پرش به محتوا

حسین وحید خراسانی

حسین وحید خراسانی
حسین وحید خراسانی
حسین وحید خراسانی
تصویری از آیت الله وحید خراسانی در منزل شخصی
سرشناسیمرجع تقلید
تولد۱۲۹۹ شمسی
وفات۱۴۰۵ شمسی
مذهبشیعه
درگاه‌ها


سؤال

سؤال حسین وحید خراسانی کیست؟ چه فعالیت‌های علمی و اجتماعی داشته است؟

پاسخ حسین وحید خراسانی (زادهٔ ۱۱ دی ۱۲۹۹ یا ۱ فروردین ۱۳۰۰ در نیشابور – درگذشتهٔ ۲۶ آبان ۱۴۰۵) فقیه، اصولی، مفسر قرآن، مدرس حوزه علمیه قم و از مراجع تقلید شیعه بود. وی تحصیلات حوزوی خود را در نیشابور، مشهد و نجف گذراند و پس از حدود دوازده سال تدریس در حوزه علمیه نجف، در سال ۱۳۴۹ خورشیدی به ایران بازگشت و از پاییز همان سال در قم ساکن شد. او از پاییز ۱۳۴۹ تا سال ۱۳۹۷ خورشیدی به تدریس خارج فقه و اصول در حوزه علمیه قم پرداخت و در آذر ۱۳۷۳ از سوی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در شمار هفت مرجع تقلید واجد شرایط معرفی شد. او در آبان ۱۴۰۵ در سن ۱۰۵ سالگی درگذشت.

سؤال دیدگاه حسین وحید خراسانی نسبت به مسائل سیاسی ایران چگونه بود؟ نگاه او نسبت به جمهوری اسلامی ایران چگونه بود؟

پاسخ آیت‌الله وحید خراسانی بر سیاست‌های حکومت پهلوی منتقد بود و از همین رو به قم مهاجرت کرد. در دوره جمهوری اسلامی نیز در عین حال که در سخنانی بر واجب بودن حمایت و حفظ نظام جمهوری اسلامی تأکید می‌کرد اما از عملکرد دستگاه‌های فرهنگی و بعضا قضایی گلایه داشت و مواردی را به نقد می‌گذاشت. با این وجود ارتباط نزدیک او با دولت‌ها و رهبر جمهوری اسلامی ایران، نشان از تعامل وی با نظام جمهوری اسلامی ایران داشت.

سؤال آثار مهم حسین وحید خراسانی چه نام داشتند و در چه زمینه‌ای نگارش یافته‌اند؟

پاسخ آثار مکتوب حسین وحید خراسانی حوزه‌های فقهی، اصولی، کلامی و اخلاقی را در بر می‌گیرد. او آثار علمی زیادی از جمله آثاری در فقه و اصول برگرفته از دراسات و تقریرات سید ابوالقاسم خویی و دیگر استادان دارد و از «شرح بر شرایع‌الاسلام»، «حاشیه بر کفایه»، «حاشیه بر مکاسب محرمه»، «حاشیه بر عروةالوثقی» و «رساله عملیه» به عنوان آثار او نام برده است. کتاب‌های «توضیح‌المسائل»، «احکام مهاجران»، «حلقه وصل رسالت و امامت»، «آشنایی با اصول دین»، «مناسک حج»، «به یاد اول مظلوم روزگار»، «ریحانه رسول‌الله»، «به یاد آن که مذهب حق یادگار اوست»، «به یاد بضعه خاتم‌الانبیاء در طوس حضرت شمس‌الشموس» و «به یاد آخرین خلیفه و حجت پروردگار» را در شمار آثار قلمی او ذکر شده است.


زندگی‌نامه

دربارهٔ تاریخ دقیق تولد حسین وحید خراسانی در منابع دو روایت ثبت شده است. بنا بر گزارش وبگاه «شیعه‌نیوز»، وی در ۱۱ دی ۱۲۹۹ خورشیدی در نیشابور متولد شد.[۱] در مقابل، خبرگزاری «تابناک» تاریخ تولد او را ۱ فروردین ۱۳۰۰ خورشیدی در نیشابور ذکر کرده است.[۲] وبگاه «مؤسسه جهانی سبطین» نیز سال ۱۳۰۰ خورشیدی و شهر نیشابور را در ۱۲۰ کیلومتری مشهد به عنوان زمان و محل تولد او آورده و نوشته است که وی در خانواده‌ای متقی و پرهیزکار متولد شد.[۳]

دربارهٔ تعداد و نام فرزندان او اطلاعات اندکی در دست است، اما بنا بر گزارش شیعه‌نیوز وی دو پسر و یک دختر دارد و نام‌های محمد اسماعیل وحید خراسانی و محسن وحید خراسانی به عنوان پسران او در رسانه‌ها مطرح شده است.[۱] همچنین صادق اردشیر لاریجانی، معروف به صادق آملی لاریجانی (متولد ۱۳۳۹ در نجف اشرف و فرزند میرزا هاشم آملی)، داماد اوست.[۱] اصالت وحید خراسانی به استان خراسان رضوی بازمی‌گشت، اما او سالیان زیادی ساکن قم بود.[۱]

تحصیلات و استادان

وحید خراسانی تحصیلات حوزوی خود را در نیشابور، مشهد و نجف گذراند.[۱] او پس از گذراندن دوران کودکی و خواندن ادبیات، سطوح اولی و نهایی حوزوی را نزد محمد نهاوندی (صاحب تفسیر) فراگرفت.[۳] پس از پایان دروس سطح، در درس خارج فقه میرزا مهدی اصفهانی و میرزا مهدی آشتیانی شرکت کرد.[۲] وی همچنین در علوم عقلی و فلسفه سال‌ها در محضر میرزا ابوالقاسم الهی و میرزا مهدی آشتیانی تلمذ کرد.[۴]

یکی از مقاطع مهم زندگی علمی وحید خراسانی در سال ۱۳۲۷ خورشیدی رقم خورد؛ وی پس از یک گفت‌وگوی علمی عمیق با سید محمد حجت کوه‌کمری در شهر ری، اجازهٔ اجتهاد دریافت کرد.[۱] او در ۲۷ سالگی، در حالی که به درجهٔ اجتهاد رسیده بود، برای تکمیل مبانی و آگاهی از دیدگاه‌های مراجع حوزه علمیه نجف به آن شهر مهاجرت کرد.[۳] وحید خراسانی در نجف در درس خارج فقه سید عبدالهادی شیرازی، سید محسن حکیم و سید ابوالقاسم خویی حاضر شد.[۱] به نوشتهٔ یورونیوز، او در درس‌های فقه و اصول خویی شرکت کرد.[۵] وی همچنین در دورهٔ حضور خمینی در نجف، در درس او حاضر می‌شد.[۲]

تدریس در نجف، مشهد و قم

وحید خراسانی پس از سال‌ها تدریس دروس سطح، از سال ۱۳۳۷ خورشیدی تدریس خارج فقه و اصول را آغاز کرد و نزدیک به ۱۲ سال در حوزه علمیه نجف به تدریس و تربیت شاگردان پرداخت.[۲] او در سال ۱۳۴۹ خورشیدی به ایران بازگشت و مدتی در مشهد به فعالیت علمی و تدریس پرداخت.[۲] بنا بر گزارش مؤسسهٔ جهانی سبطین، بازگشت او به ایران در سال ۱۳۹۰ قمری صورت گرفت و وی بنابر اصرار فضلا، محصلان و علمای خراسان و درخواست برخی مراجع تقلید، یک سال در حوزه علمیه مشهد توقف کرد و به تدریس پرداخت.[۳] او سپس در پاییز سال ۱۳۴۹ خورشیدی به حوزه علمیه قم مهاجرت کرد و تدریس خارج فقه و اصول را در این شهر ادامه داد.[۲]

بر اساس گزارش خبرگزاری تابناک، درس خارج فقه و اصول او در دهه‌های پس از مهاجرت به قم به یکی از دروس پررونق و اثرگذار حوزه علمیه قم تبدیل شد.[۲] وبگاه شیعه‌نیوز کلاس‌های درس خارج فقه و اصول او را به عنوان «پرازدحام‌ترین کلاس‌های درس در کل حوزه علمیه قم» توصیف کرده است.[۱] مؤسسهٔ جهانی سبطین نیز در آذر ۱۳۸۸ از حضور بیش از صدها تن از فضلا در درس او خبر داد و برنامهٔ درسی‌اش در مسجد اعظم قم را شامل درس خارج اصول فقه در صبح‌ها از ساعت ۸ تا ۹ و درس خارج فقه در عصرها یک ساعت پیش از اذان مغرب گزارش کرد.[۳] افزون بر این، وی در مسجد اعظم قم جلسات درس تفسیر قرآن نیز برگزار می‌کرد.[۴] وحید خراسانی تا سال ۱۳۹۷ خورشیدی به تدریس خارج فقه و اصول اشتغال داشت و پس از آن به دلیل کسالت، تدریس‌های رسمی او متوقف شد.[۲]

مرجعیت و شاگردان

پس از درگذشت محمدعلی اراکی در سال ۱۳۷۳ خورشیدی، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در جلسهٔ جمعه ۱۱ آذر ۱۳۷۳ بیانیه‌ای صادر کرد و هفت تن از فقها را به عنوان افراد واجد شرایط مرجعیت معرفی نمود که تقلید از هر یک از آنان جایز اعلام شد؛ حسین وحید خراسانی چهارمین نام در این فهرست هفت‌نفره در کنار محمد فاضل لنکرانی، محمدتقی بهجت، سید علی خامنه‌ای، جواد تبریزی، سید موسی شبیری زنجانی و ناصر مکارم شیرازی بود.[۶] وحید خراسانی دربارهٔ مرجعیت به نقل از پایگاه دفتر خود گفته بود: «جز قصور و تقصیر چیزی ندارم.»[۷]

در طول سالیان متمادی تدریس او در نجف و قم، شمار زیادی از عالمان و فضلای حوزوی در کلاس‌های وی شرکت کردند که از جملهٔ شاگردان او به محمدمهدی شب‌زنده‌دار، سید علی میلانی، سید محمدرضا مدرسی یزدی، سید محمدجواد علوی بروجردی، میر سید محمد یثربی، محسن وحید خراسانی و صادق آملی لاریجانی اشاره شده است.[۱]

روش فقهی و دیدگاه‌های علمی

خبرگزاری تابناک از وحید خراسانی به عنوان یکی از چهره‌های برجستهٔ فقه و اصول معاصر یاد کرده و نوشته است درس اصول او در حوزه به عنوان یکی از دروس عمیق و دقیق اصولی شناخته می‌شد.[۲] روش فقهی و اصولی او از جهات مختلف متأثر از مکتب فقهی سید ابوالقاسم خویی بود، اما وی مبانی و روش اجتهادی خاص خود را نیز دنبال می‌کرد.[۲] روش فقهی او مبتنی بر بررسی دقیق شروح و مستندات کتاب «عروةالوثقی» و بهره‌گیری از میراث فقهای شیعه بود؛ به‌گونه‌ای که در استدلال‌های او آثار و مبانی فقهایی چون شهید اول، شهید ثانی، محقق کرکی، صاحب جواهر، محقق سبزواری، شیخ انصاری، سید عبدالهادی شیرازی، سید محسن حکیم و سید ابوالقاسم خویی قابل مشاهده بود.[۲] پیوند دادن مباحث دقیق اصولی با استدلال‌های فقهی و توجه ویژه به روایات و مستندات نقلی از ویژگی‌های درس فقه او دانسته شده است.[۲] همچنین مؤسسهٔ جهانی سبطین نوشته است که وی به دقت در مسائل فقهی، توجه به اصول فقه و تبیین فروع فقهی شهرت داشت.[۳]

وحید خراسانی با وجود آنکه در جوانی به فلسفه علاقه داشت و سال‌ها نزد میرزا مهدی آشتیانی و میرزا ابوالقاسم الهی فلسفه آموخته بود، در سال‌های بعد به نقد فلسفه و عرفان پرداخت.[۴] او در بهمن ۱۳۹۲ در درس تفسیر خود در مسجد اعظم قم اظهار داشت که از ابتدا «عاشق این رشته» بوده، اما پس از مدتی دریافته است که «آنچه گمشده فقط در کتاب و سنت است» و به طلاب توصیه کرد وقت خود را صرف قرآن و روایات کنند.[۴] همچنین در سخنانی که در دی ۱۳۹۱ منتشر شد، او گفت که می‌تواند مباحثی از مولوی و کتاب «اسفار» از مفهوم وجود تا مباحث طبیعیات را بیان کند، اما همه‌اش را «کشک» خواند و از گرایش به فلسفهٔ یونانی و «عرفان اکسلوفان» در برابر شناخت «امام ششم» شیعیان انتقاد نمود و تأکید کرد: «هرچه هست در قرآن و روایات است.»[۸]

آثار و تألیفات

بنا بر گزارش وبگاه شیعه‌نیوز، آثار مکتوب حسین وحید خراسانی حوزه‌های فقهی، اصولی، کلامی و اخلاقی را در بر می‌گیرد.[۱] او آثار علمی زیادی از جمله آثاری در فقه و اصول برگرفته از دراسات و تقریرات سید ابوالقاسم خویی و دیگر استادان دارد و از «شرح بر شرایع‌الاسلام»، «حاشیه بر کفایه»، «حاشیه بر مکاسب محرمه»، «حاشیه بر عروةالوثقی» و «رساله عملیه» به عنوان آثار او نام برده است.[۳] برخی از آثار او نیز توسط شاگردان تقریر شده است از جمله کتاب تحف ‌العقول فی علم ‌الاصول: تقریر ابحاث حسین وحید خراسانی که برنده جایزه کتاب سال نیز شده است.[۹]‌ کتاب‌های «توضیح‌المسائل»، «احکام مهاجران»، «حلقه وصل رسالت و امامت»، «آشنایی با اصول دین»، «مناسک حج»، «به یاد اول مظلوم روزگار»، «ریحانه رسول‌الله»، «به یاد آن که مذهب حق یادگار اوست»، «به یاد بضعه خاتم‌الانبیاء در طوس حضرت شمس‌الشموس» و «به یاد آخرین خلیفه و حجت پروردگار» را در شمار آثار قلمی او ذکر شده است.[۱]

مواضع سیاسی، اجتماعی و روابط با حکومت

مواجهه با حکومت پهلوی

وحید خراسانی در مجادلات سیاسی وارد نمی‌شد و شأن مرجعیت را فراتر از نزاع‌های سیاسی می‌دانست و در دوران حکومت پهلوی نیز همین رویه را دنبال می‌کرد.[۱۰] در روایت مستند به اسناد ساواک دربارهٔ علت ترک مشهد در سال ۱۳۴۹ خورشیدی نقل شده است که وقتی طلاب مشهد برای منصرف کردن او از مهاجرت به قم دست به دامن سید محمدهادی میلانی شدند، وحید خراسانی یکی از دلایل خود را فشاری عنوان کرد که ساواک هنگام سفر محمدرضا پهلوی به مشهد به علما برای استقبال از شاه وارد می‌آورد؛ هرچند میلانی تضمین داد که در صورت ماندن او این فشارها را دفع کند، وحید خراسانی تأکید کرد که هرگز با حاکمیت پهلوی چنین ملاقاتی انجام نخواهد داد و به قم هجرت کرد.[۱۰]

نسبت با نظام جمهوری اسلامی و رهبری

در گزارش‌های رسانه‌های رسمی ایران، اظهاراتی از وحید خراسانی در حمایت از حفظ نظام جمهوری اسلامی نقل شده است.[۱۱] در مقابل، برخی رسانه‌های خارج از ایران به اختلافات فقهی و سیاسی او با رهبر جمهوری اسلامی ایران پرداخته‌اند.[۵] در سال‌های جنگ ایران و عراق، وحید خراسانی به مناطق عملیاتی سفر کرد و در جمع رزمندگان حاضر شد و انگیزهٔ خود از این سفر را شرکت در مجلس دعای آنان و بهره‌مندی معنوی دانست.[۱۰] در ۱۶ آذر ۱۳۸۹، خبرآنلاین در گزارشی از دیدار او با برخی اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم نوشت که وی حمایت از نظام اسلامی را واجب دانسته است.[۱۲] همچنین در ۲۲ اسفند ۱۳۸۹، پس از آنکه سخنان او در درس تفسیر چهارشنبهٔ هفتهٔ قبل با واکنش‌های گوناگونی روبه‌رو شد، در دیدار خصوصی با جمعی از استادان حوزه و علما از جمله کعبی و شب‌زنده‌دار، با تأکید بر پشتیبانی دائمی از جمهوری اسلامی گفت: «حفظ این نظام از اوجب واجبات است.»[۱۱] او در همین دیدار دربارهٔ سید علی خامنه‌ای تصریح کرد که صحبت‌هایش به هیچ وجه دربارهٔ او نبوده، وی را از قدیم می‌شناسد و در «سلیم‌النفس بودن» او تردیدی ندارد.[۱۱] در ۱۴ شهریور ۱۳۹۱ نیز وی در دیدار با سید عمار حکیم، رئیس مجلس اعلای اسلامی عراق، حفظ نظام در ایران و عراق را از اوجب واجبات عنوان کرد.[۱۳] در مقابل، خبرگزاری یورونیوز وحید خراسانی را از مراجع تقلیدی معرفی کرده که اختلاف‌های فقهی و سیاسی او با سید علی خامنه‌ای، به‌ویژه بر سر جایگاه مرجعیت و حدود اختیارات ولی فقیه، بارها مورد توجه قرار گرفته بود. بر اساس این گزارش، وحید خراسانی که از شاگردان سید ابوالقاسم خویی بود، در مسئلهٔ ولایت فقیه دیدگاه‌هایی نزدیک به استاد خود داشت.[۵]

مواضع اجتماعی، فرهنگی و فقهی

به گزارش شبکه اجتهاد، وحید خراسانی اگرچه کمتر در وادی سیاست وارد می‌شد، اما از مواضع اجتماعی غفلت نمی‌ورزید و در موضوعات گوناگون دینی و اجتماعی اظهارنظر می‌کرد.[۱۰]

  • انتقاد از دستگاه‌های فرهنگی (۱۳۸۹): وحید خراسانی در دیدار اسفند ۱۳۸۹ با جمعی از استادان حوزه، متولیان فرهنگی کشور را مخاطب اصلی انتقادات خود در درس تفسیر دانست و مقابله با نفوذ مبلغان مسیحیت را از جمله وظایفی برشمرد که دستگاه‌های فرهنگی جمهوری اسلامی دربارهٔ آن غفلت کرده‌اند؛ او حفظ تمامیت ارضی شیعه را بر عهدهٔ دستگاه‌های فرهنگی جمهوری اسلامی دانست.[۱۱]
  • موضع فقهی دربارهٔ حبس و زندان (۱۳۸۹): وی در اسفند ۱۳۸۹ در درس خارج خود در مسجد اعظم قم به مسئلهٔ زندان از نظر فقه پرداخت و گفت اساس دین بر حریت است و فقیهی که به عمق فقاهت رسیده می‌داند زندانی کردن فرد و محروم ساختن او از جامعه و خانواده تا چه اندازه شدید است و موارد حبس در شریعت تنها در مواردی معین و با دقت مطرح شده است.[۱۰]
  • تعطیلی رسمی شهادت فاطمه زهرا (۱۳۷۹): در جریان سفر سال ۱۳۷۹ سید محمد خاتمی، رئیس‌جمهور وقت ایران، به قم، وحید خراسانی او را به اندرونی منزل خود دعوت کرد و خواستار آن شد که سالروز شهادت فاطمه زهرا به عنوان تعطیل رسمی در تقویم ایران ثبت شود.[۱۴] به روایت سید محمدعلی ابطحی، رئیس دفتر رئیس‌جمهور وقت، وحید خراسانی در آن دیدار گفته بود از ابتدای انقلاب به همهٔ مسئولان پیشنهاد این تعطیلی را داده اما جدی گرفته نشده است.[۱۵] با پیگیری خاتمی، مصوبه در کمیسیون لوایح و هیئت دولت تصویب شد؛ به گمان ابطحی با توصیهٔ رهبر ایران پیشنهاد شد تاریخ تعطیلی در فاطمیه دوم قرار گیرد و لایحه با وجود تلاش‌هایی برای جلوگیری از پیشبرد آن، با موافقت ناطق نوری، رئیس مجلس وقت، نهایتاً به تصویب رسید.[۱۵]
  • عزاداری و نفی بدعت‌ها (۱۳۸۹): بر اساس گزارش خبرآنلاین (به نقل از سایت خیمه)، وحید خراسانی بر حفظ شعایر حسینی از جمله سینه‌زنی، زنجیرزنی و اقامهٔ عزاداری تأکید داشت.[۱۲] همچنین بر اساس اطلاعیهٔ دفتر او در تابناک، عزای فاطمه زهرا از موارد مورد توجه او بود.[۲] وی در آذر ۱۳۸۹ در دیدار با مرتضی مقتدایی، صابری همدانی و غروی تصریح کرد که سخنان پیشینش دربارهٔ حفظ شعایر حسینی ناظر به قمه‌زنی نبوده و دربارهٔ قمه‌زنی اصلاً سخنی نگفته و کلامش در برخی مجامع فقهی تحریف شده است؛ او هم‌زمان عربده‌کشی و گفتن عباراتی چون «لا اله الا زینب»، «لا اله الا فاطمه» و «حسین الهی» نامیدن خود را بدعت و خلاف دانست.[۱۲]
  • مخالفت با نمایش تصویر معصومان در سینما و تلویزیون: وحید خراسانی در سال ۱۳۸۹ در جمع مبلغان حوزه‌های علمیه با نمایش چهرهٔ ابوالفضل العباس در سریال «مختارنامه» مخالفت کرد.[۱] همچنین پس از نمایش اولیه فیلم سینمایی «رستاخیز» در جشنواره فجر ۱۳۹۲ و در آستانهٔ اکران آن در تیر ۱۳۹۴، دفتر او در ۲۲ تیر ۱۳۹۴ (رمضان ۱۴۳۶) اطلاعیه‌ای صادر کرد و اعلام داشت که تصویرسازی ائمه و امام‌زادگان از جمله ابوالفضل العباس در فیلم و غیر آن جایز نیست.[۱۶] به گزارش شبکه اجتهاد، این موضع‌گیری مقبول بسیاری نیفتاد و انتقاداتی را نسبت به او برانگیخت.[۱۰]
  • مدیریت، آموزش، مدارا و حقوق کودکان: وی در دیدار با شهردار تهران، به‌کارگیری افراد فاقد شایستگی و تخصص در مدیریت را یکی از اشتباهات مدیریتی و مغایر با دستورات دینی دانست.[۱۰] در حوزهٔ آموزش و فرهنگ، در دیدار با علی جنتی بر آثار بلندمدت فعالیت‌های فرهنگی تأکید کرد، به وزیر فرهنگ توصیه نمود در همهٔ مدارس آغاز و پایان دروس با دعا برای امام زمان همراه باشد، و دانشگاه آزاد اسلامی را دانشگاهی برای توسعهٔ فرهنگ آزاداندیشی بر مبنای اصول اسلامی توصیف کرد که این سخن موجب خرسندی هاشمی رفسنجانی شده بود.[۱۰] در روابط بین‌الملل نیز در دیدار با وزیر ارتباطات بر احترام متقابل به سران سایر کشورها تأکید کرد و احترام پیامبر اسلام به پیروان ادیان دیگر را یادآور شد.[۱۰] او همچنین در پاسخ به استفتایی، اهانت به اهل سنت را نپذیرفت و حکم داد هر کس به وحدانیت خداوند و رسالت پیامبر اسلام شهادت دهد مسلمان است و جان، آبرو و مال او مانند پیروان مذهب جعفری محترم است.[۱۰] علاوه بر این، در دیدار با جمعی از استادان دانشگاه مفید و اعضای کمیتهٔ علمی همایش «نقش ادیان و رهبران دینی در کاهش خشونت علیه کودکان»، تلاش برای کاهش خشونت علیه کودکان را از سه جهت بشری، اسلامی و شیعی باارزش دانست.[۱۰]

فعالیت‌های خیریه

مؤسسه «احیاء امر حضرت امیرالمؤمنین» در سال ۱۳۸۴ خورشیدی با نظر وحید خراسانی و کمک‌های نقدی و غیرنقدی خیرین برای دستگیری از یتیمان، فقیران و مستمندان به‌ویژه در مناطق دورافتاده تأسیس شد.[۱۷] بر اساس اطلاعات منتشرشده در پایگاه دفتر او، این مؤسسه در ۱۷ محور از جمله توزیع سبدهای غذایی ماهانه و مناسبتی، پرداخت شهریه، کمک به پرداخت بدهی‌ها، تأمین هزینه‌های درمانی و تجهیزات بیمارستانی به‌ویژه در سال‌های همه‌گیری ویروس کرونا، امدادرسانی به زلزله‌زدگان و سیل‌زدگان در ایران و سایر کشورها، ساخت و تجهیز مسجد، حسینیه، خانهٔ عالم، کتابخانه و مدرسه علمیه، ساخت و مرمت مسکن یا کمک به اجاره و رهن، لوله‌کشی آب و گاز و ساخت حمام و سرویس بهداشتی، تأمین جهیزیه و لوازم ضروری منزل، پوشاک، لوازم‌التحریر، کمک به اشتغال، اعطای وام قرض‌الحسنه، توزیع غذای گرم در روستاها، راه‌اندازی کاروان‌های زیارتی و سایر خدمات موردی فعالیت کرده و تعداد مددجویان ثابت آن در شهرهای قم، مشهد، نیشابور، کرمان، خرمشهر، کاشان، روستاهای محروم و برخی کشورهای دیگر بیش از ۲۰۰۰ خانوار ذکر شده است.[۱۷]

بیماری و درگذشت

وحید خراسانی در آبان ۱۴۰۵ خورشیدی در یکی از بیمارستان‌های تهران بستری شد؛ بنا بر گزارش شفقنا در ۱۳ آبان ۱۴۰۵، یکی از اعضای دفتر او اعلام کرد که وی برای انجام برخی امور درمانی بستری شده و روند درمانش زیر نظر پزشکان ادامه دارد، هرچند اطلاعات دقیقی دربارهٔ نوع بیماری او منتشر نشد.[۱] اما چندی بعد در در ۲۶ آبان ۱۴۰۵ مصادف با ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶ به جهت کهولت سن در بیمارستان و در سن ۱۰۵ سالگی درگذشت.[۵]

پانویس

  1. ↑ ۱٫۰۰ ۱٫۰۱ ۱٫۰۲ ۱٫۰۳ ۱٫۰۴ ۱٫۰۵ ۱٫۰۶ ۱٫۰۷ ۱٫۰۸ ۱٫۰۹ ۱٫۱۰ ۱٫۱۱ ۱٫۱۲ «زندگینامه آیت الله وحید خراسانی | آیت‌الله وحید خراسانی چند سال دارد؟»، شیعه نیوز، تاریخ: ۱۳ آبان ۱۴۰۵ش.
  2. ↑ ۲٫۰۰ ۲٫۰۱ ۲٫۰۲ ۲٫۰۳ ۲٫۰۴ ۲٫۰۵ ۲٫۰۶ ۲٫۰۷ ۲٫۰۸ ۲٫۰۹ ۲٫۱۰ ۲٫۱۱ ۲٫۱۲ «آیت‌الله وحید خراسانی دار فانی را وداع گفت»، تابناک، تاریخ: ۲۶ آبان ۱۴۰۵ش.
  3. ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ ۳٫۵ ۳٫۶ «زندگینامه آیت الله العظمی وحید خراسانی»، مؤسسه جهانی سبطین، تاریخ: ۵ آذر ۱۳۸۸ش، بازدید: ۲۷ آبان ۱۴۰۵ش.
  4. ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ «آیت‌الله وحید خراسانی: عاشق فلسفه بودم»، تابناک، تاریخ: ۹ بهمن ۱۳۹۲ش، بازدید: ۲۷ آبان ۱۴۰۵ش.
  5. ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ «وحید خراسانی، مرجع تقلید شیعه که با علی خامنه‌ای اختلاف داشت در سن ۱۰۵ سالگی درگذشت»، یورونیوز فارسی، تاریخ: ۲۶ آبان ۱۴۰۵ش، بازدید: ۲۷ آبان ۱۴۰۵ش.
  6. ↑ «بیانیه مهم درباره مرجعیت پس از رحلت حضرت آیت الله العظمی اراکی (ره)»، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، تاریخ: ۲۷ شهریور ۱۳۸۶ش، بازدید: ۲۷ آبان ۱۴۰۵ش.
  7. ↑ «درباره ما»، پایگاه دفتر حضرت آیةالله العظمی وحید خراسانی، بی‌تا، بازدید: ۲۷ آبان ۱۴۰۵ش.
  8. ↑ «آیت الله العظمی وحید خراسانی و نقد فلسفه و عرفان»، مرجع ما، تاریخ: ۲۰ دی ۱۳۹۱ش، بازدید: ۲۷ آبان ۱۴۰۵ش.
  9. ↑ «سی و نهمین دوره کتاب سال جمهوری اسلامی ایران»، اسلامیکال، بازدید: ۲۷ آبان ۱۴۰۵ش.
  10. ↑ ۱۰٫۰۰ ۱۰٫۰۱ ۱۰٫۰۲ ۱۰٫۰۳ ۱۰٫۰۴ ۱۰٫۰۵ ۱۰٫۰۶ ۱۰٫۰۷ ۱۰٫۰۸ ۱۰٫۰۹ ۱۰٫۱۰ «نگاهی به منش اجتماعی آیت‌الله وحید خراسانی»، شبکه اجتهاد (به نقل از مجله تقریرات، شماره ۳)، تاریخ: ۲۳ اسفند ۱۳۹۴ش.
  11. ↑ ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ ۱۱٫۲ ۱۱٫۳ «آیت الله وحید خراسانی؛ حفظ نظام جمهوری اسلامی از اوجب واجبات است»، پایگاه حوزه، تاریخ: ۲۲ اسفند ۱۳۸۹ش.
  12. ↑ ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ۱۲٫۲ «آیت الله وحید خراسانی: در عزاداری‌ها، کارهای خلافی رائج شده که بدعت است»، خبرآنلاین، تاریخ: ۱۶ آذر ۱۳۸۹ش، بازدید: ۲۷ آبان ۱۴۰۵ش.
  13. ↑ «آیت‌الله العظمی وحیدخراسانی: حفظ نظام از اوجب واجبات است»، خبرگزاری حوزه، تاریخ: ۱۴ شهریور ۱۳۹۱ش.
  14. ↑ «ماجرای تعطیل شدن روز شهادت حضرت زهرا»، مشرق نیوز، تاریخ: ۴ اردیبهشت ۱۳۹۱ش، بازدید: ۲۷ آبان ۱۴۰۵ش.
  15. ↑ ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ بحرینی، مسعود، «ناگفته‌های تصویب تعطیلی سالروز شهادت حضرت زهرا (سلام الله علیها)»، شیعه نیوز، تاریخ: ۱۶ اسفند ۱۳۹۳ش.
  16. ↑ «واکنش مراجع عظام تقلید به اکران فیلم رستاخیز»، خبرگزاری حوزه، تاریخ: ۲۲ تیر ۱۳۹۴ش.
  17. ↑ ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ «مؤسسه احیاء امر حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام»، پایگاه دفتر حضرت آیت الله العظمی وحید خراسانی، بی‌تا.