نیرنگ در جنگ: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش برچسب: ویرایش مبدأ ۲۰۱۷ |
جزبدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۱۷ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{شروع متن}} | {{شروع متن}} | ||
{{سوال}} | {{سوال}} | ||
خدعه و نیرنگ در جنگ | آیا خدعه و نیرنگ در جنگ مورد تایید اسلام است؟ | ||
{{پایان سوال}} | {{پایان سوال}} | ||
{{پاسخ}} | {{پاسخ}} | ||
'''خُدْعَة''' و '''نیرنگ''' در جنگ، به عنوان ابزاری کارآمد برای شکست دشمن شناخته شده است؛ رویکردی که در اسلام نیز تأیید شده است. | |||
بخشی از استراتژی گروهها در درگیریهای نظامی بر فریب دشمن متمرکز است و این روش، اقدامی عقلانی ارزیابی شده است. فقیهان شیعه نیز به کارگیری نیرنگ در میدان نبرد را جایز دانستهاند. | |||
در منابع مختلف، حدیث مشهوری از پیامبر اسلام (ص) نقل شده است: {{متن عربی|الحَرْبُ خُدْعَة|ترجمه=جنگ نیرنگ است.}} گزارشهای تاریخی حاکی از آن است که پیامبر اکرم (ص) از نیرنگ به عنوان ابزاری برای پیروزی بر دشمن بهره میگرفت. | |||
امام علی (ع) اعتماد به نیرنگ و حیله در جنگ را برتر از اتکا به صِرف نیرو و توان میدانست و در جنگهای خویش از روش فریب دشمن استفاده میکرد؛ از جمله در واقعه کشتن [[فریب عمرو بن عبدود توسط امام علی(ع)|عمرو بن عبدود]] از آن استفاده کرد. | |||
== مفهوم شناسی == | |||
«خدعه» در لغت، چیزی است که به وسیلهٔ آن، انسان فریب میخورد.<ref>مقری فیومی، احمد بن محمد، مصباح المنیر، قم، موسسه دار الهجره، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۱۶۵.</ref> خدعه و نیرنگ در جنگ، وسیلهای برای شکست دشمن و ترفندی است که با آن میتوان بهترین ضربات را به دشمن وارد کرد. «خُدعه» منحصراً برای نیرنگ در جنگ استفاده میشود. این کلمه تفاوت بسیاری با «غدر» که خیانت و نامردی است و در جنگ و غیر جنگ ممکن است از آن استفاده شود، دارد. | |||
== حکم نیرنگ در جنگ == | |||
در درگیریهای نظامی هر یک از طرفین تلاش میکنند با اتخاذ سیاستهای فریب دهنده، دشمن را شکست داده و آنها را وادار به تسلیم نمایند. از گذشتههای دور تا به امروز، همواره فریبهای نظامی، به صورت بسیار گسترده در جنگها استفاده میشود. | |||
مسعودی مورخ مسلمان در کتاب مروج الذهب مینویسد: از کلام بسیار کوتاه و گویای رسول خدا(ص) حدیث {{متن عربی|الحرب خدعه|ترجمه= جنگ، نیرنگ است}}<ref>طوسی، محمد بن الحسن، تهذيب الأحكام، تحقيق : حسن موسوي خرسان، تهران دار الكتب الإسلاميه، چاپ چهارم، ۱۳۶۵ش، ج۶، ص۱۶۲.</ref>، مشخص است که درگیری با شمشیر در مراحل آخر جنگ است و در مراحل ابتدایی باید از خدعه بهره برد... . این مطلب را هر انسان با بصیرت، دارای سیاست و مدیریت، خوب میفهمد.<ref>مسعودی، علی بن الحسین، مروجالذهب، قم، موسسه دار الهجره، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۲۹۳.</ref> | |||
موضوع فریب و نیرنگ در جنگ، از نظر فقهی، اجماعی است. [[علامه حلی]] در کتاب تذکره الفقهاء مینویسد: خدعه در جنگ جایز است و مبارز میتواند رقیبش را با توسل به خدعه، فریب دهد و به قتل برساند و این مسئله، [[اجماع|اجماعی]] است.<ref>حلّی، حسن بن یوسف، تذکره الفقهاء، ج۱، ص۴۱۴ و ج۹، ص۸۳.</ref> صاحب جواهر، خدعه در جنگ را جایز میداند و معتقد است در «تذکره» و «منتهی» بر این امر اجماع شده است.<ref>نجفی، محمد حسن، جواهر الکلام، ج۲۱، ص۷۹.</ref> | |||
ابنقدامه در کتاب المغنی، فصلی برای این موضوع قرار داده، خدعه را مجاز دانسته و سپس به خدعه علی(ع) در هنگام جنگ با عمرو بن عبدود اشاره کرده است.<ref>ابن قدامه، عبد الله بن احمد، المغنی، مصر-قاهره، ۱۳۸۸ق/۱۹۶۸م، ج۹، ص۲۱۸.</ref> | |||
== نیرنگ در جنگ توسط پیامبر(ص) == | == نیرنگ در جنگ توسط پیامبر(ص) == | ||
روایت مشهور از پیامبر اسلام | روایت مشهور از پیامبر اسلام(ص) {{متن عربی|الحَرْبُ خُدْعَة|ترجمه=جنگ نیرنگ است.}}، در بسیاری از منابع تاریخی<ref>ابنعساکر، علی بن الحسن، تاریخ مدینهٔ دمشق، ج۲۸، ص۲۶.</ref><ref>ابن کثیر، اسماعیلبنکثیر، البدایه و النهایه، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۸ق/۱۹۸۸م، ج۴، ص۱۲۷.</ref> و حدیثی<ref>مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج۳۴، ص۳۳۲.</ref><ref>نیشابوری، مسلم، صحیحمسلم، بیروت، دارالفکر، بیتا، ج۵، ص۱۴۳.</ref> ذکر شده است. در روایتی از رسول خدا(ص) نقل شده: هر سخن دروغی، دروغ نوشته میشود مگر دروغی که فرد در جنگ میگوید، چرا که جنگ خدعه است.<ref> مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج۶۹، ص۲۵۴.</ref> | ||
در | منابع، مواردی از خدعه پیامبر اسلام در جنگها را آوردهاند: | ||
* پیامبر(ص) در [[جنگ خندق]]، درخواست «نعیم بن مسعود» برای اختلاف انداختن با خدعه میان دشمن را اجازه داد.<ref>ابنهشام حمیری، السیرهالنبویه، ج۲، ص۲۲۹، محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۲۰، ص۲۰۷.</ref> | |||
* در [[غزوه ذات سلاسل]]، [[عمرو عاص]] از رسول خدا(ص) درخواست کرد با خدعه به جنگ برود و رسول خدا موافقت کرد و او را فرستاد.<ref>شیخمفید، الارشاد، ج۱، ص۱۶۳.</ref> | |||
* رسول خدا در برخی از جنگها دستور میداد برای فریب دشمن، هر فرد از مسلمانان، آتشی روشن کند تا دشمن تصور کند سپاه اسلام از نظر نیروی نظامی، برتر است. | |||
* در | * به رسول خدا خبر رسید که [[بنیقریظه|یهودیان بنیقریظه]] به [[ابوسفیان]] پیام فرستادند که آنها را در جنگ علیه مسلمانان یاری میکنند. پیامبر در جمع مسلمانان برخاست و فرمود: بنیقریظه فردی را نزد ما فرستادهاند و گفتهاند: در جنگ ما و ابوسفیان، به یاری ما خواهند آمد. این خبر به ابوسفیان رسید. ابوسفیان گفت: یهودیان نیرنگ زدند….<ref>حمیری، عبد الله بن جعفر، قربالاسناد، ص۱۳۳.</ref> | ||
* رسول خدا در برخی از جنگها دستور میداد برای فریب | |||
* به رسول خدا خبر رسید که | |||
== نیرنگ در جنگ توسط امام علی(ع) == | == نیرنگ در جنگ توسط امام علی(ع) == | ||
امام علی(ع) نیز معتقد بود در نبرد، | امام علی(ع) نیز معتقد بود در نبرد، بیش از نیرو و توان، بر نیرنگ و حیله میتوان اعتماد کرد.<ref>ابنحجر عسقلانی، فتحالباری، ج۸، ص۴۵۱.</ref> | ||
* در روایتی از «[[عدی بن حاتم]]» نقل شده که در جنگ صفین، علی(ع) با صدای بلند گفت: به خدا قسم، معاویه و یارانش را خواهم کشت. سپس در پایان سخنش، آهسته گفت: «إِنْ شَاءَ اللَّه». من نزدیک او بودم و گفتم: یا امیرالمؤمنین! شما قسم خوردید. سپس از آن استثنا کردید! مقصودتان چه بود؟ چه هدفی داشتید؟ امام: جنگ خدعه است، من دروغگو نیستم. خواستم اصحابم را بر علیه آنها تحریک کنم تا سست نشوند و خواستار حمله به آنها باشند؛ اما درعین حال کلمهٔ «ان شاء الله» را گفتم تا دروغ هم نگفته باشم.<ref>ابنشهر آشوب، مناقب، ج۲، ص۱۹۵.</ref> | |||
* امام علی(ع) در [[فریب عمرو بن عبدود توسط امام علی(ع)|نبرد با عمرو بن عبدود]]، او را فریب داد و کشت.<ref>ابن قدامه، عبد الله بن احمد، المغنی، مصر-قاهره، ۱۳۸۸ق/۱۹۶۸م، ج۹، ص۲۱۸.</ref> | |||
* ابناعثم کوفی مینویسد: در [[جنگ صفین]] «بسر بن ارطاه» به میدان آمد و ساعتی جولان داد و هیچ سخن نمیگفت. از ترس اینکه مبادا علی(ع) او را بشناسد. علی(ع) مخفیانه جلو آمد و بر او حمله کرد. و نیزهای پرتاب کرد. بسر، از اسب بر روی زمین افتاد و سپس میدان جنگ را ترک کرد.<ref>ابناعثم کوفی، الفتوح، ص۵۹۰–۵۹۱. </ref> | |||
== پیوند به بیرون == | == پیوند به بیرون == | ||
| خط ۷۰: | خط ۵۵: | ||
}} | }} | ||
{{تکمیل مقاله | {{تکمیل مقاله | ||
| شناسه = | | شناسه =شد | ||
| تیترها = | | تیترها =شد | ||
| ویرایش = | | ویرایش =شد | ||
| لینکدهی = | | لینکدهی =شد | ||
| ناوبری = | | ناوبری = | ||
| نمایه = | | نمایه = | ||
| خط ۸۰: | خط ۶۵: | ||
| بازبینی = | | بازبینی = | ||
| تکمیل = | | تکمیل = | ||
| اولویت = | | اولویت =ج | ||
| کیفیت = | | کیفیت =ج | ||
}} | }} | ||
{{پایان متن}} | {{پایان متن}} | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۹ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۰۶
سؤال
آیا خدعه و نیرنگ در جنگ مورد تایید اسلام است؟
خُدْعَة و نیرنگ در جنگ، به عنوان ابزاری کارآمد برای شکست دشمن شناخته شده است؛ رویکردی که در اسلام نیز تأیید شده است.
بخشی از استراتژی گروهها در درگیریهای نظامی بر فریب دشمن متمرکز است و این روش، اقدامی عقلانی ارزیابی شده است. فقیهان شیعه نیز به کارگیری نیرنگ در میدان نبرد را جایز دانستهاند.
در منابع مختلف، حدیث مشهوری از پیامبر اسلام (ص) نقل شده است: «الحَرْبُ خُدْعَة؛ جنگ نیرنگ است.» گزارشهای تاریخی حاکی از آن است که پیامبر اکرم (ص) از نیرنگ به عنوان ابزاری برای پیروزی بر دشمن بهره میگرفت.
امام علی (ع) اعتماد به نیرنگ و حیله در جنگ را برتر از اتکا به صِرف نیرو و توان میدانست و در جنگهای خویش از روش فریب دشمن استفاده میکرد؛ از جمله در واقعه کشتن عمرو بن عبدود از آن استفاده کرد.
مفهوم شناسی
«خدعه» در لغت، چیزی است که به وسیلهٔ آن، انسان فریب میخورد.[۱] خدعه و نیرنگ در جنگ، وسیلهای برای شکست دشمن و ترفندی است که با آن میتوان بهترین ضربات را به دشمن وارد کرد. «خُدعه» منحصراً برای نیرنگ در جنگ استفاده میشود. این کلمه تفاوت بسیاری با «غدر» که خیانت و نامردی است و در جنگ و غیر جنگ ممکن است از آن استفاده شود، دارد.
حکم نیرنگ در جنگ
در درگیریهای نظامی هر یک از طرفین تلاش میکنند با اتخاذ سیاستهای فریب دهنده، دشمن را شکست داده و آنها را وادار به تسلیم نمایند. از گذشتههای دور تا به امروز، همواره فریبهای نظامی، به صورت بسیار گسترده در جنگها استفاده میشود.
مسعودی مورخ مسلمان در کتاب مروج الذهب مینویسد: از کلام بسیار کوتاه و گویای رسول خدا(ص) حدیث «الحرب خدعه؛ جنگ، نیرنگ است»[۲]، مشخص است که درگیری با شمشیر در مراحل آخر جنگ است و در مراحل ابتدایی باید از خدعه بهره برد... . این مطلب را هر انسان با بصیرت، دارای سیاست و مدیریت، خوب میفهمد.[۳]
موضوع فریب و نیرنگ در جنگ، از نظر فقهی، اجماعی است. علامه حلی در کتاب تذکره الفقهاء مینویسد: خدعه در جنگ جایز است و مبارز میتواند رقیبش را با توسل به خدعه، فریب دهد و به قتل برساند و این مسئله، اجماعی است.[۴] صاحب جواهر، خدعه در جنگ را جایز میداند و معتقد است در «تذکره» و «منتهی» بر این امر اجماع شده است.[۵]
ابنقدامه در کتاب المغنی، فصلی برای این موضوع قرار داده، خدعه را مجاز دانسته و سپس به خدعه علی(ع) در هنگام جنگ با عمرو بن عبدود اشاره کرده است.[۶]
نیرنگ در جنگ توسط پیامبر(ص)
روایت مشهور از پیامبر اسلام(ص) «الحَرْبُ خُدْعَة؛ جنگ نیرنگ است.»، در بسیاری از منابع تاریخی[۷][۸] و حدیثی[۹][۱۰] ذکر شده است. در روایتی از رسول خدا(ص) نقل شده: هر سخن دروغی، دروغ نوشته میشود مگر دروغی که فرد در جنگ میگوید، چرا که جنگ خدعه است.[۱۱]
منابع، مواردی از خدعه پیامبر اسلام در جنگها را آوردهاند:
- پیامبر(ص) در جنگ خندق، درخواست «نعیم بن مسعود» برای اختلاف انداختن با خدعه میان دشمن را اجازه داد.[۱۲]
- در غزوه ذات سلاسل، عمرو عاص از رسول خدا(ص) درخواست کرد با خدعه به جنگ برود و رسول خدا موافقت کرد و او را فرستاد.[۱۳]
- رسول خدا در برخی از جنگها دستور میداد برای فریب دشمن، هر فرد از مسلمانان، آتشی روشن کند تا دشمن تصور کند سپاه اسلام از نظر نیروی نظامی، برتر است.
- به رسول خدا خبر رسید که یهودیان بنیقریظه به ابوسفیان پیام فرستادند که آنها را در جنگ علیه مسلمانان یاری میکنند. پیامبر در جمع مسلمانان برخاست و فرمود: بنیقریظه فردی را نزد ما فرستادهاند و گفتهاند: در جنگ ما و ابوسفیان، به یاری ما خواهند آمد. این خبر به ابوسفیان رسید. ابوسفیان گفت: یهودیان نیرنگ زدند….[۱۴]
نیرنگ در جنگ توسط امام علی(ع)
امام علی(ع) نیز معتقد بود در نبرد، بیش از نیرو و توان، بر نیرنگ و حیله میتوان اعتماد کرد.[۱۵]
- در روایتی از «عدی بن حاتم» نقل شده که در جنگ صفین، علی(ع) با صدای بلند گفت: به خدا قسم، معاویه و یارانش را خواهم کشت. سپس در پایان سخنش، آهسته گفت: «إِنْ شَاءَ اللَّه». من نزدیک او بودم و گفتم: یا امیرالمؤمنین! شما قسم خوردید. سپس از آن استثنا کردید! مقصودتان چه بود؟ چه هدفی داشتید؟ امام: جنگ خدعه است، من دروغگو نیستم. خواستم اصحابم را بر علیه آنها تحریک کنم تا سست نشوند و خواستار حمله به آنها باشند؛ اما درعین حال کلمهٔ «ان شاء الله» را گفتم تا دروغ هم نگفته باشم.[۱۶]
- امام علی(ع) در نبرد با عمرو بن عبدود، او را فریب داد و کشت.[۱۷]
- ابناعثم کوفی مینویسد: در جنگ صفین «بسر بن ارطاه» به میدان آمد و ساعتی جولان داد و هیچ سخن نمیگفت. از ترس اینکه مبادا علی(ع) او را بشناسد. علی(ع) مخفیانه جلو آمد و بر او حمله کرد. و نیزهای پرتاب کرد. بسر، از اسب بر روی زمین افتاد و سپس میدان جنگ را ترک کرد.[۱۸]
پیوند به بیرون
این مدخل برگرفته شده از کتاب «سیره نظامی امیرالمؤمنین» نوشته «یدالله حاجیزاده» قم مرکز مدیریت حوزههای علمیه، ۱۳۹۲ش.
منابع
- ↑ مقری فیومی، احمد بن محمد، مصباح المنیر، قم، موسسه دار الهجره، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۱۶۵.
- ↑ طوسی، محمد بن الحسن، تهذيب الأحكام، تحقيق : حسن موسوي خرسان، تهران دار الكتب الإسلاميه، چاپ چهارم، ۱۳۶۵ش، ج۶، ص۱۶۲.
- ↑ مسعودی، علی بن الحسین، مروجالذهب، قم، موسسه دار الهجره، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۲۹۳.
- ↑ حلّی، حسن بن یوسف، تذکره الفقهاء، ج۱، ص۴۱۴ و ج۹، ص۸۳.
- ↑ نجفی، محمد حسن، جواهر الکلام، ج۲۱، ص۷۹.
- ↑ ابن قدامه، عبد الله بن احمد، المغنی، مصر-قاهره، ۱۳۸۸ق/۱۹۶۸م، ج۹، ص۲۱۸.
- ↑ ابنعساکر، علی بن الحسن، تاریخ مدینهٔ دمشق، ج۲۸، ص۲۶.
- ↑ ابن کثیر، اسماعیلبنکثیر، البدایه و النهایه، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۸ق/۱۹۸۸م، ج۴، ص۱۲۷.
- ↑ مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج۳۴، ص۳۳۲.
- ↑ نیشابوری، مسلم، صحیحمسلم، بیروت، دارالفکر، بیتا، ج۵، ص۱۴۳.
- ↑ مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج۶۹، ص۲۵۴.
- ↑ ابنهشام حمیری، السیرهالنبویه، ج۲، ص۲۲۹، محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۲۰، ص۲۰۷.
- ↑ شیخمفید، الارشاد، ج۱، ص۱۶۳.
- ↑ حمیری، عبد الله بن جعفر، قربالاسناد، ص۱۳۳.
- ↑ ابنحجر عسقلانی، فتحالباری، ج۸، ص۴۵۱.
- ↑ ابنشهر آشوب، مناقب، ج۲، ص۱۹۵.
- ↑ ابن قدامه، عبد الله بن احمد، المغنی، مصر-قاهره، ۱۳۸۸ق/۱۹۶۸م، ج۹، ص۲۱۸.
- ↑ ابناعثم کوفی، الفتوح، ص۵۹۰–۵۹۱.