پرده کعبه: تفاوت میان نسخه‌ها

(ابرابزار)
 
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۴۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{در دست ویرایش|کاربر=Shamloo }}
{{شروع متن}}
{{شروع متن}}
{{سوال}}
چرا و از چه زمانی روی خانهٔ خدا را با پارچهٔ مشکی می‌پوشانند؟
{{پایان سوال}}
{{پایان سوال}}
چرا و از چه زمانی روی خانه خدا را با پارچه مشکی می‌پوشانند؟
{{پاسخ}}
{{سوال}}
[[پرونده:پردهٔ قدیمی کعبه بافته‌شده در مصر.jpg|بندانگشتی|پردهٔ قدیمی کعبه بافته‌شده در مصر.|367x367px]]
{{پایان پاسخ}}
'''پرده کعبه''' پوششی برای خانهٔ خدا که در طول تاریخ به رنگ‌های مختلف و از جنس چرم یا پارچه بوده و سابقه‌ای معادل سابقهٔ کعبه دارد. رنگ این پوشش، در دوره‌های مختلف، متغیر بوده و حتی گاه متأثر از درگیری‌های سیاسی میان مسلمانان بوده است.
پوشاندن کعبه سابقه‌ای دیرینه در تاریخ بیت‌الله الحرام دارد. این امر در دوره‌های مختلف سبب می‌شد که برای نگهداری و تعویض این پوشش منصبی با عنوان پرده داری در کنار سایر مناصب خانه خدا ایجاد شود. اینکه اولین شخص چه کسی بود که روی خانه کعبه را پوشاند؟ در اخبار و روایات اسلامی به افراد مختلف اشاره شده است. چنانچه در منابع تاریخی این امر را به دوره حضرت ابراهیم و اسماعیل منسوب می‌دارند و گفته می‌شود نخستین فردی که نسبت به پوشش کعبه اقدام کرد:
 
۱ـ ابراهیم یا اسماعیل ـ علیهما السلام ـ اولین کسانی بودند که خانه کعبه را پوشانده‌اند.<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران: دارالکتب الاسلامیّه، چاپ سوم، ۱۳۶۷ ش، ج۴، ص۲۱۵ ج۱؛ الحرالعاملی، محمد بن الحسن، وسائل الشیعه، بیروت: دارالاحیاء التراث العربی، چاپ پنجم، ۱۴۰۳ه‍، ج۹، ص۳۲۴. و ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، فتح الباری فی شرح صحیح البخاری، بیروت: دارالکتب العلمیه، چاپ اول، ۱۴۱۰ه‍، ج۳، ص۵۸۵.</ref>


۲ـ در روایات متعدّدی از اهل سنّت هم آمده است که تُبّع (اسعد حمیری) اولین کسی است که کعبه را با پوشش کامل پوشانیده و برای آن دری قرار داد تا خانه کعبه بسته شود، این سخن برخی از اهل‌سنت می‌باشد.<ref>ازرقی، محمدبن عبدالله، اخبار مکه، بیروت: دارالاندلس، ص۲۵۰–۲۴۹. ابن حجر عسقلانی، همان، ج۳، ص۵۸۵.</ref>
پوشاندن کعبه با پردهٔ سیاه عملی سیاسی و شعاری از سوی حکومت [[عباسیان]] دانسته شده است. الناصر لِدین الله، خلیفه عباسی (حکومت ۵۷۵–۶۲۲ه‍.ق)، را نخستین کسی پنداشته‌اند که کعبه را با پوششی سیاه پوشاند. اما پیش از او هم پوشاندن کعبه با پردهٔ سیاه از سوی عباسیان انجام شده بود. درگیری سیاسی میان عباسیان و دشمنانشان موجب اهمیت بیش از پیش رنگ پوشش [[کعبه]]، به‌عنوان اعلانی سیاسی، در دوران عباسیان بوده است. استفاده از رنگ سیاه برای پردهٔ کعبه تا روزگار معاصر ادامه داشته است.  


۳ـ ابن حجر در این زمینه روایات مختلفی را آورده و سپس این‌گونه بین روایات جمع می‌کند: الف: اسماعیل اولین کسی است که کعبه را پوشانده است. ب: عدنان احتمالاً اولین شخصی است که بعد از اسماعیل، کعبه را پوشانده است. ج: تبع اولین کسی است که کعبه را با انطاع (چرم) و وصایل (پارچه‌ای زینتی از یمن) پوشانده است.<ref>ابن حجر عسقلانی، همان، ج۳، ص۵۸۶.</ref>
== اولین پوشانندهٔ کعبه ==
پوشاندن کعبه با پرده سابقه‌ای دیرینه در تاریخ این عبادتگاه دارد. وجود چنین سنتی موجب شد که برای نگهداری و تعویض این پوشش منصبی با‌ عنوان [[پرده‌داری]] (حِجابَت)، در کنار سایر مناصب خانهٔ خدا، ایجاد شود.<ref>جعفریان، رسول، آثار اسلامی مکه و مدینه، تهران، نشر مشعر، ص۴۳-۴۴.</ref> دربارهٔ اینکه اولین شخصی که خانهٔ کعبه را پوشانده چه کسی بوده، اختلاف وجود دارد:
{{درگاه|واژه‌ها}}
۱. [[ابراهیم(ع)]] و [[اسماعیل(ع)]] اولین کسانی بودند که خانهٔ کعبه را با پرده پوشاندند.<ref>الکلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیّه، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۲۱۵؛ نیز: الحر العاملی، محمد بن الحسن، وسائل الشیعه، بیروت، دارالاحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق، ج۹، ص۳۲۴؛ نیز: العسقلانی، احمد بن علی بن حجر، فتح الباری فی شرح صحیح البخاری، بیروت، دارالکتب العلمیه،۱۴۱۰ق، ج۳، ص۵۸۵.</ref>


== نتیجه اینکه ==مطابق روایاتی که از اهل‌بیت(ع) به ویژه از حضرت امام صادق ـ علیه‌السّلام ـ رسیده، باید اولین پوشش کعبه را از سوی ابراهیم یا اسماعیل ـ علیهما السّلام ـ دانست.<ref>صدوق، محمد بن علی بن الحسین، من لایحضره الفقیه، قم: مؤسسه النشر الاسلامی، ۱۴۰۴ه، ج۲، ص۲۳۲ و ص۲۳۵، ج۲۲۸۶.</ref>
۲. در روایاتی آمده است که تُبَّع سوم، با نام اسعد حمیری از پادشاهان یمن، اولین کسی است که کعبه را با پوشش کامل پوشانیده است؛ او ابتدا کعبه را با پوششی چرمین و سپس با نوعی پارچهٔ یمنی پوشاند.<ref>الازرقی، محمد بن عبدالله، أخبار مکة و ما جاء فيها من الآثار، بیروت، دارالاندلس، ص۲۵۰–۲۴۹. العسقلانی، فتح الباری، ج۳، ص۵۸۵.</ref>


== سیر تاریخی جنس و رنگ جامه کعبه ==
== پردهٔ کعبه در طول تاریخ ==
کعبه در جاهلیّت با انطاع (چرم) پوشانده می‌شد، رسول خدا(ص) خانه کعبه را با پارچه یمنی پوشانید، بعد از پیامبر(ص) عمر و عثمان کعبه را با قَباطی که پارچه‌ای از مصر و سفید و نازک است پوشش دادند.<ref>الازرقی، پیشین، ص۲۵۳؛ ابن حجر عسقلانی، پیشین، ج۳، ص۵۸۵.</ref> بعضی هم گفته‌اند: کعبه قبل از اسلام هم با قَباطی پوشیده می‌شد.<ref>ابن هشام، السیره النبوّیه، بیروت: داراحیاء التراث العربی، (بی تا) ج۲، ص۲۱۱.</ref>
کعبه از دوران [[جاهلیت]] تا دورهٔ اسلامی پوشش‌هایی با رنگ‌های گوناگون و از جنس‌های مختلف داشته است.<ref>الفاسی، محمد بن احمد،شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام، تحقیق علی عمر، قاهره، مکتبة الثقافة الدينية، ۱۴۲۸ق، ج۱، ص۱۹۹.</ref> کعبه در جاهلیت گاه با چرم پوشانده می‌شد. بعد از اسلام، [[رسول خدا(ص)]] خانهٔ کعبه را با پارچهٔ یمنی پوشانید. بعد از پیامبر(ص) [[عمر|عمر بن خطاب]] و [[عثمان]] کعبه را با پارچه‌ای سفید و نازک، به نام قباطی مصری، پوشش دادند.<ref>الازرقی، أخبار مکة، ص۲۵۳؛ العسقلانی، فتح الباری، ج۳، ص۵۸۵.</ref> بعضی گفته‌اند که کعبه قبل از اسلام هم با همین پارچهٔ مصری پوشانده می‌شد.<ref>ابن هشام، محمد بن هشام، السیره النبوّیه، تحقیق مصطفی السقا و ابراهیم الابیاری و عبدالحفیظ الشبلی، بیروت، دارالمعرفة، بی‌تا، ج۱،ص۱۹۹.</ref>


هارون الرشید در دوران خود فرمان داد که جامه کعبه از قباطی مصر بافته شود که در سال ۱۹۰ هجری آماده و بر کعبه انداخته شد.<ref>فصلنامه میقات حج، شماره ۲۶، زمستان ۱۳۷۷، ص۱۱۶.</ref> در سال ۲۰۰ هجری، حسین بن حسین أفطس طالبی علوی، رو به سوی مکه نهاد و در شورشی که ایجاد نمود مکه را به تصّرف خویش درآورد و به درون کعبه قدم گذارد و سپس تمامی جامه‌های آن را برداشت و از آن خود نمود. آن گاه به وسیله دو جامه از ابریشم سبک که یکی زرد و دیگری سفید بود کعبه را پوشانید.<ref>همان، ص۱۱۶.</ref>
هارون، خلیفه عباسی، فرمان داد که جامهٔ کعبه از قَباطی مصری بافته شود. این جامه در سال ۱۹۰ق آماده و به‌کار گرفته شد.<ref>المقریزی، احمد بن علی، المواعظ و الإعتبار بذکر الخطط و الآثار (المعروف بالخطط المقریزیة)، بیروت، دارالکتب العلیمة، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۴۱۷.</ref> در سال ۱۹۹ق، حسین بن حسن أفطس، که از سوی ابوالسرایا، از شورشیان علیه عباسیان، به حکومت [[مکه]] گماشته شده بود، پرده عباسیان را برداشت و کعبه را با دو پرده از جنس ابریشم لطیف و به دو رنگ سفید و زرد پوشاند.<ref>الطبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری (تاريخ الرسل والملوک)، بیروت، دار التراث، ۱۳۸۷ق، ج۸، ص۵۳۶: نیز: قلقشندی، احمد بن علی، صبح الأعشی في صناعة الإنشاء، بیروت، منشورات محمد علی بیضون و دارالکتب العلمیة، بی‌تا، ج۴، ص۲۸۵.</ref>


در دوران خلافت مأمون به وی اطلاع دادند که جامه دیبای قرمز کعبه پیش از رسیدن زمان قرار دادن جامه دوم نمناک و فرسوده می‌شود. مأمون در این‌باره از «مبارک طبری» که در آن هنگام فرستاده ویژه او به مکه بود پرسید: کعبه در چه جامه‌ای بهتر و زیباتر خواهد بود؟ او در جواب گفت: در جامه سپید، پس مأمون فرمان داد جامه‌ای از دیبای سفید بافتند و در سال ۲۰۶ هجری بر کعبه معظمه آویختند.<ref>همان، ص۱۱۷–۱۱۶.</ref>
در دوران خلافت [[مأمون]] به وی اطلاع دادند که جامهٔ دیبای کعبه، پیش از رسیدن زمان تعویض، فرسوده شده است. مأمون نیز فرمان داد جامه‌ای از دیبای سفید برای کعبه تهیه کنند و در سال ۲۰۶ق کعبه را با آن پوشاندند.<ref>القلقشندی، صبح الأعشی، ج۴، ص۲۸۵-۲۸۶.</ref>


در بعضی از نوشته‌ها هم‌چنین آمده است: در دوران جاهلیّت، قریش در پوشش کعبه به صورت اشتراکی عمل می‌کردند، پوشش کعبه تا زمان ابو ربیعه بن مغیره به این کیفّیت ادامه یافت و همو بود که گفت: این مسئولیت را یک سال من به تنهائی به عهده می‌گیرم و یک سال به عهده قریش باشد و تا آخر عمر این کار را ادامه داد. سپس رسول خدا(ص) کعبه را با پارچه یمانی پوشاند. علی ـ علیه‌السّلام ـ و خلفای سه‌گانه و مأمون و متوّکل عباسی هم (این گونه) به کعبه جامه پوشاندند.<ref>ابن هشام، پیشین، ج۱، ص۲۵، پاورقی شماره ۴.</ref>
گفته شده که در دوران تسلط خلفای اسماعیلی‌مذهب فاطمی بر مکه (حکومت ۲۹۷-۵۶۷ق) پوشش کعبه از دیبای سپید تهیه می‌شد. پس از تسلط دوبارهٔ عباسیان بر مکه، آنان جامهٔ کعبه را به رنگ شعاری خود، سیاه، بازگرداندند. این سنت، تا به امروز ادامه داشته است.<ref>القلقشندی، صبح الأعشی، ج۴، ص۲۸۶-۲۸۷.</ref>


فاکهی گفته است: مأمون خلیفه عباسی کعبه را با دیبای سفید پوشانید، بعد از او هم‌چنین بود تا در دوران فاطمیون بین سالهای ۵۶۷–۲۹۷ هـ (فاطمیون دولتی را در تونس تأسیس کرده و حکمرانی آنان به مصر و سوریه و لبنان و فلسطین گسترش یافت)<ref>المنجد فی الاعلام، مادّه فطم.</ref> کعبه با دیبای سفید پوشیده شد و محمد بن سبکتکین جامه کعبه را از دیبای زرد تهیّه کرد.<ref>ابن حجر عسقلانی، پیشین، ج۳، ص۵۸۷.</ref>
== آغاز پوشش کعبه با جامهٔ سیاه ==
در برخی منابع، [[الناصر لدین الله]]، خلیفه عباسی (حکومت ۵۷۵–۶۲۲ه‍.ق)، نخستین کسی شمرده شده که کعبه را با دیبای سیاه‌رنگ پوشاند.<ref>همان، ص۵۸۷؛ ابن هشام، ؛ نیز: الفاسی، شفاء الغرام، ج۱، ص۲۳۱.</ref> با اتکا به برخی منابع به دست آمده که پوشاندن کعبه با پوشش سیاه‌رنگ پیش از الناصر لدین‌الله در میان عباسیان به‌عنوان رنگ شعاری آنان رواج داشته است؛ به طوری که حسین بن حسن أفطس، از شورشیان علوی، پس از برداشتن پوشش عباسیان آن را پوشش ظلمت (اشاره به رنگ پوشش) می‌خواند و کار خود را تطهیر کعبه به‌شمار می‌برد.<ref>الطبری، تاریخ الطبری، بیروت، ج۸، ص۵۳۶</ref>  


== آغاز پوشش کعبه با رنگ سیاه ==
[[فاطمیان]] پس از استیلای بر مکه رنگ پوشش کعبه را تغییر دادند. عباسیان، پس از تسلط دوبارهٔ بر مکه، پرده کعبه را دوباره به رنگ سیاه در آوردند. محققان از این تغییر رنگ‌ها، نتیجه گرفته‌اند که رنگ پوشش کعبه تا حدی تحت تأثیر درگیری‌های سیاسی بوده است.<ref>القلقشندی، صبح الأعشی، ج۴، ص۲۸۶.</ref>{{پایان پاسخ}}
الناصر لدین الله، خلیفه عباسی، (حکومت ۵۷۵–۶۲۲ه‍.ق) نخستین کسی است که کعبه را با دیبای (ابریشم) سیاه رنگ پوشاند و از آن زمان به بعد تا کنون کعبه سالی یک بار با جامه سیاه پوشیده می‌شود.<ref>همان، ص۵۸۷؛ ابن هشام، پیشین، پاورقی.</ref>


فارسی می‌گوید: از آن هنگام دیبای سیاه هم‌چنان به عنوان جامه برای کعبه معمول گردید.<ref>فضلنامه میقات حج، پیشین، ص۱۲۲.</ref>
== مطالعه بیشتر ==
 
علّت سیاه بودن پوشش خانه کعبه: به نظر می‌رسد با توّجه به حرارت فوق‌العاده خورشید در مکه و استقامت بیشتر رنگ سیاه در برابر آفتاب جامه کعبه از بهترین پارچه‌ها با رنگ سیاه تهیّه می‌شود.
{{پاسخ}}
{{پایان مطالعه بیشتر}}


== معرفی منابع، جهت مطالعه بیشتر ==
* [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/875303/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%88-%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%84-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D9%87-%DB%8C-%DA%A9%D8%B9%D8%A8%D9%87-%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B7%D9%88%D9%84-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-1?q=%D8%AC%D8%A7%D9%85%D9%87%20%DA%A9%D8%B9%D8%A8%D9%87%20%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85%D9%87&score=18.0&rownumber=3 «جامهٔ کعبهٔ معظمه در طول تاریخ ۱»]، محمد الدقن، ترجمهٔ هادی انصاری، فصلنامهٔ میقات حج، ش ۲۵، ۱۳۷۷ش.
۱ـ فصلنامه میقات حج، شماره ۲۶.
* [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/938065/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D9%87-%DA%A9%D8%B9%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B7%D9%88%D9%84-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-2?q=%D8%AC%D8%A7%D9%85%D9%87%20%DA%A9%D8%B9%D8%A8%D9%87%20%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85%D9%87&score=24.0&rownumber=1 «جامهٔ کعبهٔ معظمه در طول تاریخ ۲»]، محمد الدقن، ترجمهٔ هادی انصاری، فصلنامهٔ میقات حج، ش ۲۶، ۱۳۷۷ش.
* [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/938098/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%88-%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%84-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D9%87-%DA%A9%D8%B9%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B7%D9%88%D9%84-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-3?q=%D8%AC%D8%A7%D9%85%D9%87%20%DA%A9%D8%B9%D8%A8%D9%87%20%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85%D9%87&score=24.0&rownumber=2 «جامهٔ کعبهٔ معظمه در طول تاریخ ۳»]، محمد الدقن، ترجمهٔ هادی انصاری، فصلنامهٔ میقات حج، ش ۲۷، ۱۳۷۸ش.


# آثار اسلامی مکه و مدینه، نویسنده:رسول جفریان
# اخبار مکه، ترجمه محمود مهدوی دامغانی
{{مطالعه بیشتر}}


== منابع ==
== منابع ==
{{پانویس|۲}}
{{پانویس|۲}}
{{شاخه
{{شاخه
  | شاخه اصلی =
  | شاخه اصلی =تاریخ
  | شاخه فرعی۱ =
  | شاخه فرعی۱ =تاریخ تمدن اسلامی
  | شاخه فرعی۲ =
  | شاخه فرعی۲ =
  | شاخه فرعی۳ =
  | شاخه فرعی۳ =
}}
}}
{{تکمیل مقاله
{{تکمیل مقاله
  | شناسه =
  | شناسه =شد
  | تیترها =
  | تیترها =شد
  | ویرایش =
  | ویرایش =شد
  | لینک‌دهی =
  | لینک‌دهی =شد
  | ناوبری =
  | ناوبری =
  | نمایه =
  | نمایه =
  | تغییر مسیر =
  | تغییر مسیر =شد
  | ارجاعات =
  | ارجاعات =
  | بازبینی =
  | بازبینی =شد
  | تکمیل =
  | تکمیل =
  | اولویت =
  | اولویت =ج
  | کیفیت =
  | کیفیت =ب
}}
}}
{{پایان متن}}
{{پایان متن}}

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۵ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۲۱

سؤال

چرا و از چه زمانی روی خانهٔ خدا را با پارچهٔ مشکی می‌پوشانند؟

پردهٔ قدیمی کعبه بافته‌شده در مصر.

پرده کعبه پوششی برای خانهٔ خدا که در طول تاریخ به رنگ‌های مختلف و از جنس چرم یا پارچه بوده و سابقه‌ای معادل سابقهٔ کعبه دارد. رنگ این پوشش، در دوره‌های مختلف، متغیر بوده و حتی گاه متأثر از درگیری‌های سیاسی میان مسلمانان بوده است.

پوشاندن کعبه با پردهٔ سیاه عملی سیاسی و شعاری از سوی حکومت عباسیان دانسته شده است. الناصر لِدین الله، خلیفه عباسی (حکومت ۵۷۵–۶۲۲ه‍.ق)، را نخستین کسی پنداشته‌اند که کعبه را با پوششی سیاه پوشاند. اما پیش از او هم پوشاندن کعبه با پردهٔ سیاه از سوی عباسیان انجام شده بود. درگیری سیاسی میان عباسیان و دشمنانشان موجب اهمیت بیش از پیش رنگ پوشش کعبه، به‌عنوان اعلانی سیاسی، در دوران عباسیان بوده است. استفاده از رنگ سیاه برای پردهٔ کعبه تا روزگار معاصر ادامه داشته است.

اولین پوشانندهٔ کعبه

پوشاندن کعبه با پرده سابقه‌ای دیرینه در تاریخ این عبادتگاه دارد. وجود چنین سنتی موجب شد که برای نگهداری و تعویض این پوشش منصبی با‌ عنوان پرده‌داری (حِجابَت)، در کنار سایر مناصب خانهٔ خدا، ایجاد شود.[۱] دربارهٔ اینکه اولین شخصی که خانهٔ کعبه را پوشانده چه کسی بوده، اختلاف وجود دارد:

درگاه‌ها
واژه-ها.png


۱. ابراهیم(ع) و اسماعیل(ع) اولین کسانی بودند که خانهٔ کعبه را با پرده پوشاندند.[۲]

۲. در روایاتی آمده است که تُبَّع سوم، با نام اسعد حمیری از پادشاهان یمن، اولین کسی است که کعبه را با پوشش کامل پوشانیده است؛ او ابتدا کعبه را با پوششی چرمین و سپس با نوعی پارچهٔ یمنی پوشاند.[۳]

پردهٔ کعبه در طول تاریخ

کعبه از دوران جاهلیت تا دورهٔ اسلامی پوشش‌هایی با رنگ‌های گوناگون و از جنس‌های مختلف داشته است.[۴] کعبه در جاهلیت گاه با چرم پوشانده می‌شد. بعد از اسلام، رسول خدا(ص) خانهٔ کعبه را با پارچهٔ یمنی پوشانید. بعد از پیامبر(ص) عمر بن خطاب و عثمان کعبه را با پارچه‌ای سفید و نازک، به نام قباطی مصری، پوشش دادند.[۵] بعضی گفته‌اند که کعبه قبل از اسلام هم با همین پارچهٔ مصری پوشانده می‌شد.[۶]

هارون، خلیفه عباسی، فرمان داد که جامهٔ کعبه از قَباطی مصری بافته شود. این جامه در سال ۱۹۰ق آماده و به‌کار گرفته شد.[۷] در سال ۱۹۹ق، حسین بن حسن أفطس، که از سوی ابوالسرایا، از شورشیان علیه عباسیان، به حکومت مکه گماشته شده بود، پرده عباسیان را برداشت و کعبه را با دو پرده از جنس ابریشم لطیف و به دو رنگ سفید و زرد پوشاند.[۸]

در دوران خلافت مأمون به وی اطلاع دادند که جامهٔ دیبای کعبه، پیش از رسیدن زمان تعویض، فرسوده شده است. مأمون نیز فرمان داد جامه‌ای از دیبای سفید برای کعبه تهیه کنند و در سال ۲۰۶ق کعبه را با آن پوشاندند.[۹]

گفته شده که در دوران تسلط خلفای اسماعیلی‌مذهب فاطمی بر مکه (حکومت ۲۹۷-۵۶۷ق) پوشش کعبه از دیبای سپید تهیه می‌شد. پس از تسلط دوبارهٔ عباسیان بر مکه، آنان جامهٔ کعبه را به رنگ شعاری خود، سیاه، بازگرداندند. این سنت، تا به امروز ادامه داشته است.[۱۰]

آغاز پوشش کعبه با جامهٔ سیاه

در برخی منابع، الناصر لدین الله، خلیفه عباسی (حکومت ۵۷۵–۶۲۲ه‍.ق)، نخستین کسی شمرده شده که کعبه را با دیبای سیاه‌رنگ پوشاند.[۱۱] با اتکا به برخی منابع به دست آمده که پوشاندن کعبه با پوشش سیاه‌رنگ پیش از الناصر لدین‌الله در میان عباسیان به‌عنوان رنگ شعاری آنان رواج داشته است؛ به طوری که حسین بن حسن أفطس، از شورشیان علوی، پس از برداشتن پوشش عباسیان آن را پوشش ظلمت (اشاره به رنگ پوشش) می‌خواند و کار خود را تطهیر کعبه به‌شمار می‌برد.[۱۲]

فاطمیان پس از استیلای بر مکه رنگ پوشش کعبه را تغییر دادند. عباسیان، پس از تسلط دوبارهٔ بر مکه، پرده کعبه را دوباره به رنگ سیاه در آوردند. محققان از این تغییر رنگ‌ها، نتیجه گرفته‌اند که رنگ پوشش کعبه تا حدی تحت تأثیر درگیری‌های سیاسی بوده است.[۱۳]


مطالعه بیشتر


منابع

  1. جعفریان، رسول، آثار اسلامی مکه و مدینه، تهران، نشر مشعر، ص۴۳-۴۴.
  2. الکلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیّه، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۲۱۵؛ نیز: الحر العاملی، محمد بن الحسن، وسائل الشیعه، بیروت، دارالاحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق، ج۹، ص۳۲۴؛ نیز: العسقلانی، احمد بن علی بن حجر، فتح الباری فی شرح صحیح البخاری، بیروت، دارالکتب العلمیه،۱۴۱۰ق، ج۳، ص۵۸۵.
  3. الازرقی، محمد بن عبدالله، أخبار مکة و ما جاء فيها من الآثار، بیروت، دارالاندلس، ص۲۵۰–۲۴۹. العسقلانی، فتح الباری، ج۳، ص۵۸۵.
  4. الفاسی، محمد بن احمد،شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام، تحقیق علی عمر، قاهره، مکتبة الثقافة الدينية، ۱۴۲۸ق، ج۱، ص۱۹۹.
  5. الازرقی، أخبار مکة، ص۲۵۳؛ العسقلانی، فتح الباری، ج۳، ص۵۸۵.
  6. ابن هشام، محمد بن هشام، السیره النبوّیه، تحقیق مصطفی السقا و ابراهیم الابیاری و عبدالحفیظ الشبلی، بیروت، دارالمعرفة، بی‌تا، ج۱،ص۱۹۹.
  7. المقریزی، احمد بن علی، المواعظ و الإعتبار بذکر الخطط و الآثار (المعروف بالخطط المقریزیة)، بیروت، دارالکتب العلیمة، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۴۱۷.
  8. الطبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری (تاريخ الرسل والملوک)، بیروت، دار التراث، ۱۳۸۷ق، ج۸، ص۵۳۶: نیز: قلقشندی، احمد بن علی، صبح الأعشی في صناعة الإنشاء، بیروت، منشورات محمد علی بیضون و دارالکتب العلمیة، بی‌تا، ج۴، ص۲۸۵.
  9. القلقشندی، صبح الأعشی، ج۴، ص۲۸۵-۲۸۶.
  10. القلقشندی، صبح الأعشی، ج۴، ص۲۸۶-۲۸۷.
  11. همان، ص۵۸۷؛ ابن هشام، ؛ نیز: الفاسی، شفاء الغرام، ج۱، ص۲۳۱.
  12. الطبری، تاریخ الطبری، بیروت، ج۸، ص۵۳۶
  13. القلقشندی، صبح الأعشی، ج۴، ص۲۸۶.