سن بلوغ: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی پاسخ
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۱۰: خط ۱۰:
بلوغ آغاز مرحله‌ای طبیعی در زندگی کودک است که در آن با پیدایی و شکوفایی غریزه جنسی و پدید آمدن برخی دگرگونی‌های جسمی و روانی و رشد عقلی و ادراکی به مرتبه مردان و زنان نایل می‌شود. بلوغ در فقه و حقوق اسلامی، نقطه آغاز انجام تکالیف دینی و ورود به شمولیت مباحث حقوقی است.<ref>سیدرضا هاشمی، مدخل بلوغ، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، ج۱، ص۱۷۶۱.</ref>
بلوغ آغاز مرحله‌ای طبیعی در زندگی کودک است که در آن با پیدایی و شکوفایی غریزه جنسی و پدید آمدن برخی دگرگونی‌های جسمی و روانی و رشد عقلی و ادراکی به مرتبه مردان و زنان نایل می‌شود. بلوغ در فقه و حقوق اسلامی، نقطه آغاز انجام تکالیف دینی و ورود به شمولیت مباحث حقوقی است.<ref>سیدرضا هاشمی، مدخل بلوغ، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، ج۱، ص۱۷۶۱.</ref>


اهمیت بلوغ در فقه و حقوق اسلامی به آن است که نقطة آغاز شمول تکالیف و بسیاری از حقوق و احکام شرعی نسبت به هر فرد مسلمان شمرده می‌شود، و ازینرو سن بلوغ را سن تکلیف نیز می‌نامند.
اهمیت بلوغ در فقه و حقوق اسلامی به آن است که نقطة آغاز شمول تکالیف و بسیاری از حقوق و احکام شرعی نسبت به هر فرد مسلمان شمرده می‌شود، و ازین‌رو سن بلوغ را سن تکلیف نیز می‌نامند.


== بلوغ در آیات قرآن ==
== بلوغ در آیات قرآن ==
در قرآن سن خاصی به عنوان اماره و علامت بلوغ بیان نگشته است. [[علامه طباطبائی]] و غالب مفسران در تفسیر آیه ۵۷ [[سوره نور]]، بلوغ را رشد عقلانی دانسته‌اند که توأم با رسایی حالات جنسی و جسمی باشد. و این که کودک بتواند حسن و قبح فعل خود را درک نماید.<ref>محمدتقی فاضل میبدی، بلوغ از دیدگاه فقهی و کارشناسی، نشریه صفیر حیات، بیست و شش</ref>
در قرآن سن خاصی به عنوان اماره و علامت بلوغ بیان نگشته است. [[علامه طباطبائی]] و غالب مفسران در تفسیر آیه ۵۷ [[سوره نور]]، بلوغ را رشد عقلانی دانسته‌اند که توأم با رسایی حالات جنسی و جسمی باشد و این که کودک بتواند حسن و قبح فعل خود را درک نماید.<ref>محمدتقی فاضل میبدی، بلوغ از دیدگاه فقهی و کارشناسی، نشریه صفیر حیات، بیست و شش</ref>


== بلوغ در روایات ==
== بلوغ در روایات ==

نسخهٔ ‏۱۴ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۵۴

سؤال

سن بلوغ پسر و دختر چند سال است؟

درگاه‌ها
واژه-ها.png


قول مشهور در میان فقهای شیعه، سن بلوغ پسر ۱۵ سال و دختر ۹ سال قمری است. اما تعین سن بلوغ، همواره مورد مناقشه میان فقها و کارشناسان است و نظرات متفاوتی در این‌باره گفته شده است. از جمله اینکه شماری از فقها سن سیزده را برای دختر سن بلوغ می‌دانند و فقهای اهل سنت سن هفده و هجده سالگی را سن بلوغ دختران در نظر گرفته‌اند.

تعریف بلوغ

بلوغ آغاز مرحله‌ای طبیعی در زندگی کودک است که در آن با پیدایی و شکوفایی غریزه جنسی و پدید آمدن برخی دگرگونی‌های جسمی و روانی و رشد عقلی و ادراکی به مرتبه مردان و زنان نایل می‌شود. بلوغ در فقه و حقوق اسلامی، نقطه آغاز انجام تکالیف دینی و ورود به شمولیت مباحث حقوقی است.[۱]

اهمیت بلوغ در فقه و حقوق اسلامی به آن است که نقطة آغاز شمول تکالیف و بسیاری از حقوق و احکام شرعی نسبت به هر فرد مسلمان شمرده می‌شود، و ازین‌رو سن بلوغ را سن تکلیف نیز می‌نامند.

بلوغ در آیات قرآن

در قرآن سن خاصی به عنوان اماره و علامت بلوغ بیان نگشته است. علامه طباطبائی و غالب مفسران در تفسیر آیه ۵۷ سوره نور، بلوغ را رشد عقلانی دانسته‌اند که توأم با رسایی حالات جنسی و جسمی باشد و این که کودک بتواند حسن و قبح فعل خود را درک نماید.[۲]

بلوغ در روایات

روایاتی که از ائمه اطهار در این باب به دست ما رسیده است، چند دسته‌اند: برخی از روایات سن را تنها علامت بلوغ دانسته‌اند. پاره ای سن را به همراه قاعدگی در دختران و احتلام در پسران بیان داشته است. و دسته سوم تنها احتلام در پسران و قاعدگی در دختران را نشانه بلوغ ذکر کرده است و هیچ اشاره ای به سن ندارد.[۳]

هر پژوهنده‌ای که هر سه دسته از روایات را بنگرد و آیات قرآن را ملاحظه کند، نیک در می‌یابد که بلوغ به سن بستگی ندارد، زیاده براین یک امری شرعی و دینی نیست، بلکه پدیده‌ای و جسمی و جنسی است و شارع مقدس اگر در گفتار خود علائم بلوغ را لحاظ کرده، ارشاد به حکم عقل نموده و سن را به عنوان یک قانون ثابت در امر بلوغ لحاظ نداشته است. چون پدیده بلوغ درهمه افراد در یک سن خاص به ثمر نمی‌رسد. ممکن است در دختری نه سالگی و در دیگری پانزده سالگی باشد؛ بنابراین روایاتی که سن را به‌طور مطلق شرط بلوغ دانسته، باید حمل بر روایاتی کرد که سن را مقید به رشد جنسی و عقلی دانسته است و حمل مطلق بر مقید یک قاعده عقلایی و مورد اتفاق فقهاست؛ بنابراین فتوای غالب، که نه سالگی را شرط بلوغ می‌داند، پایه محکم قرآنی و حدیثی ندارد. و در صورت شک و تردید اجرای اصل برائت وعدم تکلیف، مسئله را روشن می‌سازد.[۴]

هر چند فتوای غالب فقها این است که دختران در نه سالگی و پسران در پانزده سالگی پا به دایره تکلیف می‌گذارند و باید واجبات شرعی را انجام داده و خود را از محرمات پرهیز دارند، ولی این مسئله از دیر زمان مورد اختلاف علمای شیعه و سنت بوده است.[۵]

بلوغ پسران

براساس نظر مشهور فقهای امامی، سن بلوغ پسر پانزده سال تمام قمری است.[۶] نشانه‌های بلوغ پسران را سه چیز دانسته‌اند:

اول: روئیدن موی خشن در عانه (زیر شکم بالای عورت)؛ و موهای ریز و ضعیف اعتباری ندارد.

دوم: بیرون آمدن منی خواه در بیداری باشد یا خواب، به همخوابی باشد یا محتلم شدن یا غیر این دو.

سوم: سن است و آن در پسر کامل شدن پانزده سال قمری و در دختر تمام شدن نه سال قمری است.[۷]

سن بلوغ دختران

بنابر فتوای مشهور فقهای امامی، سن بلوغ دختر پایان نه سالگی است.[۸] احادیث بسیاری در این باره نقل شده است.[۹]

بلوغ دختر به یکی از امور زیر مشخص می‌شود: ۱. روییدن موی خشن و زبر در زیر شکم (بالای عورت). ۲. بیرون آمدن منی چه در خواب و چه در بیداری. ۳. تمام شدن ۹ سال قمری است.[۱۰]

نقد سن نه سالگی بلوغ دختران

برخی فقها و معدودی از نویسندگان معاصر نسبت به بلوغ دختر در نه سالگی مناقشه کرده‌اند.

در میان اقوال سن بلوغ دختران اختلافاتی وجود دارد که سن بلوغ دختر را منوط به نشانه‌هایی می‌داند که باید در دختر ظاهر شود. از نظر برخی فقها سن بلوغ دختران با نبود دو شرط دیگر، سیزده سال تمامِ قمری است. این فقها می‌گویند دلیل بر این فتوا علاوه بر وجوهی از قرآن و روایات، قاعده سهولت در دین است. و نمی‌توان بر خلاف این قاعده، بار سنگین تکالیف و احکام و اجرای حدود کامل را بر دوش دختران نُه ساله قرار داد؛ در حالی که ضعیف و ناتوان و فاقد رشد بدنی و قابلیت ازدواج هستند. اما اگر نشانه‌های دیگر بلوغ، مانند حیض، پیش از سیزده سالگی پیدا شود، دختر مکلّف شده و احکام شرعی بر او واجب می‌شود.[۱۱]

از روایات نمی‌شود فهمید که سن، یک اماره و نشانه تعبدی شرعی است. بلکه شارع امارات خارجی و طبیعی را نیز، میزان احکام خود قرار داده است. دلیل قاطع و روشنی نداریم که سن بلوغ دختران، نه سالگی است؛ زیرا روایات نه سالگی هم معارض دارند و هم در مورد تکالیف و احکام خاصی وارد شده است.[۱۲]

شماری از فقها مستندات تعیین سن نه سالگی برای دختران را نقد و رد کردند و برخی از روایات وارده را ضعیف و روایات دیگر را از دلالت مشکل می‌دانند. آنها می‌گویند این روایات نه سالگی را همراه با قابلیت ازدواج یا قاعدگی معرفی کرده‌اند. از این رو، سخن مشهور در استناد به این روایت‌ها، تمام نیست.

آیت الله صانعی در نقد سن نه سالگی بلوغ دختران گفته است: «اگر بپذیریم که روایات نُه سالگی، بر تعیین این سن به عنوان امر تعبّدی شرعی دلالت دارند، در نهایت با موثّقه عمّار تعارض خواهند داشت و از آن رو که سنّی برای بلوغ در قرآن تعیین نشده، نمی‌توان هیچ‌کدام را مطابق قرآن دانست و از آن جهت که عموم مذاهب اهل سنّت بلوغ دختران را پانزده سالگی به بالا می‌دانند، هیچ‌کدام را نمی‌توان موافق عامه قلمداد کرد. پس، از این تعارض و برابری اگر حکم به تساقط نشود، نمی‌توان به صورت تعیینی فتوا به بلوغ سنّی دختران در نُه سالگی داد.»[۱۳]

اقوال در سن بلوغ دختر

فقهایی چون شیخ طوسی در مبسوط، ابن حمزه، ابن سعید حلّی و قطب راوندی سن نُه سالگی را برای بلوغ نپذیرفته‌اند.[۱۴] برخی هم جدای از نشانه‌ها، سن سیزده سالگی یا پانزده سالگی را سن بلوغ دختر می‌دانند.

تمام مذاهب اهل سنت و شیعه اتفاق نظر دارند در صورتی که دختر حائض شود به سن بلوغ می‌رسد.[۱۵] فقهای اهل سنت بلوغ دختر را ۱۵، برخی ۱۷ و بعضی ۱۸ می‌دانند.[۱۶]

آیت الله صانعی سن بلوغ دختران را سیزده سالگی می‌داند. فتوای او مستند به موثقه عمار، به ضمیمه آیه شش سوره نساء، آیه ۵۹ سوره نور، آیه ۳۴ سوره اسراء، حدیث رفع قلم، عدم الدلیل، استصحاب عدم بلوغ، و… است.[۱۷] آیت الله فیاض هم سن بلوغ را سیزده سالگی می‌داند.[۱۸]

فیض کاشانی و برخی دیگر، به منظور رفع تعارض روایات، گفته‌اند که سن بلوغ دختر در ابواب مختلف فقهی متفاوت است، مثلاً سن وجوب روزه برای او سیزده سال است. کسانی دیگر به‌طور کلی سیزده سالگی را سن بلوغ دختر می‌دانند. اصولاً سن را معیار بلوغ دختر ندانسته و تنها اَمارات طبیعی از جمله قاعدگی را ملاک آن شمرده‌اند که در برخی جاها معمولاً در نه سالگی روی می‌دهد[۱۹]


منابع

  1. سیدرضا هاشمی، مدخل بلوغ، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، ج۱، ص۱۷۶۱.
  2. محمدتقی فاضل میبدی، بلوغ از دیدگاه فقهی و کارشناسی، نشریه صفیر حیات، بیست و شش
  3. محمدتقی فاضل میبدی، بلوغ از دیدگاه فقهی و کارشناسی، نشریه صفیر حیات، شماره ۲۶.
  4. محمدتقی فاضل میبدی، بلوغ از دیدگاه فقهی و کارشناسی، نشریه صفیر حیات، شماره ۲۶.
  5. محمدتقی فاضل میبدی، بلوغ از دیدگاه فقهی و کارشناسی، نشریه صفیر حیات، شماره ۲۶.
  6. سیدرضا هاشمی، مدخل بلوغ، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، ج۱، ص۱۷۶۱.
  7. امام خمینی، تحریرالوسیلة، ج۲، ص ۱۲.
  8. خوئی، سید ابوالقاسم، احکام شرعی بانوان، ص۴۴۸. و نیز: مکارم شیرازی، ناصر، احکام بانوان، ص۲۰. و نیز: منتظری، حسینعلی، رساله استفتاآت، ج۲، ص۶۶.
  9. سیدرضا هاشمی، مدخل بلوغ، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، ج۱، ص۱۷۶۱.
  10. فاضل لنکرانی، محمد، احکام جوانان، ص۶۰.
  11. آیینة نظر- آیت‌الله العظمی صانعی از نگاه دیگران، مؤسسه فرهنگی - هنری فقه الثقلین، فقه الثقلین.
  12. مهدی مهریزی، بلوغ دختران، فصلنامه فقه، پیش‌شماره. ص۹.
  13. آیینة نظر- آیت‌الله العظمی صانعی از نگاه دیگران، مؤسسه فرهنگی - هنری فقه الثقلین، فقه الثقلین.
  14. آیینة نظر- آیت‌الله العظمی صانعی از نگاه دیگران، مؤسسه فرهنگی - هنری فقه الثقلین، فقه الثقلین.
  15. جزیری، عبدالحمان، الفقه علی المذاهب الأربعة و مذهب أهل البیت، ج‏2، ص 412، دار الثقلین، بیروت، 1419.
  16. لفقه علی المذاهب الأربعة و مذهب أهل البیت، ج‏2، ص 412
  17. آیت الله صانعی، فقه و زندگی، برگرفته از نظریات فقهی مرجع عالیقدر حضرت آیة الله العظمی صانعی مدظله العالی، انتشارات فقه الثقلین، چاپ ششم، ۱۳۸۸.
  18. http://ijtihadnet.ir/سن-بلوغ-دختران؛-پرسش-سید-منیر-الخباز-و-پ/
  19. سیدرضا هاشمی، مدخل بلوغ، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، ج۱، ص۱۷۶۱.