قصاص نفس

نسخهٔ تاریخ ‏۲۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۱، ساعت ۱۴:۲۱ توسط A.rezapour (بحث | مشارکت‌ها)
سؤال

فلسفه حکم قصاص چیست؟


تعریف قصاص

آیه قصاص

ادله موافقان قصاص

مخالفان

فلسفه قصاص

تشریع حکم قصاص به عنوان عقوبت مناسب برای قاتل نفس محرّمه، یکی از مهم‌ترین دلایل عظمت و ارزش حیات از دیدگاه اسلام است. و از یک سو ضامن حیات و امنیت اجتماعی است و از سوی دیگر مایه حیات قاتل است؛ زیرا یادآوری عواقب عمل «قتل به ناحق» تا حد زیادی او را از ارتکاب این عمل بازمی‌دارد و به این ترتیب جامعه نیز از شر و فساد افراد شرور و فاسد در امان می‌ماند.

از منظر اسلام حیات به عنوان یکی از آثار رحمت الهی از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است. تشریع حکم قصاص و بیان شرایط آن در قرآن کریم[۱] و ضرورت اجرای آن در حقوق کیفری اسلام، نشانگر اهتمام و عنایتی است که برای حفظ تمامیت جسمی و زندگی انسان‌ها قائل است. فلسفه اصلی تشریع این حکم، برپایی عدالت کیفری در جامعه است (قصاص دریچه‌ای به سوی زندگی) واقعی است چنان‌که فرمود: ﴿و لکم فی القصاص حیوه یا أولی الالباب لعلکم تتقون[۲] و برای شما در قصاص حیات و زندگی است ای صاحبان خرد تا شما تقوا پیشه کنید. آیه شریفه که از ده کلمه ترکیب یافته در نهایت فصاحت و بلاغت است و بیانگر یک قانون قرآنی است؛ قانونی که ضامن حیات و پاسدار زندگی است.

از یک سو ضامن حیات جامعه است، زیرا اگر حکم قصاص وجود نداشته باشد و افراد شرور احساس امنیت کنند، نظم و امنیت اجتماعی به هم خورده و جان انسانهای بی گناه در معرض خطر قرار خواهد گرفت. از سوی دیگر ضامن حیات قاتل است، زیرا جنبه بازدارندگی دارد و یادآوری عواقب خطرناک قتل، تا حدودی او را از فکر خیانت و انسان کشی بازمی‌دارد. اضافه بر این، توصیه اسلام مبنی بر رعایت اعتدال و برابری در قصاص مهم‌ترین عامل جلوگیری از گسترش انتقام و مبارزه با سنت‌های جاهلی به شمار می‌رود که به این ترتیب نیز مایه حیات جامعه است.

چه این که در گذشته گاه یک قتل موجب چندین قتل می‌شد، روحیه انتقام‌گیری در عصر جاهلیت حد و معیاری نداشت. اسلام به این شیوه غلط پایان داد و پدیده قتل و قصاص را قانون‌مند ساخت، جمله «لعلکم تتقون» در ذیل آیه شریفه قصاص در واقع هشداری است برای پرهیز از هرگونه تعدی و تجاوز که حکم حکیمانه قصاص در اسلام را به صورت احسن تکمیل می‌کند.

در کنار توصیه اعتدال، تجویز عفو همراه با قصاص در اسلام یک مجموعه کاملاً منطقی است که آثار و برکات فراوانی بر اجرای آن مترتب است. به این ترتیب اهمیت مرگ و حیات یک انسان از نظر قرآن کاملاً آشکار می‌گردد، با توجه به این نکته که آیات مربوط به قصاص در محیطی نازل گردید که خون انسان مطلقاً در آن ارزشی نداشت، عظمت قانون قصاص آشکار می‌گردد. پس فلسفه تشریع قصاص تأمین حیات انسان‌ها است، و قصاص یک قانون قرآنی است که اجرای آن آثار و برکات فراوانی دارد.[۳] در نتیجه قصاص در اسلام تشریع یک قانون است که از جهات گوناگون ضامن حیات و سعادت انسان‌ها است آثار و برکات فراوانی بر اجرای این قانون حکیمانه الهی مترتب است که یکی از آن‌ها جلوگیری از گسترش انتقام است.


مطالعه بیشتر

۱. طباطبایی، سید محمد حسین، ترجمه تفسیر المیزان، دفتر انتشارت اسلامی، بی تا، ج۱، ص۶۷۰–۶۵۵.

۲. ناصر مکارم شیرازی و همکاران، تفسیر نمونه، ج۱ و ج۴.

۳. شمس ناصری، محمد ابراهیم، بررسی تطبیقی مجازات اعدام، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی ۱۳۷۸.

۴. عباس‌زاده اهری، جرم‌ها و مجازات‌ها در اسلام، تبریز، آیدین، ۱۳۷۸.

۵. محمد گیلانی، محمد، حقوق کیفری در اسلام، تهران، المهدی ۱۳۶۲.

۶. پیرزاده، احسان الله، قصاص و متفرعات آن، تهران، آفرینه ۱۳۷۸.


منابع

  1. بقره/۱۷۸ و ۱۷۹، نساء/۹۵ و ۹۶، مائده/۳۲ و ۴۵، اسراء/۳۳، شوری/۴۱ و ۴۲.
  2. بقره/۱۷۹.
  3. ر، ک، تفسیر نمونه، ج۲، ذیل آیه ۱۷۸ و ۱۷۹ سوره بقره.