طیالارض

طیّ الارض نوعی کرامت است و به معنای پیمودن مسافتی طولانی در زمانی کوتاه میباشد. در دانش عرفان، از آن به نوعی دورنوردی تعبیر شده است که در آن شخص بدون حرکت فیزیکی و صرفاً با اراده خویش از جایی به جای دیگر منتقل میشود. در نخستین آیه سوره اسراء به سیر شبانه پیامبر(ص) از مسجد الحرام به مسجد الاقصی اشاره شده است که مسلمانان آن را از مصادیق طیّ الارض برای آن حضرت میدانند. همچنین در سوره نمل، جابهجایی تخت ملکه سبا از سرزمین سبا به فلسطین در مدتی کمتر از یک چشمبههمزدن گزارش شده است. در منابع روایی شیعه، روایاتی درباره توانایی طیّ الارض برای امامان شیعه، نقل شده است. ابن عربی، بنیانگذار عرفان نظری، بر این باور است که در طیّ الارض شخص خود را در مبدأ نابود کرده و در مقصد دوباره ایجاد مینماید.
مفهومشناسی
راغب اصفهانی واژه «طی» را به معنای عبور کردن در یک لحظه، یک بار و بهگونهای کوتاه تعریف کرده است.[۱] در لغتنامه دهخدا، طیالارض از جمله کرامات شمرده شده و توضیح داده شده که در این حالت، به جای آنکه شخص گام بردارد، زمین در زیر پای او به سرعت جمع میشود و وی در زمانی اندک به مقصد خود، هرچند دور باشد، میرسد.[۲] برخی دیگر نیز اظهار داشتهاند که طیالارض گونهای دورنوردی است که در آن فرد با تکیه بر اراده خویش و بدون هیچ حرکت فیزیکی، از جایی به جای دیگر منتقل میشود.[۳]
ابنعربی درباره ماهیت و چگونگی طیالارض، نظریه «اعدام و ایجاد» را مطرح ساخته است. بر اساس این دیدگاه، شخص در طیالارض، وجود خود را در مبدأ از میان برده و سپس در مقصد، مجدداً به وجود میآورد.[۴]
طیالارض در قرآن
واژه «طیالارض» به شکلی که امروزه در میان مسلمانان رایج است، در قرآن به کار نرفته است. با این حال، در این کتاب آسمانی به مفهوم جابهجایی سریع از جایی به جای دیگر اشارههایی وجود دارد. از جمله در آیه نخست سوره اسراء، از سیر شبانه پیامبر(ص) از مسجدالحرام به مسجدالاقصی سخن گفته شده است. مسلمانان بر این باورند که این سفر و همچنین بازگشت از آن، بیش از یک شب به طول نیانجامیده است؛[۵][۶] چنانکه از امام صادق(ع) نقل شده که پیامبر(ص) نماز عشاء و نماز صبح را در مکه به جای آورد.[۷]
در سوره نمل، از جابهجایی تخت ملکه سبا از سرزمین سبا به فلسطین در مدتی کمتر از یک چشمبههمزدن گزارش شده است: «ای سران [کشور] کدام یک از شما تخت او را -پیش از آنکه مطیعانه نزد من آیند- برای من میآورد؟» عفریتی از جن گفت: «من آن را پیش از آنکه از مجلس خود برخیزی برای تو میآورم و بر این [کار] سخت توانا و مورد اعتمادم.» کسی که نزد او دانشی از کتاب [الهی] بود، گفت: «من آن را پیش از آنکه چشم خود را برهم زنی برایت میآورم.»[۸]
برخی ریشه این مفهوم را در همین داستان قرآنی میدانند و طیالارض رویداده در آن را به آصف بن برخیا، وزیر حضرت سلیمان نسبت میدهند.[۹] در حدیثی از امام صادق(ع)[یادداشت ۱] انتقال تخت ملکه سبا توسط آصف، به عنوان مصداقی از طیالارض معرفی شده است.[۱۰][۱۱][یادداشت ۲]
طیالارض در سیره امامان
در جوامع روایی شیعه نظیر بحارالانوار و اصول کافی، روایاتی درباره توانایی طیالارض برای امامان معصوم به ویژه امام علی(ع) و امام مهدی(عج) نقل شده است.[۱۲][۱۳][۱۴] از امام صادق(ع) روایت شده که فرمود: «چگونه مردم گفتار امیرالمؤمنین(ع) را که فرمود «اگر بخواهم با همین پا بر سینه معاویه در شام میکوبم و او را از تختش به زیر میافکنم» انکار میکنند، اما کار آصف بن برخیا که تخت بلقیس را برای سلیمان آورد را نمیپذیرند؟ مگر پیامبر ما برتر از همه پیامبران نیست؟ مگر وصی او برترین اوصیا نیست؟ پس چرا امیرالمؤمنین را حتی به اندازه آصف نیز باور ندارند؟ خداوند میان ما و کسانی که حق ما را انکار میکنند و برتری ما را نمیپذیرند، داوری خواهد کرد.»[۱۵]
طیالارض حضرت مهدی(عج) و همراهان او
در روایات مربوط به امام مهدی(عج)، از توانایی طیالارض برای آن حضرت و یارانش سخن گفته شده است، هرچند کیفیت آن برای ما روشن نیست. در حدیثی از امام رضا(ع) که به معرفی امام زمان(عج) پرداخته، آمده است: «او کسی است که زمین برایش درنوردیده میشود» (هُوَ الَّذِی تَطْوِی لَهُ الْأَرْضُ).[۱۶]
امام صادق(ع) نیز درباره طیالارض یاران امام مهدی(عج) فرموده است: «پس شیعیان او از گوشهوکنار زمین به سویش گرد میآیند و زمین برای آنان در هم پیچیده میشود تا اینکه با او بیعت کنند» (فَیَصِیرُ إِلَیْهِ شِیعَتُهُ مِنْ أَطْرَافِ الْأَرْضِ، تُطْوَی لَهُمُ الْأَرْضُ حَتَّی یُبَایِعُوهُ).[۱۷]
مطالعه بیشتر
- طی الارض، شهرام شفیعی
- دانستنیهایی درباره طی الارض، جابر رضوانی
منابع
- ↑ راغب اصفهانی، حسین بن محمد (۱۴۱۲). مفردات ألفاظ القرآن. بیروت: دار القلم. ص۵۳۳.
- ↑ دهخدا، علیاکبر. لغتنامه. تهران: انتشارات دانشگاه تهران. صذیل واژه طیالارض.
- ↑ حسینی طهرانی، سید محمدحسین (۱۴۲۶). مهرتابان. قم: باقرالعلوم. ص۸۳.
- ↑ غزالی. عرفان و تصوف. ص۱۴۵ و ۱۴۶.
- ↑ طبرسی، فضل بن حسن (۱۳۷۲). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. ج۶. تهران: ناصر خسرو. ص۶۱۲.
- ↑ مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳). بحارالانوار. ج۱۸. قم: دفتر انتشارات اسلامی. ص۲۸۹.
- ↑ عیاشی (۱۴۲۱). التفسیر. ج۳. ص۳۴.
- ↑ القرآن الکریم. صسوره نمل، آیات ۳۸-۴۰.
- ↑ رازی، محمد بن عمر (فخر رازی) (۱۴۱۰). تفسیر کبیر (مفاتیح الغیب). ج۲۴. بیروت: دار احیاء التراث العربی. ص۵۵۶.
- ↑ مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳). بحارالانوار. ج۱۴. قم: دفتر انتشارات اسلامی. ص۱۱۰.
- ↑ مولوینیا (۱۳۸۴). تاریخ انبیا. ص۲۶۸.
- ↑ مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳). بحارالانوار. ج۵۵. قم: دفتر انتشارات اسلامی. ص۲۲۱.
- ↑ کلینی، محمد بن یعقوب (۱۴۲۹). الکافی. ج۲. قم: دار الحدیث. ص۴۱۳.
- ↑ مجلسی، محمدباقر. مرآة العقول. ج۶. قم. ص۱۱۸.
- ↑ مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳). بحارالانوار. ج۲۷. قم: دفتر انتشارات اسلامی. ص۲۵ و ۲۸.
- ↑ صدوق، محمد بن علی (۱۴۰۵). کمال الدین و تمام النعمة. ج۲. قم: جامعه مدرسین. ص۳۷۱.
- ↑ فتال نیشابوری، محمد بن حسن (۱۴۲۳). روضة الواعظین. قم: دلیل ما. ص۲۶۳.
- ↑ مازادَ صاحبُ سلیمان علی أن قال بإصبعه هکذا، فإذا هو قد جاء بعرش صاحبة سبأ، فقال له حمران: کیف هذا أصلحک الله؟ فقال: إن أبی کان یقول: إن الارض طویت له إذا أراد طواها.
- ↑ علامه طباطبایی به نقل از علامه طهرانی حقیقت طیالارض را این میداند که انسان با اراده الهیه و ملکوتیهای که از آن بهرهمند است بتواند خودش را در مکان اول (جایی که در آن هست) از میان بردارد و در مکان دوم (مکان مقصود) احضار و ایجاد کند.
