهار داشته‌اند که طی‌الارض گونه‌ای دورنوردی است که در آن فرد با تکیه بر اراده خویش و بدون هیچ حرکت فیزیکی، از جایی به جای دیگر منتقل می‌شود.<ref>حسینی طهرانی، سید محمدحسین، مهرتابان، قم، باقرالعلوم، ۱۴۲۶ق، ص۸۳.</ref>
 
[[ابن‌عربی]] درباره ماهیت و چگونگی طی‌الارض، نظریه «[[اعدام و ایجاد]]» را مطرح ساخته است. بر اساس این دیدگاه، شخص در طی‌الارض، وجود خود را در مبدأ از میان برده و سپس در مقصد، مجدداً به وجود می‌آورد.<ref>غزالی، محمد، عرفان و تصوف، ص۱۴۵-۱۴۶.</ref>


== طی‌الارض در قرآن ==
== طی‌الارض در قرآن ==
واژه «طی‌الارض» به شکلی که امروزه در میان مسلمانان رایج است، در قرآن به کار نرفته است. با این حال، در این کتاب آسمانی به مفهوم جابه‌جایی سریع از جایی به جای دیگر اشاره‌هایی وجود دارد. از جمله در آیه نخست سوره اسراء، از سیر شبانه پیامبر(ص) از مسجدالحرام به مسجدالاقصی سخن گفته شده است. مسلمانان بر این باورند که این سفر و همچنین بازگشت از آن، بیش از یک شب به طول نیانجامیده است؛<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=مجمع‌البیان|سال=1372|نام=فضل بن حسن|نام خانوادگی=طبرسی|ناشر=ناصر خسرو|جلد=6|صفحه=612|مکان=تهران}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=بحار الأنوار|سال=1404|نام=محمدباقر|نام خانوادگی=مجلسی|ناشر=دار احیاء التراث العربی|جلد=18|صفحه=289|مکان=بیروت}}</ref> چنانکه از امام صادق(ع) نقل شده که پیامبر(ص) نماز عشاء و نماز صبح را در مکه به جای آورد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=التفسیر|سال=1421|نام=عیاشی|نام خانوادگی=|ناشر=|جلد=3|صفحه=34|مکان=}}</ref>


در سوره نمل، از جابه‌جایی تخت ملکه سبا از سرزمین سبا به فلسطین در مدتی کمتر از یک چشم‌به‌هم‌زدن گزارش شده است: «ای سران [کشور] کدام یک از شما تخت او را -پیش از آنکه مطیعانه نزد من آیند- برای من می‌آورد؟» عفریتی از جن گفت: «من آن را پیش از آنکه از مجلس خود برخیزی برای تو می‌آورم و بر این [کار] سخت توانا و مورد اعتمادم.» کسی که نزد او دانشی از کتاب [الهی‌] بود، گفت: «من آن را پیش از آنکه چشم خود را بر هم زنی برایت می‌آورم.»<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=القرآن الکریم|صفحه=سوره نمل، آیات 38-40|مکان=}}</ref>
اگرچه ترکیب «طیّ الارض» به شکلی که امروزه در میان مسلمانان رایج است، در قرآن به کار نرفته است، اما ریشه واژه «طی» (به معنای درنوردیدن و پیچیدن) در آیاتی از قرآن کریم آمده است؛ از جمله در آیه ۱۰۴ سوره انبیاء: {{متن عربی|یَوْمَ نَطْوِی السَّمَاءَ کَطَیِّ السِّجِلِّ لِلْکُتُبِ}} و آیه ۶۷ سوره زمر: {{متن عربی|وَالسَّمَاوَاتُ مَطْوِیَّاتٌ بِیَمِینِهِ}}.<ref>راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن، بیروت، دار القلم، ۱۴۱۲ق، ماده «طوی».</ref> همچنین در قرآن به مفهوم جابه‌جایی سریع از جایی به جای دیگر اشاره‌هایی وجود دارد. از جمله در آیه نخست سوره اسراء، از سیر شبانه پیامبر(ص) از [[مسجدالحرام]] به [[مسجدالاقصی]] سخن گفته شده است. مسلمانان بر این باورند که این سفر و همچنین بازگشت از آن، بیش از یک شب به طول نیانجامیده است؛<ref>طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش، ج۶، ص۶۱۲.</ref><ref>مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۰۳ق، ج۱۸، ص۲۸۹.</ref> چنان‌که از امام صادق(ع) نقل شده که پیامبر(ص) نماز عشاء و نماز صبح را در مکه به جای آورد.<ref>عیاشی، محمد بن مسعود، التفسیر، ۱۴۲۱ق، ج۳، ص۳۴.</ref>


برخی ریشه این مفهوم را در همین داستان قرآنی می‌دانند و طی‌الارض روی‌داده در آن را به آصف بن برخیا، وزیر حضرت سلیمان نسبت می‌دهند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=مفاتیح الغیب|سال=1410|نام=فخرالدین|نام خانوادگی=رازی|ناشر=دار احیاء التراث العربی|جلد=24|صفحه=556|مکان=بیروت}}</ref> در حدیثی از امام صادق(ع)<ref group="یادداشت">مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۴، ص۱۱۰.</ref> انتقال تخت ملکه سبا توسط آصف، به عنوان مصداقی از طی‌الارض معرفی شده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=بحارالانوار|سال=1403|نام=محمدباقر|نام خانوادگی=مجلسی|ناشر=دار احیاء التراث العربی|جلد=14|صفحه=110|مکان=بیروت}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تاریخ انبیا|سال=1384|نام=مولوی‌نیا|نام خانوادگی=|ناشر=|صفحه=268|مکان=}}</ref><ref group="یادداشت">مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۴، ص۱۱۰ و ۱۲۴.</ref>
در سوره نمل، از جابه‌جایی تخت ملکه سبا از سرزمین سبا به فلسطین در مدتی کمتر از یک چشم‌به‌هم‌زدن گزارش شده است: {{متن عربی|قَالَ الَّذِی عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْکِتَابِ أَنَا آتِیکَ بِهِ قَبْلَ أَن یَرْتَدَّ إِلَیْکَ طَرْفُکَ}}.<ref>قرآن کریم، سوره نمل، آیه ۴۰.</ref>
 
برخی ریشه این مفهوم را در همین داستان قرآنی می‌دانند و طی‌الارض روی‌داده در آن را به [[آصف بن برخیا]]، وزیر حضرت سلیمان نسبت می‌دهند.<ref>رازی، محمد بن عمر (فخر رازی)، تفسیر کبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۱۰ق، ج۲۴، ص۵۵۶.</ref> در حدیثی از امام صادق(ع) انتقال تخت ملکه سبا توسط آصف، به عنوان مصداقی از طی‌الارض معرفی شده است.<ref>مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۰۳ق، ج۱۴، ص۱۱۰.</ref><ref>مولوی‌نیا، محمدجواد، تاریخ انبیا، ۱۳۸۴ش، ص۲۶۸.</ref>{{یادداشت|مازادَ صاحبُ سلیمان علی أن قال بإصبعه هکذا، فإذا هو قد جاء بعرش صاحبة سبأ، فقال له حمران: کیف هذا أصلحک الله؟ فقال: إن أبی کان یقول: إن الأرض طویت له إذا أراد طواها. (مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۴، ص۱۱۰)}}
 
{{یادداشت|علامه طهرانی به نقل از علامه طباطبایی، حقیقت طی‌الارض را این می‌داند که انسان با اراده الهی و ملکوتی که از آن بهره‌مند است، بتواند خود را در مکان اول از میان بردارد و در مکان دوم احضار و ایجاد کند. (حسینی طهرانی، مهرتابان، ۱۴۲۶ق، ص۳۷۷-۳۷۹)}}


== طی‌الارض در سیره امامان ==
== طی‌الارض در سیره امامان ==
در جوامع روایی شیعه نظیر بحارالانوار و اصول کافی، روایاتی درباره توانایی طی‌الارض برای امامان معصوم به ویژه امام علی(ع) و امام مهدی(عج) نقل شده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=بحارالانوار|سال=1403|نام=محمدباقر|نام خانوادگی=مجلسی|ناشر=دار احیاء التراث العربی|جلد=55|صفحه=221|مکان=بیروت}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=اصول کافی|سال=1429|نام=محمد بن یعقوب|نام خانوادگی=کلینی|ناشر=دار الحدیث|جلد=2|صفحه=413|مکان=قم}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=مرآة العقول|نام=محمدباقر|نام خانوادگی=مجلسی|جلد=6|صفحه=118|مکان=تهران}}</ref> از امام صادق(ع) روایت شده که فرمود: «چگونه مردم گفتار امیرالمؤمنین(ع) را که فرمود "اگر بخواهم با همین پا بر سینه معاویه در شام می‌کوبم و او را از تختش به زیر می‌افکنم" انکار می‌کنند، اما کار آصف بن برخیا که تخت بلقیس را برای سلیمان آورد را نمی‌پذیرند؟ مگر پیامبر ما برتر از همه پیامبران نیست؟ مگر وصی او برترین اوصیا نیست؟ پس چرا امیرالمؤمنین را حتی به اندازه آصف نیز باور ندارند؟ خداوند میان ما و کسانی که حق ما را انکار می‌کنند و برتری ما را نمی‌پذیرند، داوری خواهد کرد.»<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=بحارالانوار|سال=1403|نام=محمدباقر|نام خانوادگی=مجلسی|ناشر=دار احیاء التراث العربی|جلد=27|صفحه=25 و 28|مکان=بیروت}}</ref>
 
در جوامع روایی شیعه نظیر [[بحارالانوار]] و [[الکافی|اصول کافی]]، روایاتی درباره توانایی طی‌الارض برای امامان معصوم به ویژه امام علی(ع) و امام مهدی(عج) نقل شده است.<ref>مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۰۳ق، ج۵۵، ص۲۲۱.</ref><ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، قم، دار الحدیث، ۱۴۲۹ق، ج۲، ص۴۱۳.</ref><ref>مجلسی، محمدباقر، مرآة العقول، قم، ج۶، ص۱۱۸.</ref> افزون بر این، در کتاب «بصائر الدرجات» نوشته محمد بن حسن صفار قمی، دو باب مستقل به این موضوع اختصاص یافته است: «باب ما أعطی الأئمة من القدرة أن یسیروا فی الأرض» و «باب فی الأئمة أنهم یسیرون فی الأرض من شاءوا من أصحابهم بالقدرة التی أعطاهم الله».<ref>صفار قمی، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، قم، مکتبة آیةالله المرعشی، باب ۱۲ و ۱۳.</ref>
 
از امام صادق(ع) روایت شده که فرمود: {{متن عربی|کَیْفَ یُنْکِرُونَ قَوْلَ أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ(ع) حَیْثُ قَالَ: لَوْ شِئْتُ لَضَرَبْتُ بِهَذِهِ الْقَدَمِ سَطْحَ الْمُعَاوِیَةِ بِالشَّامِ فَأُزِیلُهُ عَنْ سَرِیرِهِ، وَ لَا یُنْکِرُونَ مَا أَعْطَی اللَّهُ آصِفَ بْنَ بَرْخِیَا حَیْثُ أَتَی بِعَرْشِ بِلْقِیسَ إِلَی سُلَیْمَانَ(ع)}}؛ چگونه گفتار امیرالمؤمنین(ع) را انکار می‌کنند که فرمود «اگر بخواهم با همین پا بر سینه معاویه در شام می‌کوبم و او را از تختش به زیر می‌افکنم»، اما کار آصف بن برخیا را که تخت بلقیس را برای سلیمان آورد، نمی‌پذیرند؟<ref>مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۰۳ق، ج۲۷، ص۲۵ و ۲۸.</ref>
 
در روایتی دیگر از امام صادق(ع) درباره قدرت امامان بر طی‌الارض آمده است که زمین برای آنان درنوردیده می‌شود و می‌توانند در لحظه‌ای از مکانی به مکان دیگر بروند.<ref>صفار قمی، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، قم، مکتبة آیةالله المرعشی، باب ۱۲.</ref> همچنین در روایات متعدد دیگری که در ابواب مختلف بحارالانوار و کافی نقل شده، نمونه‌هایی از این توانایی برای اهل بیت(ع) گزارش شده است.<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، قم، دار الحدیث، ۱۴۲۹ق، ج۲، ص۴۱۳؛ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۰۳ق، ج۵۵، ص۲۲۱.</ref>


== طی‌الارض حضرت مهدی(عج) و همراهان او ==
== طی‌الارض حضرت مهدی(عج) و همراهان او ==
در روایات مربوط به امام مهدی(عج)، از توانایی طی‌الارض برای آن حضرت و یارانش سخن گفته شده است، هرچند کیفیت آن برای ما روشن نیست. در حدیثی از امام رضا(ع) که به معرفی امام زمان(عج) پرداخته، آمده است: «او کسی است که زمین برایش در نوردیده می‌شود» (هُوَ الَّذِی تَطْوِی لَهُ الْأَرْضُ).<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=کمال الدین|سال=1405|نام=شیخ صدوق|نام خانوادگی=ابن بابویه|ناشر=مؤسسة النشر الاسلامی|جلد=2|صفحه=371|مکان=قم}}</ref>


امام صادق(ع) نیز درباره طی‌الارض یاران امام مهدی(عج) فرموده است: «پس شیعیان او از گوشه‌وکنار زمین به سویش گرد می‌آیند و زمین برای آنان در هم پیچیده می‌شود تا اینکه با او بیعت کنند» (فَیَصِیرُ إِلَیْهِ شِیعَتُهُ مِنْ أَطْرَافِ الْأَرْضِ، تُطْوَی لَهُمُ الْأَرْضُ حَتَّی یُبَایِعُوهُ).<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=روضة الواعظین|سال=1423|نام=فتال|نام خانوادگی=نیشابوری|ناشر=مؤسسة النشر الاسلامی|صفحه=263|مکان=قم}}</ref>
در روایات مربوط به امام مهدی(عج)، از توانایی طی‌الارض برای آن حضرت و یارانش سخن گفته شده است، هرچند کیفیت آن برای ما روشن نیست. در حدیثی از امام رضا(ع) که به معرفی امام زمان(عج) پرداخته، آمده است: {{متن عربی|هُوَ الَّذِی تَطْوِی لَهُ الْأَرْضُ}}؛ او کسی است که زمین برایش درنوردیده می‌شود.<ref>صدوق، محمد بن علی، کمال الدین و تمام النعمة، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۳۷۱.</ref>
 
امام صادق(ع) نیز درباره طی‌الارض یاران امام مهدی(عج) فرموده است: {{متن عربی|فَیَصِیرُ إِلَیْهِ شِیعَتُهُ مِنْ أَطْرَافِ الْأَرْضِ، تُطْوَی لَهُمُ الْأَرْضُ حَتَّی یُبَایِعُوهُ}}؛ پس شیعیان او از گوشه‌وکنار زمین به سویش گرد می‌آیند و زمین برای آنان در هم پیچیده می‌شود تا اینکه با او بیعت کنند.<ref>فتال نیشابوری، محمد بن حسن، روضة الواعظین، قم، دلیل ما، ۱۴۲۳ق، ص۲۶۳.</ref> مضمون مشابهی درباره طی‌الارض یاران امام زمان(عج) در منابع روایی دیگر نیز نقل شده است؛ از جمله در بحارالانوار و کمال الدین، روایاتی که بر گرد آمدن اصحاب امام از نقاط مختلف زمین با طی‌الارض دلالت دارند.<ref>مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۰۳ق، ج۵۲، ص۳۴۵؛ صدوق، محمد بن علی، کمال الدین و تمام النعمة، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۳۷۱.</ref>


== منابع ==
== منابع ==
{{پانویس|۲}}
{{پانویس|۲}}
{{شاخه
{{شاخه
| شاخه اصلی =
| شاخه اصلی = علوم و معارف
| شاخه فرعی۱ =
| شاخه فرعی۱ = کلام و اعتقادات
| شاخه فرعی۲ =
| شاخه فرعی۲ = آفرینش
| شاخه فرعی۳ =
| شاخه فرعی۳ =آفرینش جهان
}}
}}
{{ارزیابی
{{ارزیابی
| شناسه = <!--خالی | شد-->
| شناسه = شد
| عکس = <!--خالی | شد-->
| عکس = شد
| درگاه = <!--خالی | شد-->
| درگاه = شد
| ادبیات = <!--خالی | شد-->
| ادبیات = شد
| پیوند = <!--خالی | شد-->
| پیوند = شد
| ناوبری = <!--خالی | شد-->
| ناوبری = شد
| تغییرمسیر = <!--خالی | شد-->
| تغییرمسیر = شد
| ارجاعات = <!--خالی | شد-->
| ارجاعات = شد
| ارزیابی کمی = <!--خالی | شد-->
| ارزیابی کمی = شد
| ارزیابی کیفی = <!--خالی | شد-->
| ارزیابی کیفی = شد
| اولویت = <!--الف | ب | ج | د-->
| اولویت = ج
| کیفیت = <!--خیلی خوب | خوب | متوسط | ضعیف-->
| کیفیت = خوب
}}
}}
{{پایان متن}}
{{پایان متن}}

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۲ نوامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۱۸


سؤال
طی‌الارض به چه معناست و چه نمونه‌هایی از آن در قرآن و روایات اهل بیت(ع) ذکر شده است؟
حضرت سلیمان، ملکه سبأ و آصف بن برخیا در نگاره‌ای از شاهنامه ویندزور


درگاه‌ها


طیّ الارض نوعی کرامت است و به معنای پیمودن مسافتی طولانی در زمانی کوتاه می‌باشد. در دانش عرفان، از آن به نوعی دورنوردی تعبیر شده است که در آن شخص بدون حرکت فیزیکی و صرفاً با اراده خویش از جایی به جای دیگر منتقل می‌شود. در نخستین آیه سوره اسراء به سیر شبانه پیامبر(ص) از مسجد الحرام به مسجد الاقصی اشاره شده است که مسلمانان آن را از مصادیق طیّ الارض برای آن حضرت می‌دانند. همچنین در سوره نمل، جابه‌جایی تخت ملکه سبا از سرزمین سبا به فلسطین در مدتی کمتر از یک چشم‌به‌هم‌زدن گزارش شده است. در منابع روایی شیعه، روایاتی درباره توانایی طیّ الارض برای امامان شیعه نقل شده است. ابن عربی، بنیان‌گذار عرفان نظری، بر این باور است که در طیّ الارض شخص خود را در مبدأ نابود کرده و در مقصد دوباره ایجاد می‌نماید.

مفهوم‌شناسی

راغب اصفهانی واژه «طی» را به معنای «درنوردیدن و پیچیدن» دانسته است.[۱] در لغت‌نامه دهخدا، طی‌الارض از جمله کرامات شمرده شده و توضیح داده شده که در این حالت، به جای آنکه شخص گام بردارد، زمین در زیر پای او به سرعت درنوردیده می‌شود و وی در زمانی اندک به مقصد خود، هرچند دور باشد، می‌رسد.[۲] برخی دیگر نیز اظهار داشته‌اند که طی‌الارض گونه‌ای دورنوردی است که در آن فرد با تکیه بر اراده خویش و بدون هیچ حرکت فیزیکی، از جایی به جای دیگر منتقل می‌شود.[۳]

ابن‌عربی درباره ماهیت و چگونگی طی‌الارض، نظریه «اعدام و ایجاد» را مطرح ساخته است. بر اساس این دیدگاه، شخص در طی‌الارض، وجود خود را در مبدأ از میان برده و سپس در مقصد، مجدداً به وجود می‌آورد.[۴]

طی‌الارض در قرآن

اگرچه ترکیب «طیّ الارض» به شکلی که امروزه در میان مسلمانان رایج است، در قرآن به کار نرفته است، اما ریشه واژه «طی» (به معنای درنوردیدن و پیچیدن) در آیاتی از قرآن کریم آمده است؛ از جمله در آیه ۱۰۴ سوره انبیاء: «یَوْمَ نَطْوِی السَّمَاءَ کَطَیِّ السِّجِلِّ لِلْکُتُبِ» و آیه ۶۷ سوره زمر: «وَالسَّمَاوَاتُ مَطْوِیَّاتٌ بِیَمِینِهِ».[۵] همچنین در قرآن به مفهوم جابه‌جایی سریع از جایی به جای دیگر اشاره‌هایی وجود دارد. از جمله در آیه نخست سوره اسراء، از سیر شبانه پیامبر(ص) از مسجدالحرام به مسجدالاقصی سخن گفته شده است. مسلمانان بر این باورند که این سفر و همچنین بازگشت از آن، بیش از یک شب به طول نیانجامیده است؛[۶][۷] چنان‌که از امام صادق(ع) نقل شده که پیامبر(ص) نماز عشاء و نماز صبح را در مکه به جای آورد.[۸]

در سوره نمل، از جابه‌جایی تخت ملکه سبا از سرزمین سبا به فلسطین در مدتی کمتر از یک چشم‌به‌هم‌زدن گزارش شده است: «قَالَ الَّذِی عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْکِتَابِ أَنَا آتِیکَ بِهِ قَبْلَ أَن یَرْتَدَّ إِلَیْکَ طَرْفُکَ».[۹]

برخی ریشه این مفهوم را در همین داستان قرآنی می‌دانند و طی‌الارض روی‌داده در آن را به آصف بن برخیا، وزیر حضرت سلیمان نسبت می‌دهند.[۱۰] در حدیثی از امام صادق(ع) انتقال تخت ملکه سبا توسط آصف، به عنوان مصداقی از طی‌الارض معرفی شده است.[۱۱][۱۲][یادداشت ۱]

[یادداشت ۲]

طی‌الارض در سیره امامان

در جوامع روایی شیعه نظیر بحارالانوار و اصول کافی، روایاتی درباره توانایی طی‌الارض برای امامان معصوم به ویژه امام علی(ع) و امام مهدی(عج) نقل شده است.[۱۳][۱۴][۱۵] افزون بر این، در کتاب «بصائر الدرجات» نوشته محمد بن حسن صفار قمی، دو باب مستقل به این موضوع اختصاص یافته است: «باب ما أعطی الأئمة من القدرة أن یسیروا فی الأرض» و «باب فی الأئمة أنهم یسیرون فی الأرض من شاءوا من أصحابهم بالقدرة التی أعطاهم الله».[۱۶]

از امام صادق(ع) روایت شده که فرمود: «کَیْفَ یُنْکِرُونَ قَوْلَ أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ(ع) حَیْثُ قَالَ: لَوْ شِئْتُ لَضَرَبْتُ بِهَذِهِ الْقَدَمِ سَطْحَ الْمُعَاوِیَةِ بِالشَّامِ فَأُزِیلُهُ عَنْ سَرِیرِهِ، وَ لَا یُنْکِرُونَ مَا أَعْطَی اللَّهُ آصِفَ بْنَ بَرْخِیَا حَیْثُ أَتَی بِعَرْشِ بِلْقِیسَ إِلَی سُلَیْمَانَ(ع)»؛ چگونه گفتار امیرالمؤمنین(ع) را انکار می‌کنند که فرمود «اگر بخواهم با همین پا بر سینه معاویه در شام می‌کوبم و او را از تختش به زیر می‌افکنم»، اما کار آصف بن برخیا را که تخت بلقیس را برای سلیمان آورد، نمی‌پذیرند؟[۱۷]

در روایتی دیگر از امام صادق(ع) درباره قدرت امامان بر طی‌الارض آمده است که زمین برای آنان درنوردیده می‌شود و می‌توانند در لحظه‌ای از مکانی به مکان دیگر بروند.[۱۸] همچنین در روایات متعدد دیگری که در ابواب مختلف بحارالانوار و کافی نقل شده، نمونه‌هایی از این توانایی برای اهل بیت(ع) گزارش شده است.[۱۹]

طی‌الارض حضرت مهدی(عج) و همراهان او

در روایات مربوط به امام مهدی(عج)، از توانایی طی‌الارض برای آن حضرت و یارانش سخن گفته شده است، هرچند کیفیت آن برای ما روشن نیست. در حدیثی از امام رضا(ع) که به معرفی امام زمان(عج) پرداخته، آمده است: «هُوَ الَّذِی تَطْوِی لَهُ الْأَرْضُ»؛ او کسی است که زمین برایش درنوردیده می‌شود.[۲۰]

امام صادق(ع) نیز درباره طی‌الارض یاران امام مهدی(عج) فرموده است: «فَیَصِیرُ إِلَیْهِ شِیعَتُهُ مِنْ أَطْرَافِ الْأَرْضِ، تُطْوَی لَهُمُ الْأَرْضُ حَتَّی یُبَایِعُوهُ»؛ پس شیعیان او از گوشه‌وکنار زمین به سویش گرد می‌آیند و زمین برای آنان در هم پیچیده می‌شود تا اینکه با او بیعت کنند.[۲۱] مضمون مشابهی درباره طی‌الارض یاران امام زمان(عج) در منابع روایی دیگر نیز نقل شده است؛ از جمله در بحارالانوار و کمال الدین، روایاتی که بر گرد آمدن اصحاب امام از نقاط مختلف زمین با طی‌الارض دلالت دارند.[۲۲]

منابع

  1. ↑ راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن، بیروت، دار القلم، ۱۴۱۲ق، ماده «طوی».
  2. ↑ دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۳ش، ذیل واژه «طی‌الارض».
  3. ↑ حسینی طهرانی، سید محمدحسین، مهرتابان، قم، باقرالعلوم، ۱۴۲۶ق، ص۸۳.
  4. ↑ غزالی، محمد، عرفان و تصوف، ص۱۴۵-۱۴۶.
  5. ↑ راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن، بیروت، دار القلم، ۱۴۱۲ق، ماده «طوی».
  6. ↑ طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش، ج۶، ص۶۱۲.
  7. ↑ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۰۳ق، ج۱۸، ص۲۸۹.
  8. ↑ عیاشی، محمد بن مسعود، التفسیر، ۱۴۲۱ق، ج۳، ص۳۴.
  9. ↑ قرآن کریم، سوره نمل، آیه ۴۰.
  10. ↑ رازی، محمد بن عمر (فخر رازی)، تفسیر کبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۱۰ق، ج۲۴، ص۵۵۶.
  11. ↑ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۰۳ق، ج۱۴، ص۱۱۰.
  12. ↑ مولوی‌نیا، محمدجواد، تاریخ انبیا، ۱۳۸۴ش، ص۲۶۸.
  13. ↑ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۰۳ق، ج۵۵، ص۲۲۱.
  14. ↑ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، قم، دار الحدیث، ۱۴۲۹ق، ج۲، ص۴۱۳.
  15. ↑ مجلسی، محمدباقر، مرآة العقول، قم، ج۶، ص۱۱۸.
  16. ↑ صفار قمی، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، قم، مکتبة آیةالله المرعشی، باب ۱۲ و ۱۳.
  17. ↑ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۰۳ق، ج۲۷، ص۲۵ و ۲۸.
  18. ↑ صفار قمی، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، قم، مکتبة آیةالله المرعشی، باب ۱۲.
  19. ↑ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، قم، دار الحدیث، ۱۴۲۹ق، ج۲، ص۴۱۳؛ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۰۳ق، ج۵۵، ص۲۲۱.
  20. ↑ صدوق، محمد بن علی، کمال الدین و تمام النعمة، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۳۷۱.
  21. ↑ فتال نیشابوری، محمد بن حسن، روضة الواعظین، قم، دلیل ما، ۱۴۲۳ق، ص۲۶۳.
  22. ↑ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۰۳ق، ج۵۲، ص۳۴۵؛ صدوق، محمد بن علی، کمال الدین و تمام النعمة، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۳۷۱.
  1. ↑ مازادَ صاحبُ سلیمان علی أن قال بإصبعه هکذا، فإذا هو قد جاء بعرش صاحبة سبأ، فقال له حمران: کیف هذا أصلحک الله؟ فقال: إن أبی کان یقول: إن الأرض طویت له إذا أراد طواها. (مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۴، ص۱۱۰)
  2. ↑ علامه طهرانی به نقل از علامه طباطبایی، حقیقت طی‌الارض را این می‌داند که انسان با اراده الهی و ملکوتی که از آن بهره‌مند است، بتواند خود را در مکان اول از میان بردارد و در مکان دوم احضار و ایجاد کند. (حسینی طهرانی، مهرتابان، ۱۴۲۶ق، ص۳۷۷-۳۷۹)