روحانیت و تجدد (کتاب): تفاوت میان نسخه‌ها

    بدون خلاصۀ ویرایش
    بدون خلاصۀ ویرایش
     
    (۱۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
    خط ۱: خط ۱:
    {{در دست ویرایش|کاربر=A.rezapour}}
    {{شروع متن}}
    {{شروع متن}}
    {{سوال}}
    {{سوال}}
    کتاب فقه و مصلحت از کیست و چه محتوایی دارد؟
    کتاب روحانیت و تجدد از کیست و چه موضوعاتی را مورد بحث قرار می‌دهد؟
    {{پایان سوال}}
    {{پایان سوال}}
    {{پاسخ}}
    {{پاسخ}}
    {{درگاه|حوزه و روحانیت}}
    {{جعبه اطلاعات کتاب
    {{جعبه اطلاعات کتاب
      | عنوان                  = روحانیت و تجدد
      | عنوان                  = روحانیت و تجدد
    خط ۳۹: خط ۳۹:
      | نسخه الکترونیکی  =
      | نسخه الکترونیکی  =
    }}
    }}
    {{درگاه|حوزه و روحانیت}}
    '''روحانیت و تجدد''' نوشته عبدالوهاب فراتی، اثری است که روایتی جامع از نحوه تعامل [[روحانیت]] با غرب ارائه می‌کند. این کتاب جریان‌های فکری ـ سیاسی روحانیت [[حوزه علمیه قم]] را برحسب مؤلفه [[مدرنیته]] (نوگرایی و مدرن) صورت‌بندی می‌کند و ظرفیت‌ها و محدودیت کنونی روحانیت با [[جهان غرب]] را مورد ارزیابی قرار می‌دهد.


    == معرفی ==
    رسالت اصلی این اثر، جریان‌شناسی روحانیت کنونی بر حسب فهم آنان از مدرنیته و موضعی که در قبال تمدنِ برافراشتۀ غرب اتخاذ می‌کنند، است. در این کتاب گفته شده امروزه روحانیت تا حدودی برخلاف سال‌های قبل از انقلاب، از الگوی واحدی در باب داوری درباره غرب پیروی نمی‌کند و به تنوع و تفاوت‌های متکثری از فهم غرب نائل شده است.
    این کتاب حاصل پژوهش دکتر عبدالوهاب فراتی، مدیر گروه علوم سیاسی پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی است که از سوی انتشارات پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی منتشر شده است.


    '''موضوع اثر و اهمیت آن:'''
    == نویسنده ==
    عبدالوهاب فراتی متولد سال ۱۳۴۷ش،<ref name=":0">«[http://kms.bou.ac.ir/professor/عبدالوهاب-فراتی/ عبدالوهاب فراتی]»، دانشگاه باقرالعلوم، تاریخ بازدید: ۵ مهر ۱۴۰۲ش.</ref> فارغ‌التحصیل سطح ۳ حوزه علمیه و دکترای علوم سیاسی از [[دانشگاه باقرالعلوم]] است. «دانش سیاسی در حوزه علمیه قم»، «روحانیت و سیاست، مسائل و پیامدها»، «گونه‌شناسی فکری سیاسی حوزه علمیه قم» و «روحانیت و تجدد» از آثار اوست. مدیر گروه علوم سیاسی پژوهشگده علوم و اندیشه سیاسی و عضو هیئت علمی گروه سیاست پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی از سوابق علمی و اجرایی اوست.<ref name=":0" />


    مبحث کانونی این اثر، سهگونه فهم و تبعاً واکنشهای متفاوتی است که روحانیت حوزه علمیه قم با مدرنیته داشته است. برخی از روحانیون کلیت مدرنیته را به چالش می‌کشند و در مقابل آن مقاومت می‌ورزند؛ برخی به پذیرش بسیاری از مؤلفه‌های آن تن می‌دهند و گروه سوم ضمن مقاومت در قبال مفهومی به نام غربگرایی، بنا به الزامات عمل جنبه‌هایی از مدرنیته را می‌پذیرد. این تقسیمبندی که به نوعی بر استدلالی قیاسی و استقرائی تکیه دارد گرچه ساده به نظر می‌رسد اما برآیند پژوهش ما در حوزه علمیه قم نشان می‌دهد که روایت و واکنش روحانیت در قبال مدرنیته بر همین تقسیمبندی حمل شده است. به همین دلیل، مهمترین پرسش این تحقیق این است که، روحانیت چه فهم و نسبتی با تجدد دارد؟، روحانیت از درون چه سنت و تاریخی به مواجهه با تجدد رسیده است، عوامل معده فهم او از تجدد چیست؟ و بالاخره اینکه روایت و فهم او از تجدد چه خصائصی و ویژگیهایی دارد؟ و در نهایت چگونه می‌توان روحانیت را براساس مؤلفه مدرنیته، طیفبندی و جریانشناسی کرد؟ در پاسخ به این پرسشها به نظر می‌رسد: فهم روحانیت از مدرنیته نه امری دلبخواهانه بلکه مقید به سنتی است که تفکر او در درون آن شکل گرفته است. با این همه، امروزه، روحانیت تا حدودی برخلاف سالهای قبل از انقلاب، از الگوی واحدی درباب داوری درباره غرب پیروی نمی‌کند و به تنوع و تفاوتهای متکثری از فهم غرب نائل شده است.
    == معرفی کلی کتاب ==
    کتاب «روحانیت و تجدد (با تأکید بر جریان‌های فکری سیاسی حوزه علمیه قم)» اثر عبدالوهاب فراتی است که توسط [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]] تهیه و در ۵۱۵ صفحه منتشر شد.<ref name=":1">«[https://www.hawzahnews.com/news/1069869/کتاب-روحانیت-و-تجدد-به-چاپ-سوم-رسید کتاب روحانیت و تجدد به چاپ سوم رسید]»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲۰ بهمن ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید: ۵ مهر ۱۴۰۲ش.</ref>


    '''برجستگیهای اثر نسبت به آثار مشابه:'''
    این اثر روایتی جامع از نحوه تعامل روحانیت با غرب ارائه می‌کند و جریان‌های فکری سیاسی روحانیت حوزه علمیه قم را برحسب مؤلفه مدرنیته نوگرایی و مدرن) صورت‌بندی می‌کند، همچنین ظرفیت‌ها و محدودیت کنونی روحانیت با جهان غرب را مورد ارزیابی قرار می‌دهد.<ref name=":2">«[http://www.isca.ac.ir/Portal/home/?news/116878/148178/67503/معرفي%20كتاب%20روحانيت%20و%20تجدد معرفی کتاب روحانیت و تجدد]»، سایت پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، تاریخ بازدید: ۵ مهر ۱۴۰۲ش.</ref>


    برجستگی اثر به دو امر مهم بازمی‌گردد، نخست آنکه اولین اثری است که با تمرکز بر بحث روحانیت حوزه علمیه قم به جریانشناسی فکری و سیاسی آن پرداخته است، در سایر آثار معمولاً روحانیت در عرض سایر نیروها مورد مطالعه قرار گرفته است.
    این کتاب اولین اثری است که با تمرکز بر بحث روحانیت حوزه علمیه قم به جریان‌شناسی فکری و سیاسی آن پرداخته است، در سایر آثار معمولاً روحانیت در عرض سایر نیروها مورد مطالعه قرار گرفته است.<ref name=":2" />


    دوم آنکه تحلیل روحانیت از منظر تجدد، گامی است برای تحلیل تمدن اسلامی که روحانیت آرمانی مهم در تأسیس آن دارد..
    === روش تحقیق کتاب ===
    روش تحقیق در این اثر مبتنی بر روش تفسیری [[هرمنوتیک]] فلسفی گادامر است. (بینش مرکزی هرمنوتیک فلسفی گادامر بر این نکته است که تفسیر مفسّران و علم عالمان علوم اجتماعی با زمینه‌هایی از سنّت پیوند خورده و آنان با پیش‌دانسته‌های خود به تفسیر موضوع می‌پردازند. در نتیجه، نمی‌توانند با ذهنی بی‌طرف و خالی به تفسیر اقدام کنند.)<ref>ربانی گلپایگانی، علی، هرمنوتیک فلسفی در اندیشه گادامر، مجله قبسات، ۱۳۸۱، ش۲۳.</ref> بی‌تردید گفتگو درباره چیستی و ماهیت فهم، پای هرمنوتیک (تفسیر متن) به مبحث این رساله را باز می‌کند و می‌تواند ما را در تفسیر فهم روحانیت از تجدد یاری رساند. به همین منظور از میان نظریه‌های موجود، نظریه هرمنوتیکی گادامر به عنوان چارچوب نظری و رویکرد تفسیری این اثر برگزیده شده است تا با بهره‌مندی از آموزه‌های آن بتوان فهم روحانیت از تجدد را تبیین کرد. شیوه ارائه مطالب نیز مبتنی بر نوعی استدلال استقرائی ـ قیاسی است که داده‌ها را برحسب استقراء، اما مبتنی بر برهانی قیاسی به خواننده ارایه می‌کند.<ref name=":2" />


    '''روش تحقیق و شیوه ارائه مطالب:'''
    == جایگاه و اهمیت ==
    این کتاب که با تأکید بر جریان‌های فکری ـ سیاسی حوزه علمیه قم پیگیری می‌شود، الگوی [[امام خمینی]] در تمایز نهادن میان مدرن شدن و نفی غرب‌زدگی را نیکوترین چشم‌انداز در تعامل با تجدد و تمدن غرب و مبنای تمدن اسلامی تفسیر می‌نماید.<ref name=":1" />


    روش تحقیق در این اثر مبتنی بر روش تفسیری هرمنوتیک فلسفی گادامر است بیتردید گفتگو درباره چیستی و ماهیت فهم، پای هرمنوتیک به مبحث این رساله را باز می‌کند و می‌تواند ما را در تفسیر فهم روحانیت از تجدد یاری رساند. به همین منظور از میان نظریه‌های موجود، نظریه هرمنوتیکی گادامر بهعنوان چارچوب نظری و رویکرد تفسیری این اثر برگزیده شده است تا با بهرهمندی از آموزه‌های آن بتوان فهم روحانیت از تجدد را تبیین کرد. شیوه ارائه مطالب نیز مبتنی بر نوعی استدلال استقرائی – قیاسی است که داده‌ها را برحسب استقراء اما مبتنی بر برهانی قیاسی به خواننده ارایه می‌کند.
    رسالت اصلی این اثر، جریان‌شناسی روحانیت کنونی بر حسب فهم آنان از مدرنیته و موضعی که در قبال تمدنِ برافراشتهٔ غرب اتخاذ می‌کنند، است. در این کتاب از افراد و جریان‌هایی سخن آمده که به نوعی در قبال مدرنیته و موضع سلبی یا ایجابی دارند، اعم از این که آنان وفادار به نظریه سیاسی امام خمینی و در تعامل با نظام سیاسی [[جمهوری اسلامی]] باشند یا نه.<ref name=":1" />


    '''نتیجه اثر:'''
    مبحث کانونی این اثر، سه گونه فهم و واکنش‌های متفاوتی است که روحانیت [[حوزه علمیه قم]] با مدرنیته داشته است. برخی از روحانیون کلیّت مدرنیته را به چالش می‌کشند و در مقابل آن مقاومت می‌ورزند؛ برخی به پذیرش بسیاری از مؤلفه‌های آن تن می‌دهند و گروه سوم ضمن مقاومت در قبال مفهومی به نام [[غرب‌گرایی]]، بنا به الزامات عمل، جنبه‌هایی از مدرنیته را می‌پذیرد. این تقسیم‌بندی به نوعی بر استدلالی قیاسی و استقرائی تکیه دارد. مهمترین پرسش تحقیق این است که روحانیت چه فهم و نسبتی با تجدد دارد؟ روحانیت از درون چه سنت و تاریخی به مواجهه با تجدد رسیده است؟ عوامل عمدهٔ فهم او از تجدد چیست؟ و بالاخره اینکه روایت و فهم او از تجدد چه خصائص و ویژگی‌هایی دارد؟ و در نهایت چگونه می‌توان روحانیت را براساس مؤلفهٔ مدرنیته، طیف‌بندی و جریان‌شناسی کرد؟<ref name=":2" />


    نتیجه این اثر را می‌توان در چند بند خلاصه کرد؛ نخست آنکه این اثر روایتی جامع از نحوه تعامل روحانیت با غرب ارائه می‌کند؛ دوم آنکه جریانهای فکری – سیاسی روحانیت حوزه علمیه قم را برحسب مؤلفه مدرنیته صورتبندی می‌کند، سوم آنکه ظرفیتها و محدودیت کنونی روحانیت با جهان غرب را مورد ارزیابی قرار می‌دهد.
    امروزه، روحانیت تا حدودی برخلاف سال‌های قبل از انقلاب، از الگوی واحدی در باب داوری درباره غرب پیروی نمی‌کند و به تنوع و تفاوت‌های متکثری از فهم غرب نائل شده است.<ref name=":2" />
     
    '''مباحث اصلی اثر:'''
     
    این اثر مشتمل بر یک مقدمه و شش فصل است، در مقدمه، مهمترین پرسشها، فرضیة، مفاهیم، روش تحقیق و چهارچوب نظری مورد بحث قرار گرفتهاند. هرمنوتیک و فهم هرمنوتیکی روحانیت از تجدد عنوان فصل اول است که نقشی روشی در کلیت پژوهش ایفا کرده است در فصل دوم، زمینه و تبار فهم روحانیت از تجدد از آغاز تأسیس حوزه علمیه قم در دوره آیتالله حائری یزدی مورد مطالعه قرار گرفته است. فصل دوم که بیان از سنت فکری روحانیت درباب تجدد است تا آغاز انقلاب اسلامی ادامه می‌یابد و گسست یا تداوم آن فهم در فصل سوم تحت عنوان «انقلاب اسلامی، گسست یا تداوم در فهم روحانیت از تجدد» پیگیری شده است. چالش مدرنیته و بازگشت به سنت عنوان فصل چهارم و اسلام تجددنظرطلب عنوان فصل پنجم است.<ref>«[http://www.isca.ac.ir/Portal/home/?news/116878/148178/67503/معرفي%20كتاب%20روحانيت%20و%20تجدد معرفی کتاب روحانیت و تجدد]»، سایت پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، تاریخ بازدید: ۵ مهر ۱۴۰۲ش.</ref>
     
    == نویسنده ==
    ...


    == محتوا ==
    == محتوا ==
    به گزارش خبرگزاری حوزه، چاپ سوم کتاب «روحانیت و تجدد (با تأکید بر جریان‌های فکری سیاسی حوزه علمیه قم)» اثر عبدالوهاب فراتی است که در پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی تهیه و به همت نشر این پژوهشگاه در ۵۱۵ صفحه منتشر شد.
    این اثر در پنج فصل تألیف شده است:
     
    # در فصل اول این اثر که با عنوان «هرمنوتیک و فهم هرمنوتیکی روحانیت از تجدد» نگارش یافته، به بیان پیشامد بودن و تاریخ‌مندی و زبانمندی فهم روحانیت از تجدد پرداخته شده است.
    بررسی و تحلیل ظرفیت‌ها، امکانات و قابلیت‌های حوزه‌های علمیه و روحانیان در بنای تمدن اسلامی نیازمند مطالعات دامنه‌داری است که بخشی از آنها در این اثر مورد توجه قرار گرفته است.
    # نویسنده در دومین فصل از کتاب حاضر به «تبار و زمینه فهم روحانیت از تجدد» می‌پردازد که در این راستا در سه گفتار، حوزه علمیه قم را در سه بازه زمانی بین سال‌های ۱۳۲۰–۱۳۰۲ و ۱۳۴۰–۱۳۲۰ و ۱۳۵۷–۱۳۴۰ مورد بحث و بررسی قرار داده است که عناوین برخی از مباحث مطرح شده در این فصل عبارت است از: حوزه علمیه قم و افق معنا، روحانیت و فردی شدن فقه، عبور از محدودیت و فعال شدن نسبی روحانیت، حوزه علمیه قم و نشانه‌هایی برای تغییر، حوزه علمیه قم و منازعه با سیاست، روحانیت و دستیابی به نظریه سیاسی حکومت، روحانیت و شیوه‌های نوین مبارزه، و صورت بندی روحانیت حوزه علمیه قم.
     
    # «انقلاب اسلامی؛ گسست یا تداوم در فهم روحانیت از تجدد» عنوان سومین فصل از کتاب حاضر است که در سه گفتار به «روند نوگرایی در حوزه علمیه قم»، «امام خمینی و هم‌نهادگرایان اسلام و مدرنیته» و «آیت الله مصباح؛ نقدی محافظت گرایانه علیه غرب» اشاره شده است.
    اثر حاضر می‌کوشد چنین ظرفیتی را از مسیر فهم و نسبتی که علمای دین با تجدد و تمدن برافراشته غرب برقرار کرده‌اند، بازخوانی کند. این بررسی که با تأکید بر جریان‌های فکری - سیاسی حوزه علمیه قم پیگیری می‌شود، الگوی امام خمینی (ره) در تمایز نهادن میان مدرن شدن و نفی غرب زدگی را نیکوترین چشم‌انداز در تعامل با تجدد و تمدن غرب و مبنای تمدن اسلامی تفسیر می‌نماید.
    # در فصل بعدی که با عنوان «چالش مدرنیته و بازگشت به سنت» تألیف شده، ضمن بیان مختصات عمومی سنتی‌های حوزه علمیه قم، در سه گفتار «روحانیت و اسلام ناب سنتی»، «مهدی نصیری و جریان سنتی عملگرا»، و «فرهنگستان علوم اسلامی، شورشی فلسفی علیه مدرنیته» تبیین شده است.
     
    # آخرین فصل از کتاب حاضر که با عنوان «اسلام تجدیدنظر طلب» است که دو گفتار دارد. موضوع گفتار اول «صادقی تهرانی و بازگشت به قرآن و نقدی بر حوزه حدیث محور» و گفتار دوم «صالحی نجف آبادی، گفتگوی انتقادی با سنت» است.<ref>«[https://www.hawzahnews.com/news/1069869/کتاب-روحانیت-و-تجدد-به-چاپ-سوم-رسید کتاب روحانیت و تجدد به چاپ سوم رسید]»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲۰ بهمن ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید: ۵ مهر ۱۴۰۲ش.</ref>
    رسالت اصلی این اثر، جریان‌شناسی روحانیت کنونی را بر حسب فهم آنان از مدرنیته و تبعاً موضعی که در قبال تمدن برافراشته غرب اتخاذ می‌کنند، است.
     
    «تجدد» در این پژوهش، از این رو، اهمیت یافته است که نسبت سنجی روحانیت با آن، نقش تعیین‌کننده ای در تحلیل اندیشه و عمل آنان در روزگار جدید دارد. به همین دلیل در این کتاب از افراد و جریان‌هایی سخن آمده که به نوعی در قبال مدرنیته و موضع سلبی یا ایجابی دارند، اعم از این که آنان وفادار به نظریه سیاسی امام خمینی و در تعامل با نظام سیاسی جمهوری اسلامی باشند یا نه.
     
    این اثر در پنج فصل تألیف شده است؛ در فصل اول این اثر که با عنوان «هرمنوتیک و فهم هرمنوتیکی روحانیت از تجدد» نگارش یافته، به بیان پیشامدبودن و تاریخمندی و زبانمندی فهم روحانیت از تجدد پرداخته شده است.
     
    نویسنده در دومین فصل از کتاب حاضر به «تبار و زمینه فهم روحانیت از تجدد» می‌پردازد که در این راستا در سه گفتار، حوزه علمیه قم را در سه بازه زمانی بین سال‌های ۱۳۲۰–۱۳۰۲ و ۱۳۴۰–۱۳۲۰ و ۱۳۵۷–۱۳۴۰ مورد بحث و بررسی قرار داده است که عناوین برخی از مباحث مطرح شده در این فصل عبارت است از: حوزه علمیه قم و افق معنا، روحانیت و فردی شدن فقه، عبور از محدودیت و فعال شدن نسبی روحانیت، حوزه علمیه قم و نشانه‌هایی برای تغییر، حوزه علمیه قم و منازعه با سیاست، روحانیت و دستیابی به نظریه سیاسی حکومت، روحانیت و شیوه‌های نوین مبارزه، و صورت بندی روحانیت حوزه علمیه قم.


    «انقلاب اسلامی؛ گسست یا تداوم در فهم روحانیت از تجدد» عنوان سومین فصل از کتاب حاضر است که در سه گفتار به «روند نوگرایی در حوزه علمیه قم»، «امام خمینی و همنهادگرایان اسلام و مدرنیته» و «آیت الله مصباح؛ نقدی محافظت گرایانه علیه غرب» اشاره شده است.
    === بخش‌هایی از کتاب ===
    # موضع منفی روحانیت در قبال تجدد، بی‌دلیل نبود. او از طریق نسلی از روشنفکری با تجدد هم‌افق شد که جایی برایش در دوره جدید باقی نمی‌گذاشت.<ref>فراتی، عبدالوهاب، روحانیت و تجدد (با تأکید بر جریان‌های فکری سیاسی حوزه علمیه قم)، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۹۳ش، ص۴۵۳.</ref>
    # در فهم روحانیت، غرب و تجدّد یکی دانسته شد و انگار متجدّد شدن به معنای غربی شدن بود و غربی شدن هم پیامدی جز حذف دین و ترویج اصول غیراخلاقی نداشت.<ref name=":3">فراتی، عبدالوهاب، روحانیت و تجدد (با تأکید بر جریان‌های فکری سیاسی حوزه علمیه قم)، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۹۳ش، ص۴۵۴.</ref>
    # روحانیت بر اثر گسترش و هژمونی [[مارکسیسم]]، برخی از نقدهای چپ علیه غرب سرمایه‌داری را پذیرفت و به واسطه برخی از مفاهیم و واژگان چپ به تحلیل آینده [[لیبرالیزم]] پرداخت و بدین گونه در باب کلیت غرب دچار انحنای باصره شد.<ref name=":3" />
    # سنتی‌ها به دلیل قداستی که به تمام روابط، نهادها و کیفیات عرفی عصر نزول [[دین اسلام]] می‌بخشند، به تعارض یا تزاحم با محیط دوره جدید که مدرنیته در خلق آن مشارکت دارد، کشیده می‌شوند.<ref>فراتی، عبدالوهاب، روحانیت و تجدد (با تأکید بر جریان‌های فکری سیاسی حوزه علمیه قم)، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۹۳ش، ص۴۵۷.</ref>
    # مدرنیته در حوزه علمیه قم، پس از انقلاب اسلامی تبدیل به مسئله شده است، از سنت‌گرایان گرفته تا نوگرایان حوزوی، هر یک به گونه‌ای با ماهیت، ارکان و مولفه‌های مدرنیته درگیر شده و در پی چاره‌ای در قبال هژمونی آن می‌باشند.<ref>فراتی، عبدالوهاب، روحانیت و تجدد (با تأکید بر جریان‌های فکری سیاسی حوزه علمیه قم)، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۹۳ش، ص۴۶۲.</ref>


    در فصل بعدی که با عنوان «چالش مدرنیته و بازگشت به سنت» تألیف شده، ضمن بیان مختصات عمومی سنتی‌های حوزه علمیه قم، در سه گفتار «روحانیت و اسلام ناب سنتی»، «مهدی نصیری و جریان سنتی عملگرا»، و «فرهنگستان علوم اسلامی، شورشی فلسفی علیه مدرنیته» تبیین شده است.
    {{پایان پاسخ}}


    در چهارمین و آخرین فصل از کتاب حاضر که با عنوان «اسلام تجدیدنظر طلب» است، در دو گفتار به مباحثی از جمله زن و مسئله مشارکت در پارلمان، زن و مسئله قضاوت دینی، زن و مسئله مرجعیت دینی، شرط فقاهت حاکم اسلامی و حدود و قلمرو اختیارات ولی فقیه منتخب مردم پرداخته است.<ref>«[https://www.hawzahnews.com/news/1069869/کتاب-روحانیت-و-تجدد-به-چاپ-سوم-رسید کتاب روحانیت و تجدد به چاپ سوم رسید]»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲۰ بهمن ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید: ۵ مهر ۱۴۰۲ش.</ref>
    == جستارهای وابسته ==
    * [[بحثی درباره مرجعیت و روحانیت (کتاب)]]
    * [[حوزه و بایسته‌ها (کتاب)]]
    * [[جریان‌های فکری در حوزه معاصر قم (کتاب)]]
    * [[منشور روحانیت امام خمینی]]


    == منابع ==
    == منابع ==
    {{پانویس|۲}}
    {{پانویس|۲}}
    {{شاخه
    {{شاخه
    | شاخه اصلی =
    | شاخه اصلی = ادیان و مذاهب
    |شاخه فرعی۱ =
    |شاخه فرعی۱ =شیعه امامیه
    |شاخه فرعی۲ =
    |شاخه فرعی۲ = حوزه و روحانیت
    |شاخه فرعی۳ =
    |شاخه فرعی۳ =
    }}
    }}
    {{تکمیل مقاله
    {{ارزیابی
      | شناسه =
      | شناسه = شد
      | تیترها =
      | عکس = شد
      | ویرایش =
      | درگاه = شد
      | لینک‌دهی =
      | ادبیات = شد
      | ناوبری =
      | پیوند = شد
      | نمایه =
      | ناوبری = شد
      | تغییر مسیر =
      | تغییرمسیر = شد
      | ارجاعات =
      | ارجاعات = شد
      | بازبینی =
      | ارزیابی کمی = شد
      | تکمیل =
      | ارزیابی کیفی = شد
      | اولویت =
      | اولویت = د
      | کیفیت =
      | کیفیت = خوب
    }}
    }}
    {{پایان متن}}
    {{پایان متن}}

    نسخهٔ کنونی تا ‏۱ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۱۰

    سؤال

    کتاب روحانیت و تجدد از کیست و چه موضوعاتی را مورد بحث قرار می‌دهد؟

    درگاه‌ها
    حوزه-و-روحانیت.png


    روحانیت و تجدد
    روحانیت و تجدد (کتاب)
    اطلاعات کتاب
    نویسندهعبدالوهاب فراتی
    زبانفارسی
    اطلاعات نشر
    ناشرپژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

    روحانیت و تجدد نوشته عبدالوهاب فراتی، اثری است که روایتی جامع از نحوه تعامل روحانیت با غرب ارائه می‌کند. این کتاب جریان‌های فکری ـ سیاسی روحانیت حوزه علمیه قم را برحسب مؤلفه مدرنیته (نوگرایی و مدرن) صورت‌بندی می‌کند و ظرفیت‌ها و محدودیت کنونی روحانیت با جهان غرب را مورد ارزیابی قرار می‌دهد.

    رسالت اصلی این اثر، جریان‌شناسی روحانیت کنونی بر حسب فهم آنان از مدرنیته و موضعی که در قبال تمدنِ برافراشتۀ غرب اتخاذ می‌کنند، است. در این کتاب گفته شده امروزه روحانیت تا حدودی برخلاف سال‌های قبل از انقلاب، از الگوی واحدی در باب داوری درباره غرب پیروی نمی‌کند و به تنوع و تفاوت‌های متکثری از فهم غرب نائل شده است.

    نویسنده

    عبدالوهاب فراتی متولد سال ۱۳۴۷ش،[۱] فارغ‌التحصیل سطح ۳ حوزه علمیه و دکترای علوم سیاسی از دانشگاه باقرالعلوم است. «دانش سیاسی در حوزه علمیه قم»، «روحانیت و سیاست، مسائل و پیامدها»، «گونه‌شناسی فکری سیاسی حوزه علمیه قم» و «روحانیت و تجدد» از آثار اوست. مدیر گروه علوم سیاسی پژوهشگده علوم و اندیشه سیاسی و عضو هیئت علمی گروه سیاست پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی از سوابق علمی و اجرایی اوست.[۱]

    معرفی کلی کتاب

    کتاب «روحانیت و تجدد (با تأکید بر جریان‌های فکری سیاسی حوزه علمیه قم)» اثر عبدالوهاب فراتی است که توسط پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی تهیه و در ۵۱۵ صفحه منتشر شد.[۲]

    این اثر روایتی جامع از نحوه تعامل روحانیت با غرب ارائه می‌کند و جریان‌های فکری سیاسی روحانیت حوزه علمیه قم را برحسب مؤلفه مدرنیته نوگرایی و مدرن) صورت‌بندی می‌کند، همچنین ظرفیت‌ها و محدودیت کنونی روحانیت با جهان غرب را مورد ارزیابی قرار می‌دهد.[۳]

    این کتاب اولین اثری است که با تمرکز بر بحث روحانیت حوزه علمیه قم به جریان‌شناسی فکری و سیاسی آن پرداخته است، در سایر آثار معمولاً روحانیت در عرض سایر نیروها مورد مطالعه قرار گرفته است.[۳]

    روش تحقیق کتاب

    روش تحقیق در این اثر مبتنی بر روش تفسیری هرمنوتیک فلسفی گادامر است. (بینش مرکزی هرمنوتیک فلسفی گادامر بر این نکته است که تفسیر مفسّران و علم عالمان علوم اجتماعی با زمینه‌هایی از سنّت پیوند خورده و آنان با پیش‌دانسته‌های خود به تفسیر موضوع می‌پردازند. در نتیجه، نمی‌توانند با ذهنی بی‌طرف و خالی به تفسیر اقدام کنند.)[۴] بی‌تردید گفتگو درباره چیستی و ماهیت فهم، پای هرمنوتیک (تفسیر متن) به مبحث این رساله را باز می‌کند و می‌تواند ما را در تفسیر فهم روحانیت از تجدد یاری رساند. به همین منظور از میان نظریه‌های موجود، نظریه هرمنوتیکی گادامر به عنوان چارچوب نظری و رویکرد تفسیری این اثر برگزیده شده است تا با بهره‌مندی از آموزه‌های آن بتوان فهم روحانیت از تجدد را تبیین کرد. شیوه ارائه مطالب نیز مبتنی بر نوعی استدلال استقرائی ـ قیاسی است که داده‌ها را برحسب استقراء، اما مبتنی بر برهانی قیاسی به خواننده ارایه می‌کند.[۳]

    جایگاه و اهمیت

    این کتاب که با تأکید بر جریان‌های فکری ـ سیاسی حوزه علمیه قم پیگیری می‌شود، الگوی امام خمینی در تمایز نهادن میان مدرن شدن و نفی غرب‌زدگی را نیکوترین چشم‌انداز در تعامل با تجدد و تمدن غرب و مبنای تمدن اسلامی تفسیر می‌نماید.[۲]

    رسالت اصلی این اثر، جریان‌شناسی روحانیت کنونی بر حسب فهم آنان از مدرنیته و موضعی که در قبال تمدنِ برافراشتهٔ غرب اتخاذ می‌کنند، است. در این کتاب از افراد و جریان‌هایی سخن آمده که به نوعی در قبال مدرنیته و موضع سلبی یا ایجابی دارند، اعم از این که آنان وفادار به نظریه سیاسی امام خمینی و در تعامل با نظام سیاسی جمهوری اسلامی باشند یا نه.[۲]

    مبحث کانونی این اثر، سه گونه فهم و واکنش‌های متفاوتی است که روحانیت حوزه علمیه قم با مدرنیته داشته است. برخی از روحانیون کلیّت مدرنیته را به چالش می‌کشند و در مقابل آن مقاومت می‌ورزند؛ برخی به پذیرش بسیاری از مؤلفه‌های آن تن می‌دهند و گروه سوم ضمن مقاومت در قبال مفهومی به نام غرب‌گرایی، بنا به الزامات عمل، جنبه‌هایی از مدرنیته را می‌پذیرد. این تقسیم‌بندی به نوعی بر استدلالی قیاسی و استقرائی تکیه دارد. مهمترین پرسش تحقیق این است که روحانیت چه فهم و نسبتی با تجدد دارد؟ روحانیت از درون چه سنت و تاریخی به مواجهه با تجدد رسیده است؟ عوامل عمدهٔ فهم او از تجدد چیست؟ و بالاخره اینکه روایت و فهم او از تجدد چه خصائص و ویژگی‌هایی دارد؟ و در نهایت چگونه می‌توان روحانیت را براساس مؤلفهٔ مدرنیته، طیف‌بندی و جریان‌شناسی کرد؟[۳]

    امروزه، روحانیت تا حدودی برخلاف سال‌های قبل از انقلاب، از الگوی واحدی در باب داوری درباره غرب پیروی نمی‌کند و به تنوع و تفاوت‌های متکثری از فهم غرب نائل شده است.[۳]

    محتوا

    این اثر در پنج فصل تألیف شده است:

    1. در فصل اول این اثر که با عنوان «هرمنوتیک و فهم هرمنوتیکی روحانیت از تجدد» نگارش یافته، به بیان پیشامد بودن و تاریخ‌مندی و زبانمندی فهم روحانیت از تجدد پرداخته شده است.
    2. نویسنده در دومین فصل از کتاب حاضر به «تبار و زمینه فهم روحانیت از تجدد» می‌پردازد که در این راستا در سه گفتار، حوزه علمیه قم را در سه بازه زمانی بین سال‌های ۱۳۲۰–۱۳۰۲ و ۱۳۴۰–۱۳۲۰ و ۱۳۵۷–۱۳۴۰ مورد بحث و بررسی قرار داده است که عناوین برخی از مباحث مطرح شده در این فصل عبارت است از: حوزه علمیه قم و افق معنا، روحانیت و فردی شدن فقه، عبور از محدودیت و فعال شدن نسبی روحانیت، حوزه علمیه قم و نشانه‌هایی برای تغییر، حوزه علمیه قم و منازعه با سیاست، روحانیت و دستیابی به نظریه سیاسی حکومت، روحانیت و شیوه‌های نوین مبارزه، و صورت بندی روحانیت حوزه علمیه قم.
    3. «انقلاب اسلامی؛ گسست یا تداوم در فهم روحانیت از تجدد» عنوان سومین فصل از کتاب حاضر است که در سه گفتار به «روند نوگرایی در حوزه علمیه قم»، «امام خمینی و هم‌نهادگرایان اسلام و مدرنیته» و «آیت الله مصباح؛ نقدی محافظت گرایانه علیه غرب» اشاره شده است.
    4. در فصل بعدی که با عنوان «چالش مدرنیته و بازگشت به سنت» تألیف شده، ضمن بیان مختصات عمومی سنتی‌های حوزه علمیه قم، در سه گفتار «روحانیت و اسلام ناب سنتی»، «مهدی نصیری و جریان سنتی عملگرا»، و «فرهنگستان علوم اسلامی، شورشی فلسفی علیه مدرنیته» تبیین شده است.
    5. آخرین فصل از کتاب حاضر که با عنوان «اسلام تجدیدنظر طلب» است که دو گفتار دارد. موضوع گفتار اول «صادقی تهرانی و بازگشت به قرآن و نقدی بر حوزه حدیث محور» و گفتار دوم «صالحی نجف آبادی، گفتگوی انتقادی با سنت» است.[۵]

    بخش‌هایی از کتاب

    1. موضع منفی روحانیت در قبال تجدد، بی‌دلیل نبود. او از طریق نسلی از روشنفکری با تجدد هم‌افق شد که جایی برایش در دوره جدید باقی نمی‌گذاشت.[۶]
    2. در فهم روحانیت، غرب و تجدّد یکی دانسته شد و انگار متجدّد شدن به معنای غربی شدن بود و غربی شدن هم پیامدی جز حذف دین و ترویج اصول غیراخلاقی نداشت.[۷]
    3. روحانیت بر اثر گسترش و هژمونی مارکسیسم، برخی از نقدهای چپ علیه غرب سرمایه‌داری را پذیرفت و به واسطه برخی از مفاهیم و واژگان چپ به تحلیل آینده لیبرالیزم پرداخت و بدین گونه در باب کلیت غرب دچار انحنای باصره شد.[۷]
    4. سنتی‌ها به دلیل قداستی که به تمام روابط، نهادها و کیفیات عرفی عصر نزول دین اسلام می‌بخشند، به تعارض یا تزاحم با محیط دوره جدید که مدرنیته در خلق آن مشارکت دارد، کشیده می‌شوند.[۸]
    5. مدرنیته در حوزه علمیه قم، پس از انقلاب اسلامی تبدیل به مسئله شده است، از سنت‌گرایان گرفته تا نوگرایان حوزوی، هر یک به گونه‌ای با ماهیت، ارکان و مولفه‌های مدرنیته درگیر شده و در پی چاره‌ای در قبال هژمونی آن می‌باشند.[۹]


    جستارهای وابسته

    منابع

    1. پرش به بالا به: ۱٫۰ ۱٫۱ «عبدالوهاب فراتی»، دانشگاه باقرالعلوم، تاریخ بازدید: ۵ مهر ۱۴۰۲ش.
    2. پرش به بالا به: ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ «کتاب روحانیت و تجدد به چاپ سوم رسید»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲۰ بهمن ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید: ۵ مهر ۱۴۰۲ش.
    3. پرش به بالا به: ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ «معرفی کتاب روحانیت و تجدد»، سایت پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، تاریخ بازدید: ۵ مهر ۱۴۰۲ش.
    4. ربانی گلپایگانی، علی، هرمنوتیک فلسفی در اندیشه گادامر، مجله قبسات، ۱۳۸۱، ش۲۳.
    5. «کتاب روحانیت و تجدد به چاپ سوم رسید»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲۰ بهمن ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید: ۵ مهر ۱۴۰۲ش.
    6. فراتی، عبدالوهاب، روحانیت و تجدد (با تأکید بر جریان‌های فکری سیاسی حوزه علمیه قم)، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۹۳ش، ص۴۵۳.
    7. پرش به بالا به: ۷٫۰ ۷٫۱ فراتی، عبدالوهاب، روحانیت و تجدد (با تأکید بر جریان‌های فکری سیاسی حوزه علمیه قم)، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۹۳ش، ص۴۵۴.
    8. فراتی، عبدالوهاب، روحانیت و تجدد (با تأکید بر جریان‌های فکری سیاسی حوزه علمیه قم)، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۹۳ش، ص۴۵۷.
    9. فراتی، عبدالوهاب، روحانیت و تجدد (با تأکید بر جریان‌های فکری سیاسی حوزه علمیه قم)، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۹۳ش، ص۴۶۲.