پرش به محتوا

ازدواج حرام: تفاوت میان نسخه‌ها

حسین بادروج (بحث | مشارکت‌ها)
بدون خلاصۀ ویرایش
جز عمار شاهرودی صفحهٔ پیش نویس:ازدواج حرام را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به ازدواج حرام منتقل کرد
 
(۸ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{شروع متن}}{{سوال}}ازدواج حرام چیست؟ و اقسام آن به چه صورت است؟
{{شروع متن}}{{سوال}}ازدواج حرام چیست؟ و اقسام آن به چه صورت است؟


{{پایان سوال}}{{پاسخ}}ازدواجی که از دیدگاه شرع مقدس، حرام شمرده شود، عقد آن اعتبار نداشته و هیچ گونه اثری بر آن مترتب نمی‌گردد. در فقه امامیه، پیوند زناشویی با بستگان نسبی (محارم) ممنوع است. همچنین بر اساس فتاوای مراجع تقلید، ازدواج با برخی افراد غیرمحارم نیز به دلیل وجود موانعی مانند لواط، زنای محصنه، قذف (تهمت زنا زدن) و طلاق دادن همسر با صیغه سه‌گانه (سه‌طلاقه کردن) حرام اعلام شده است. افزون بر این، ازدواج با زنی که همسر دیگری دارد، با شخص خنثی و با خواهر همسر نیز از نظر شرعی ممنوع می‌باشد. بر پایه احکام اسلامی، برخی از مصادیق ازدواج حرام جنبه دائمی داشته و آن زن و مرد هرگز مجاز به ازدواج با یکدیگر نخواهند بود.
{{پایان سوال}}
{{درگاه|واژه‌ها}}
{{پاسخ}}ازدواجی که شرع مقدس آن را حرام می‌داند، عقدش باطل است و هیچ اثری بر آن مترتب نمی‌شود. در [[فقه امامیه]]، پیوند زناشویی با بستگان نسبی (محارم) ممنوع است. ازدواج با برخی افراد غیرمحارم نیز به دلیل وجود موانعی مانند لواط، زنای محصنه، قذف(تهمت زنا زدن) و طلاق دادن همسر با صیغه سه‌گانه ([[سه‌طلاقه]] کردن) حرام است. افزون بر این، ازدواج با زنی که همسر دیگری دارد، با شخص خنثی و با خواهر همسر نیز از نظر شرعی ممنوع می‌باشد. بر پایه احکام اسلامی، برخی از مصادیق ازدواج حرام جنبه دائمی داشته و آن زن و مرد هرگز مجاز به ازدواج با یکدیگر نخواهند بود.


== مفهوم شناسی و جایگاه ==
== مفهوم شناسی و جایگاه ==
ازدواج حرام به رابطه زناشویی گفته می‌شود که شرعاً ایجاد آن میان زن و مرد خاصی مجاز نیست.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=منهاج الصالحین|سال=1415|نام=علی|نام خانوادگی=سیستانی|ناشر=مکتب آیة الله العظمی السید السیستانی|جلد=3|صفحه=36|مکان=قم}}</ref> به نقل از صاحب جواهر (متوفای ۱۲۶۶ قمری)، هر گاه میان دو نفر رابطه محرمیت نسبی یا سببی برقرار باشد،<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام|سال=1362|نام=محمد‌حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دار احیاء التراث العربی|جلد=29|صفحه=237|مکان=بیروت}}</ref> یا موانعی همچون سه‌طلاقه کردن همسر، احرام بستن در زمان عقد، لواط و لعان وجود داشته باشد،<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام|سال=1362|نام=محمد‌حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دار احیاء التراث العربی|جلد=29|صفحه=237|مکان=بیروت}}</ref> ازدواج میان آنان حرام خواهد بود.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام|سال=1362|نام=محمد‌حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دار احیاء التراث العربی|جلد=29|صفحه=237|مکان=بیروت}}</ref> این اصطلاح در بخش‌های مختلف فقه مانند نکاح، طلاق، لعان و حج کاربرد دارد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=فرهنگ فقه فارسی|سال=1378|نام خانوادگی=مؤسسه دائرةالمعارف الفقه الاسلامی|ناشر=مؤسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامی|جلد=1|صفحه=391 الی 393|مکان=قم}}</ref> همچنین مواد ۱۰۴۵ تا ۱۰۶۰ قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران به موارد متعددی از ازدواج حرام اشاره کرده است.<ref>{{یادکرد وب|تاریخ=1307/2/18|وبگاه=سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی|نشانی=https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937|عنوان=قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران|تاریخ بازبینی=1405/2/12|نویسنده=مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی}}</ref>
ازدواج حرام به رابطه زناشویی گفته می‌شود که شرعاً ایجاد آن میان زن و مرد خاصی مجاز نیست.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=منهاج الصالحین|سال=1415|نام=علی|نام خانوادگی=سیستانی|ناشر=مکتب آیة الله العظمی السید السیستانی|جلد=3|صفحه=36|مکان=قم}}</ref> هر گاه میان دو نفر رابطه محرمیت نسبی یا سببی برقرار باشد،<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام|سال=1362|نام=محمد‌حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دار احیاء التراث العربی|جلد=29|صفحه=237|مکان=بیروت}}</ref> یا موانعی همچون [[سه‌طلاقه]] کردن همسر، احرام بستن در زمان [[عقد]]، [[لواط]] و لعان وجود داشته باشد، ازدواج میان آنان حرام خواهد بود.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام|سال=1362|نام=محمد‌حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دار احیاء التراث العربی|جلد=29|صفحه=237|مکان=بیروت}}</ref> این اصطلاح در بخش‌های مختلف فقه مانند نکاح، طلاق، [[لعان]] و حج کاربرد دارد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=فرهنگ فقه فارسی|سال=1378|نام خانوادگی=مؤسسه دائرةالمعارف الفقه الاسلامی|ناشر=مؤسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامی|جلد=1|صفحه=391 الی 393|مکان=قم}}</ref> همچنین مواد ۱۰۴۵ تا ۱۰۶۰ قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران به موارد متعددی از ازدواج حرام اشاره کرده است.<ref>{{یادکرد وب|تاریخ=1307/2/18|وبگاه=سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی|نشانی=https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937|عنوان=قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران|تاریخ بازبینی=1405/2/12|نویسنده=مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی}}</ref>


== اقسام ==
== ازدواج با محارم ==
از دیدگاه فقیهان شیعه، حرمت ازدواج یا به دلیل وجود رابطه محرمیت میان زن و مرد است<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام|سال=1362|نام=محمد‌حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دار احیاء التراث العربی|جلد=29|صفحه=237|مکان=بیروت}}</ref> و یا بر اثر عوامل دیگری پدید می‌آید. چنان‌که صاحب جواهر (از فقیهان برجسته شیعه) اشاره کرده است، در مجموع ۲۱ عامل سبب حرمت ازدواج می‌شوند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام|سال=1362|نام=محمد‌حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دار احیاء التراث العربی|جلد=29|صفحه=237|مکان=بیروت}}</ref> بر پایه احکام اسلامی، پارهای از ازدواج‌های حرام جنبه دائمی دارند و آن زن و مرد هیچگاه نمی‌توانند با یکدیگر پیمان زناشویی ببندند؛ اما دسته‌ای دیگر از این ممنوعیت‌ها، موقتی هستند و با تغییر شرایط یا برطرف شدن مانع، ازدواج میان آن دو جایز می‌گردد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=دروس تمهیدیة فی الفقه الاستدلالی علی المذهب الجعفری|سال=1427|نام=باقر|نام خانوادگی=ایروانی|ناشر=مؤسسة الفقه للطباعة و النشر|جلد=2|صفحه=313|مکان=قم}}</ref>
ازدواج با افرادی که از راه‌های نسب (خویشاوندی خونی)، شیرخوردن کودک از زنی ([[رضاع]]) یا سبب (محرم شدن مادر زن با ازدواج و ...) جزو محارم محسوب می‌شوند، جایز نیست.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام|تاریخ=1362|نام=محمد‌حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دار احیاء التراث العربی|جلد=29|صفحه=237|مکان=پبیروت}}</ref> هیچ‌گاه زن و مردی که میان آن‌ها رابطه محرمیت برقرار است، نمی‌توانند با یکدیگر پیمان زناشویی ببندند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=کتاب النکاح|سال=1381|نام=ناصر|نام خانوادگی=مکارم شیرازی|ناشر=مدرسة الامام علی بن ابی‌طالب|جلد=2|صفحه=108|مکان=قم}}</ref> برخ از مراجع تقلید،[[زنا]] و همچنین نزدیکیِ به شبهه (وطی به شبهه) را از لحاظ آثار و احکام، همسان با نسب دانسته‌اند<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=منهاج الصالحین|سال=1415|نام=علی|نام خانوادگی=سیستانی|ناشر=مکتب آیة الله العظمی السید السیستانی|جلد=3|صفحه=38|مکان=قم}}</ref>


=== ازدواج با محارم ===
حرمت ازدواج از دیدگاه فقیهان شیعه، یا به دلیل وجود رابطه محرمیت میان زن و مرد است<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام|سال=1362|نام=محمد‌حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دار احیاء التراث العربی|جلد=29|صفحه=237|مکان=بیروت}}</ref> و یا بر اثر عوامل دیگری پدید می‌آید.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام|سال=1362|نام=محمد‌حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دار احیاء التراث العربی|جلد=29|صفحه=237|مکان=بیروت}}</ref> بر پایه احکام اسلامی، پاره‌ای از ازدواج‌های حرام جنبه دائمی دارند و آن زن و مرد هیچ‌گاه نمی‌توانند با یکدیگر پیمان زناشویی ببندند؛ مانند زنا با زنی که در عده طلاق است؛<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=مجمع المسائل|سال=۱۴۰۹|نام=محمد رضا|نام خانوادگی=موسوی گلپایگانی|ناشر=دار القرآن الكريم|جلد=۲|صفحه=۲۱۰|مکان=قم|سری=چاپ دوم}}</ref> یا ازدواج در حال عده<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جامع المسائل|سال=|نام=محمدفاضل|نام خانوادگی=موحدی لنکرانی|ناشر=امیرقلم|جلد=۲|صفحه=۳۷۹|مکان=قم|سری=چاپ یازدهم}}</ref>
بر اساس احکام فقهی، ازدواج با افرادی که از راه‌های نسب (خویشاوندی خونی)، شیرخوارگی (رضاع) یا سبب (مانند ارتباط سببی) جزو محارم محسوب می‌شوند، جایز نیست.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام|تاریخ=1362|نام=محمد‌حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دار احیاء التراث العربی|جلد=29|صفحه=237|مکان=پبیروت}}</ref> از نگاه مراجع تقلید، هیچ‌گاه زن و مردی که میان آن‌ها رابطه محرمیت برقرار است، نمی‌توانند با یکدیگر پیمان زناشویی ببندند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=کتاب النکاح|سال=1381|نام=ناصر|نام خانوادگی=مکارم شیرازی|ناشر=مدرسة الامام علی بن ابی‌طالب|جلد=2|صفحه=108|مکان=قم}}</ref> سید علی سیستانی، زنا و همچنین نزدیکیِ به شبهه (وطی به شبهه) را از لحاظ آثار و احکام، همسان با نسب دانسته<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=منهاج الصالحین|سال=1415|نام=علی|نام خانوادگی=سیستانی|ناشر=مکتب آیة الله العظمی السید السیستانی|جلد=3|صفحه=38|مکان=قم}}</ref> و تأکید کرده است که اگر مرد و زنی مرتکب زنا شوند و از این رابطه فرزندی متولد گردد، آن مرد و آن زن (زانی و زانیه) حق ازدواج با آن فرزند را نخواهند داشت.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=منهاج الصالحین|سال=1415|نام=علی|نام خانوادگی=سیستانی|ناشر=مکتب آیة الله العظمی السید السیستانی|جلد=3|صفحه=38|مکان=قم}}</ref>
اما دسته‌ای دیگر از این ممنوعیت‌ها، موقتی هستند و با تغییر شرایط یا برطرف شدن مانع، ازدواج میان آن دو جایز می‌گردد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=دروس تمهیدیة فی الفقه الاستدلالی علی المذهب الجعفری|سال=1427|نام=باقر|نام خانوادگی=ایروانی|ناشر=مؤسسة الفقه للطباعة و النشر|جلد=2|صفحه=313|مکان=قم}}</ref> مانند ازدواج با خواهر زن بعد از طلاق یا فوت همسر.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=سه رسال|سال=۱۴۲۳|نام=احمد بن محمدباقر|نام خانوادگی=تهرانی|ناشر=در راه حق|جلد=|صفحه=۱۵|مکان=قم|سری=چاپ ششم}}</ref>


== اقسام حرمتها ==
=== حرمت ابدی ===
=== حرمت ابدی ===
مقالهٔ اصلی: حرام ابدی
مقالهٔ اصلی: [[حرام ابدی]]
عواملی که سبب می‌شوند ازدواج برای همیشه بر زن و مرد حرام گردد، به شرح زیر ذکر شده است:<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=کتاب النکاح|سال=1381|نام=ناصر|نام خانوادگی=مکارم شیرازی|ناشر=مدرسة الامام علی بن ابی‌طالب|جلد=2|صفحه=106|مکان=قم}}</ref>


* ازدواج در زمان عده: هرگاه مردی با آگاهی از حرمت شرعی، با زنی که در دوره عده به سر می‌برد عقد ببندد، این عمل موجب می‌شود که آن زن برای همیشه بر او حرام شود.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام|سال=1362|نام=محمد‌حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دار احیاء التراث العربی|جلد=29|صفحه=428|مکان=بیروت}}</ref>
عواملی که سبب می‌شوند ازدواج برای همیشه بر زن و مرد حرام گردد:<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=کتاب النکاح|سال=1381|نام=ناصر|نام خانوادگی=مکارم شیرازی|ناشر=مدرسة الامام علی بن ابی‌طالب|جلد=2|صفحه=106|مکان=قم}}</ref>
* زنای محصنه: چنانچه مردی با زنی که دارای همسر است یا در عده رجعی به سر می‌برد زنا کند، ازدواج با آن زن برای او به طور دائم ممنوع می‌گردد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام|سال=1362|نام=محمد‌حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دار احیاء التراث العربی|جلد=29|صفحه=446|مکان=بیروت}}</ref>
 
* نه‌طلاقه: بر پایه فقه امامیه، اگر مردی همسر خود را نُه بار طلاق دهد (پس از آنکه زن دو مرتبه طلاق سه‌گانه گرفته و سپس با محلِّل ازدواج کرده باشد)، دیگر حق ازدواج مجدد با آن زن را نخواهد داشت.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=کتاب النکاح|سال=1381|نام=ناصر|نام خانوادگی=مکارم شیراز|ناشر=مدرسة الامام علی بن ابی‌طالب|جلد=4|صفحه=108|مکان=قم}}</ref>
* '''ازدواج در زمان [[عده نگه داشتن زنان|عده]]:''' هرگاه مردی با آگاهی از حرمت شرعی، با زنی که در دوره عده به سر می‌برد عقد ببندد، این عمل موجب می‌شود که آن زن برای همیشه بر او حرام شود.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام|سال=1362|نام=محمد‌حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دار احیاء التراث العربی|جلد=29|صفحه=428|مکان=بیروت}}</ref>
* احرام: خواندن صیغه عقد در حال احرام، در صورتی که فرد به حرمت آن آگاه باشد، باعث حرمت دائمی ازدواج می‌شود.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام|سال=1362|نام=محمد‌حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دار احیاء التراث العربی|جلد=29|صفحه=450|مکان=بیروت}}</ref>
* '''[[زنای محصنه]]:''' چنانچه مردی با زنی که دارای همسر است یا در عده رجعی به سر می‌برد زنا کند، ازدواج با آن زن برای او به طور دائم ممنوع می‌گردد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام|سال=1362|نام=محمد‌حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دار احیاء التراث العربی|جلد=29|صفحه=446|مکان=بیروت}}</ref>
* لواط: اگر مردی پیش از ازدواج با یک زن، با پسر، برادر یا پدر آن زن عمل لواط انجام داده باشد، آن زن برای همیشه بر او حرام خواهد بود.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام|نام=محمد‌حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دار احیاء التراث العربی|جلد=29|صفحه=447|مکان=بیروت}}</ref>
* '''[[نه‌طلاقه]]:''' بر پایه [[فقه امامیه]]، اگر مردی همسر خود را نُه بار طلاق دهد (پس از آنکه زن دو مرتبه طلاق سه‌گانه گرفته و سپس با محلِّل ازدواج کرده باشد و دوباره همسرش سه طلاقه کند)، دیگر حق ازدواج مجدد با آن زن را نخواهد داشت.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=کتاب النکاح|سال=1381|نام=ناصر|نام خانوادگی=مکارم شیراز|ناشر=مدرسة الامام علی بن ابی‌طالب|جلد=4|صفحه=108|مکان=قم}}</ref>
* لعان: به اعتقاد فقیهان شیعه، هرگاه میان زن و شوهری لعان صورت پذیرد، آن دو برای همیشه بر یکدیگر حرام می‌شوند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام|سال=1408|نام خانوادگی=محقق حلی|ناشر=اسماعیلیان|جلد=2|صفحه=237|مکان=قم}}</ref>
* ا'''زدواج در حال إحرام:''' خواندن صیغه عقد در حال احرام، در صورتی که فرد به حرمت آن آگاه باشد، باعث حرمت دائمی ازدواج می‌شود.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام|سال=1362|نام=محمد‌حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دار احیاء التراث العربی|جلد=29|صفحه=450|مکان=بیروت}}</ref>
* قذف: در صورتی که مردی به همسر خود که کر و لال است تهمت زنا بزند، آن زن برای همیشه بر او حرام می‌گردد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام|سال=1362|نام=محمد‌حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دار احیاء التراث العربی،|جلد=29|صفحه=237|مکان=بیروت}}</ref>
* '''لواط:''' اگر مردی پیش از ازدواج با یک زن، با پسر، برادر یا پدر آن زن عمل لواط انجام داده باشد، آن زن برای همیشه بر او حرام خواهد بود.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام|نام=محمد‌حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دار احیاء التراث العربی|جلد=29|صفحه=447|مکان=بیروت}}</ref>
* افضاء: اگر مردی با دختری که به سن بلوغ نرسیده آمیزش کند و در نتیجه افضاء رخ دهد (یعنی مجرای بول و حیض یا مجرای حیض و غائط یکی شود)، آن دختر برای همیشه بر او حرام خواهد شد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام|سال=1362|نام=محمد‌حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دار احیاء التراث العربی|جلد=29|صفحه=414|مکان=بیروت}}</ref>
* '''لعان:''' به اعتقاد فقیهان شیعه، هرگاه میان زن و شوهری لعان صورت پذیرد، آن دو برای همیشه بر یکدیگر حرام می‌شوند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام|سال=1408|نام خانوادگی=محقق حلی|ناشر=اسماعیلیان|جلد=2|صفحه=237|مکان=قم}}</ref>
* '''[[قذف در قرآن|قذف]]:''' در صورتی که مردی به همسر خود که کر و لال است تهمت زنا بزند، آن زن برای همیشه بر او حرام می‌گردد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام|سال=1362|نام=محمد‌حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دار احیاء التراث العربی،|جلد=29|صفحه=237|مکان=بیروت}}</ref>
* '''[[افضاء]]:''' اگر مردی با دختری که به سن بلوغ نرسیده [[آمیزش]] کند و در نتیجه افضاء رخ دهد (یعنی مجرای بول و حیض یا مجرای حیض و غائط یکی شود)، آن دختر برای همیشه بر او حرام خواهد شد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام|سال=1362|نام=محمد‌حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دار احیاء التراث العربی|جلد=29|صفحه=414|مکان=بیروت}}</ref>


=== حرمت موقت ===
=== حرمت موقت ===
فقیهان اسلامی شماری از موانع ازدواج را موقتی دانسته و بر این باورند که با از میان رفتن آن مانع، ممنوعیت نیز برداشته می‌شود:
شماری از موانع ازدواج را موقتی است و با از میان رفتن آن مانع، ممنوعیت ازدواج نیز برداشته می‌شود:
 
* بیش از چهار همسر: در احکام فقهی اسلام تصریح شده که مرد نمی‌تواند بیش از چهار زن را به عقد دائم خود درآورد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=مسالک الأفهام الی تنقیح شرائع الاسلام|سال=1413|نام خانوادگی=شهید ثانی|ناشر=مؤسسة المعارف الاسلامیة|جلد=7|صفحه=347|مکان=قم}}</ref>
 
* سه‌طلاقه: مردی که همسر خویش را سه بار طلاق داده باشد، حق ازدواج مجدد با او را نخواهد داشت، مگر پس از آنکه آن زن با فرد دیگری (به نام مُحَلِّل) ازدواج کند و سپس طلاق بگیرد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام|سال=1362|نام=محمد‌حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دار احیاء التراث العربی|جلد=30|صفحه=14|مکان=بیروت}}</ref>
* ازدواج با خواهرزن: عقد همزمان با دو خواهر در اسلام حرام اعلام شده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=کتاب النکاح|سال=1381|نام=ناصر|نام خانوادگی=مکارم شیرازی|ناشر=مدرسة الامام علی بن ابی‌طالب|جلد=4|صفحه=34|مکان=قم}}</ref>
* ازدواج با دختر برادر یا دختر خواهرِ همسر، بدون اجازه همسر نیز جایز نیست.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=کتاب النکاح|سال=1381|نام=ناصر|نام خانوادگی=مکارم شیرازی|ناشر=مدرسة الامام علی بن ابی‌طالب|جلد=4|صفحه=24|مکان=قم}}</ref>
* ازدواج با نامسلمان: زن مسلمان حق عقد ازدواج با مرد کافر را ندارد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=المسائل الشرعیة|سال=1387|نام=موسی|نام خانوادگی=شبیری زنجانی|ناشر=نشر الفقاهة|صفحه=546|مکان=قم}}</ref> همچنین مرد مسلمان نمی‌تواند با زن غیرمسلمان ازدواج دائم کند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام|سال=1408|نام خانوادگی=محقق حلی|ناشر=اسماعیلیان|جلد=2|صفحه=238|مکان=قم}}</ref>
* ازدواج با زن شوهردار (در صورتی که مرد بداند آن زن دارای همسر است)<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=صراط النجاة|سال=1388|نام=ابوالحسن|نام خانوادگی=اصفهانی|ناشر=مرکز تحقیقات یارانه ای حوزه علمیه اصفهان|جلد=2|صفحه=542|مکان=اصفهان}}</ref> و نیز ازدواج با خنثای مُشکِل (شخصی که زن یا مرد بودن او به درستی شناخته نمی‌شود) نیز حرام شمرده شده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=مسالک الأفهام الی تنقیح شرائع الاسلام|سال=1413|نام خانوادگی=شهید ثانی|ناشر=مؤسسة المعارف الاسلامیة|جلد=7|صفحه=209|مکان=قم}}</ref>
 
 


* '''بیش از چهار همسر:''' در احکام فقهی اسلام تصریح شده که مرد نمی‌تواند بیش از چهار زن را به عقد دائم خود درآورد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=مسالک الأفهام الی تنقیح شرائع الاسلام|سال=1413|نام خانوادگی=شهید ثانی|ناشر=مؤسسة المعارف الاسلامیة|جلد=7|صفحه=347|مکان=قم}}</ref>


* '''سه‌طلاقه:''' مردی که همسر خویش را سه بار طلاق داده باشد، حق ازدواج مجدد با او را نخواهد داشت، مگر پس از آنکه آن زن با فرد دیگری (به نام مُحَلِّل) ازدواج کند و سپس طلاق بگیرد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام|سال=1362|نام=محمد‌حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دار احیاء التراث العربی|جلد=30|صفحه=14|مکان=بیروت}}</ref>
* '''ازدواج با خواهرزن:''' عقد همزمان با دو خواهر در اسلام حرام اعلام شده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=کتاب النکاح|سال=1381|نام=ناصر|نام خانوادگی=مکارم شیرازی|ناشر=مدرسة الامام علی بن ابی‌طالب|جلد=4|صفحه=34|مکان=قم}}</ref>
* '''اردواج با خواهرزاده یا برادرزاده همسر:''' ازدواج با دختر برادر یا دختر خواهرِ همسر، بدون اجازه همسر نیز جایز نیستِ اما بعد از اجازه دادن جایز است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=کتاب النکاح|سال=1381|نام=ناصر|نام خانوادگی=مکارم شیرازی|ناشر=مدرسة الامام علی بن ابی‌طالب|جلد=4|صفحه=24|مکان=قم}}</ref>
* '''ازدواج با نامسلمان:''' زن مسلمان حق عقد ازدواج با مرد کافر را ندارد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=المسائل الشرعیة|سال=1387|نام=موسی|نام خانوادگی=شبیری زنجانی|ناشر=نشر الفقاهة|صفحه=546|مکان=قم}}</ref> همچنین مرد مسلمان نمی‌تواند با زن غیرمسلمان ازدواج دائم کند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام|سال=1408|نام خانوادگی=محقق حلی|ناشر=اسماعیلیان|جلد=2|صفحه=238|مکان=قم}}</ref>
* ازدواج با زن شوهردار (در صورتی که مرد بداند آن زن دارای همسر است)<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=صراط النجاة|سال=1388|نام=ابوالحسن|نام خانوادگی=اصفهانی|ناشر=مرکز تحقیقات یارانه ای حوزه علمیه اصفهان|جلد=2|صفحه=542|مکان=اصفهان}}</ref> و ازدواج با خنثای مُشکِل (شخصی که زن یا مرد بودن او به درستی شناخته نمی‌شود) نیز حرام شمرده شده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=مسالک الأفهام الی تنقیح شرائع الاسلام|سال=1413|نام خانوادگی=شهید ثانی|ناشر=مؤسسة المعارف الاسلامیة|جلد=7|صفحه=209|مکان=قم}}</ref>


== منابع ==
== منابع ==
{{پانویس|۲}}{{شاخه
{{پانویس|۲}}{{شاخه
| شاخه اصلی =  
| شاخه اصلی = علوم و مباحث اجتماعی
| شاخه فرعی۱ =  
| شاخه فرعی۱ = خانواده
| شاخه فرعی۲ =  
| شاخه فرعی۲ = ازدواج
| شاخه فرعی۳ =  
| شاخه فرعی۳ =  
}} {{ارزیابی
}} {{ارزیابی
| شناسه = <!--خالی | شد-->
| شناسه = شد
| عکس = <!--خالی | شد-->
| عکس = <!--خالی | شد-->
| درگاه = <!--خالی | شد-->
| درگاه = شد
| ادبیات = <!--خالی | شد-->
| ادبیات = شد
| پیوند = <!--خالی | شد-->
| پیوند = شد
| ناوبری = <!--خالی | شد-->
| ناوبری = شد
| تغییرمسیر = <!--خالی | شد-->
| تغییرمسیر = شد
| ارجاعات = <!--خالی | شد-->
| ارجاعات = شد
| ارزیابی کمی = <!--خالی | شد-->
| ارزیابی کمی = شد
| ارزیابی کیفی = <!--خالی | شد-->
| ارزیابی کیفی = شد
| اولویت = <!--الف | ب | ج | د-->
| اولویت = ج
| کیفیت = <!--خیلی خوب | خوب | متوسط | ضعیف-->
| کیفیت = خوب  
}} {{پایان متن}}
}} {{پایان متن}}

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۱ نوامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۵۹

سؤال
ازدواج حرام چیست؟ و اقسام آن به چه صورت است؟
درگاه‌ها


ازدواجی که شرع مقدس آن را حرام می‌داند، عقدش باطل است و هیچ اثری بر آن مترتب نمی‌شود. در فقه امامیه، پیوند زناشویی با بستگان نسبی (محارم) ممنوع است. ازدواج با برخی افراد غیرمحارم نیز به دلیل وجود موانعی مانند لواط، زنای محصنه، قذف(تهمت زنا زدن) و طلاق دادن همسر با صیغه سه‌گانه (سه‌طلاقه کردن) حرام است. افزون بر این، ازدواج با زنی که همسر دیگری دارد، با شخص خنثی و با خواهر همسر نیز از نظر شرعی ممنوع می‌باشد. بر پایه احکام اسلامی، برخی از مصادیق ازدواج حرام جنبه دائمی داشته و آن زن و مرد هرگز مجاز به ازدواج با یکدیگر نخواهند بود.

مفهوم شناسی و جایگاه

ازدواج حرام به رابطه زناشویی گفته می‌شود که شرعاً ایجاد آن میان زن و مرد خاصی مجاز نیست.[۱] هر گاه میان دو نفر رابطه محرمیت نسبی یا سببی برقرار باشد،[۲] یا موانعی همچون سه‌طلاقه کردن همسر، احرام بستن در زمان عقد، لواط و لعان وجود داشته باشد، ازدواج میان آنان حرام خواهد بود.[۳] این اصطلاح در بخش‌های مختلف فقه مانند نکاح، طلاق، لعان و حج کاربرد دارد.[۴] همچنین مواد ۱۰۴۵ تا ۱۰۶۰ قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران به موارد متعددی از ازدواج حرام اشاره کرده است.[۵]

ازدواج با محارم

ازدواج با افرادی که از راه‌های نسب (خویشاوندی خونی)، شیرخوردن کودک از زنی (رضاع) یا سبب (محرم شدن مادر زن با ازدواج و ...) جزو محارم محسوب می‌شوند، جایز نیست.[۶] هیچ‌گاه زن و مردی که میان آن‌ها رابطه محرمیت برقرار است، نمی‌توانند با یکدیگر پیمان زناشویی ببندند.[۷] برخ از مراجع تقلید،زنا و همچنین نزدیکیِ به شبهه (وطی به شبهه) را از لحاظ آثار و احکام، همسان با نسب دانسته‌اند[۸]

حرمت ازدواج از دیدگاه فقیهان شیعه، یا به دلیل وجود رابطه محرمیت میان زن و مرد است[۹] و یا بر اثر عوامل دیگری پدید می‌آید.[۱۰] بر پایه احکام اسلامی، پاره‌ای از ازدواج‌های حرام جنبه دائمی دارند و آن زن و مرد هیچ‌گاه نمی‌توانند با یکدیگر پیمان زناشویی ببندند؛ مانند زنا با زنی که در عده طلاق است؛[۱۱] یا ازدواج در حال عده[۱۲] اما دسته‌ای دیگر از این ممنوعیت‌ها، موقتی هستند و با تغییر شرایط یا برطرف شدن مانع، ازدواج میان آن دو جایز می‌گردد.[۱۳] مانند ازدواج با خواهر زن بعد از طلاق یا فوت همسر.[۱۴]

اقسام حرمتها

حرمت ابدی

مقالهٔ اصلی: حرام ابدی

عواملی که سبب می‌شوند ازدواج برای همیشه بر زن و مرد حرام گردد:[۱۵]

  • ازدواج در زمان عده: هرگاه مردی با آگاهی از حرمت شرعی، با زنی که در دوره عده به سر می‌برد عقد ببندد، این عمل موجب می‌شود که آن زن برای همیشه بر او حرام شود.[۱۶]
  • زنای محصنه: چنانچه مردی با زنی که دارای همسر است یا در عده رجعی به سر می‌برد زنا کند، ازدواج با آن زن برای او به طور دائم ممنوع می‌گردد.[۱۷]
  • نه‌طلاقه: بر پایه فقه امامیه، اگر مردی همسر خود را نُه بار طلاق دهد (پس از آنکه زن دو مرتبه طلاق سه‌گانه گرفته و سپس با محلِّل ازدواج کرده باشد و دوباره همسرش سه طلاقه کند)، دیگر حق ازدواج مجدد با آن زن را نخواهد داشت.[۱۸]
  • ازدواج در حال إحرام: خواندن صیغه عقد در حال احرام، در صورتی که فرد به حرمت آن آگاه باشد، باعث حرمت دائمی ازدواج می‌شود.[۱۹]
  • لواط: اگر مردی پیش از ازدواج با یک زن، با پسر، برادر یا پدر آن زن عمل لواط انجام داده باشد، آن زن برای همیشه بر او حرام خواهد بود.[۲۰]
  • لعان: به اعتقاد فقیهان شیعه، هرگاه میان زن و شوهری لعان صورت پذیرد، آن دو برای همیشه بر یکدیگر حرام می‌شوند.[۲۱]
  • قذف: در صورتی که مردی به همسر خود که کر و لال است تهمت زنا بزند، آن زن برای همیشه بر او حرام می‌گردد.[۲۲]
  • افضاء: اگر مردی با دختری که به سن بلوغ نرسیده آمیزش کند و در نتیجه افضاء رخ دهد (یعنی مجرای بول و حیض یا مجرای حیض و غائط یکی شود)، آن دختر برای همیشه بر او حرام خواهد شد.[۲۳]

حرمت موقت

شماری از موانع ازدواج را موقتی است و با از میان رفتن آن مانع، ممنوعیت ازدواج نیز برداشته می‌شود:

  • بیش از چهار همسر: در احکام فقهی اسلام تصریح شده که مرد نمی‌تواند بیش از چهار زن را به عقد دائم خود درآورد.[۲۴]
  • سه‌طلاقه: مردی که همسر خویش را سه بار طلاق داده باشد، حق ازدواج مجدد با او را نخواهد داشت، مگر پس از آنکه آن زن با فرد دیگری (به نام مُحَلِّل) ازدواج کند و سپس طلاق بگیرد.[۲۵]
  • ازدواج با خواهرزن: عقد همزمان با دو خواهر در اسلام حرام اعلام شده است.[۲۶]
  • اردواج با خواهرزاده یا برادرزاده همسر: ازدواج با دختر برادر یا دختر خواهرِ همسر، بدون اجازه همسر نیز جایز نیستِ اما بعد از اجازه دادن جایز است.[۲۷]
  • ازدواج با نامسلمان: زن مسلمان حق عقد ازدواج با مرد کافر را ندارد.[۲۸] همچنین مرد مسلمان نمی‌تواند با زن غیرمسلمان ازدواج دائم کند.[۲۹]
  • ازدواج با زن شوهردار (در صورتی که مرد بداند آن زن دارای همسر است)[۳۰] و ازدواج با خنثای مُشکِل (شخصی که زن یا مرد بودن او به درستی شناخته نمی‌شود) نیز حرام شمرده شده است.[۳۱]

منابع

  1. ↑ سیستانی، علی (۱۴۱۵). منهاج الصالحین. ج۳. قم: مکتب آیة الله العظمی السید السیستانی. ص۳۶.
  2. ↑ نجفی، محمد‌حسن (۱۳۶۲). جواهر الکلام. ج۲۹. بیروت: دار احیاء التراث العربی. ص۲۳۷.
  3. ↑ نجفی، محمد‌حسن (۱۳۶۲). جواهر الکلام. ج۲۹. بیروت: دار احیاء التراث العربی. ص۲۳۷.
  4. ↑ مؤسسه دائرةالمعارف الفقه الاسلامی (۱۳۷۸). فرهنگ فقه فارسی. ج۱. قم: مؤسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامی. ص۳۹۱ الی ۳۹۳.
  5. ↑ مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی (1307/2/18). «قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران». سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. دریافت‌شده در 1405/2/12. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی=،|تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  6. ↑ نجفی، محمد‌حسن (۱۳۶۲). جواهر الکلام. ج۲۹. پبیروت: دار احیاء التراث العربی. ص۲۳۷.
  7. ↑ مکارم شیرازی، ناصر (۱۳۸۱). کتاب النکاح. ج۲. قم: مدرسة الامام علی بن ابی‌طالب. ص۱۰۸.
  8. ↑ سیستانی، علی (۱۴۱۵). منهاج الصالحین. ج۳. قم: مکتب آیة الله العظمی السید السیستانی. ص۳۸.
  9. ↑ نجفی، محمد‌حسن (۱۳۶۲). جواهر الکلام. ج۲۹. بیروت: دار احیاء التراث العربی. ص۲۳۷.
  10. ↑ نجفی، محمد‌حسن (۱۳۶۲). جواهر الکلام. ج۲۹. بیروت: دار احیاء التراث العربی. ص۲۳۷.
  11. ↑ موسوی گلپایگانی، محمد رضا (۱۴۰۹). مجمع المسائل. چاپ دوم. ج۲. قم: دار القرآن الكريم. ص۲۱۰.
  12. ↑ موحدی لنکرانی، محمدفاضل. جامع المسائل. چاپ یازدهم. ج۲. قم: امیرقلم. ص۳۷۹.
  13. ↑ ایروانی، باقر (۱۴۲۷). دروس تمهیدیة فی الفقه الاستدلالی علی المذهب الجعفری. ج۲. قم: مؤسسة الفقه للطباعة و النشر. ص۳۱۳.
  14. ↑ تهرانی، احمد بن محمدباقر (۱۴۲۳). سه رسال. چاپ ششم. قم: در راه حق. ص۱۵.
  15. ↑ مکارم شیرازی، ناصر (۱۳۸۱). کتاب النکاح. ج۲. قم: مدرسة الامام علی بن ابی‌طالب. ص۱۰۶.
  16. ↑ نجفی، محمد‌حسن (۱۳۶۲). جواهر الکلام. ج۲۹. بیروت: دار احیاء التراث العربی. ص۴۲۸.
  17. ↑ نجفی، محمد‌حسن (۱۳۶۲). جواهر الکلام. ج۲۹. بیروت: دار احیاء التراث العربی. ص۴۴۶.
  18. ↑ مکارم شیراز، ناصر (۱۳۸۱). کتاب النکاح. ج۴. قم: مدرسة الامام علی بن ابی‌طالب. ص۱۰۸.
  19. ↑ نجفی، محمد‌حسن (۱۳۶۲). جواهر الکلام. ج۲۹. بیروت: دار احیاء التراث العربی. ص۴۵۰.
  20. ↑ نجفی، محمد‌حسن. جواهر الکلام. ج۲۹. بیروت: دار احیاء التراث العربی. ص۴۴۷.
  21. ↑ محقق حلی (۱۴۰۸). شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام. ج۲. قم: اسماعیلیان. ص۲۳۷.
  22. ↑ نجفی، محمد‌حسن (۱۳۶۲). جواهر الکلام. ج۲۹. بیروت: دار احیاء التراث العربی،. ص۲۳۷.
  23. ↑ نجفی، محمد‌حسن (۱۳۶۲). جواهر الکلام. ج۲۹. بیروت: دار احیاء التراث العربی. ص۴۱۴.
  24. ↑ شهید ثانی (۱۴۱۳). مسالک الأفهام الی تنقیح شرائع الاسلام. ج۷. قم: مؤسسة المعارف الاسلامیة. ص۳۴۷.
  25. ↑ نجفی، محمد‌حسن (۱۳۶۲). جواهر الکلام. ج۳۰. بیروت: دار احیاء التراث العربی. ص۱۴.
  26. ↑ مکارم شیرازی، ناصر (۱۳۸۱). کتاب النکاح. ج۴. قم: مدرسة الامام علی بن ابی‌طالب. ص۳۴.
  27. ↑ مکارم شیرازی، ناصر (۱۳۸۱). کتاب النکاح. ج۴. قم: مدرسة الامام علی بن ابی‌طالب. ص۲۴.
  28. ↑ شبیری زنجانی، موسی (۱۳۸۷). المسائل الشرعیة. قم: نشر الفقاهة. ص۵۴۶.
  29. ↑ محقق حلی (۱۴۰۸). شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام. ج۲. قم: اسماعیلیان. ص۲۳۸.
  30. ↑ اصفهانی، ابوالحسن (۱۳۸۸). صراط النجاة. ج۲. اصفهان: مرکز تحقیقات یارانه ای حوزه علمیه اصفهان. ص۵۴۲.
  31. ↑ شهید ثانی (۱۴۱۳). مسالک الأفهام الی تنقیح شرائع الاسلام. ج۷. قم: مؤسسة المعارف الاسلامیة. ص۲۰۹.