باب‌الحوائج
لقب باب الحوائج را چه کسی به امام کاظم(ع) و حضرت ابوالفضل(ع) داده است؟
باب الحوائج، به معنی درب و راه رسیدن به حاجت‌ها است. این لقب از القاب امام موسی بن جعفر(ع) و حضرت ابوالفضل(ع) می‌باشد، که در میان مردم به خاطر بر آورده شدن حاجات‌شان توسط ایشان، به این لقب مشهور شده‌اند؛ اما ریشه روایی ندارد، برخی حضرت علی اصغر(ع) را نیز ملقب به باب الحوائج دانسته‌اند. اعتقاد شیعیان بر این است که برآورده‌کننده حقیقی حاجات خداوند است و توسل به این بزرگواران، وسیله‌ای برای تقرب و درخواست از خداوند به شمار می‌آید.
باب الحوائج لقب امام موسی بن جعفر(ع)
لقب‌های مشهور امام موسی بن جعفر(ع)، «کاظم»[۱][۲][۳][۴] و «عبد صالح»[۵][۶][۷] می‌باشد. لقب باب الحوائج برای امام موسی بن جعفر(ع) به دلیل شهرت فراوان ایشان به برآورده شدن حاجات و گره‌گشایی از مشکلات مردم، به‌کار رفته‌است.
- در کتاب شرح منهاج الکرامه از ابن جوزی در مورد امام موسی کاظم(ع) نقل شده است: «وَ هُوَ الْمَعْرُوفُ بِبَابِ الْحَوَائِجِ لِأَنَّهُ مَا خَابَ الْمُتَوَسِّلُ بِهِ فِي قَضَاءِ حَاجَتِهِ قَطُّ» یعنی؛ او (امام کاظم) به باب الحوائج معروف است چون هیچ توسل‌کننده‌ای در برآورده شدن خواسته‌اش از او ناامید نشده‌است.[۸]
- در کتاب شرح احقاق الحق از ابن صالحه نیز نقل شده که در مورد امام گفته است: «وَ يُعْرَفُ بِالْعِرَاقِ بِبَابِ الْحَوَائِجِ إِلَى اللهِ لِنَجْحِ مَطَالِبِ الْمُتَوَسِّلِينَ إِلَى اللهِ تَعَالَى بِهِ» یعنی (امام کاظم) در عراق به خاطر برآورده شدن خواسته‌های متوسلان به ایشان از خداوند به باب الحوائج مشهور است.[۹]
- شبلنجی از علمای شافعی نیز علت ملقب شدن امام کاظم(ع) به باب‌الحوائج را برآورده‌شدن حاجات کسانی دانسته که به او متوسل می‌شوند.[۱۰] همچنین به گفته ابن‌حجر هیثمی (درگذشته ۹۷۴ق) از علمای اهل‌سنت، امام کاظم(ع) نزد عراقیان به باب قضاء الحوائج عندالله (درِ برآوردنِ نیازها نزد خدا) معروف بود.[۱۱]
باب الحوائج لقب حضرت ابوالفضل(ع)
«باب‌الحوائج» بیشتر به عنوان لقب و عنوان مشهور مردمی برای حضرت ابوالفضل(ع) رواج یافته و به وفاداری، ایثار و جایگاه ایشان در واقعه کربلا و توسل شیعیان به آن حضرت اشاره دارد.
کتاب شهداء اهل البیت، هشتمین لقب حضرت ابوالفضل(ع) را باب الحوائج دانسته و آورده است: «وَ هَذَا مِنْ أَكْثَرِ أَلْقَابِهِ شُيُوعًا وَ انْتِشَارًا بَيْنَ النَّاسِ فَقَدْ آمَنُوا وَ أَيْقَنُوا أَنَّهُ مَا قَصَدَهُ ذُو حَاجَةٍ بِنِيَّةٍ خَالِصَةٍ إِلَّا قَضَى اللهُ حَاجَتَهُ» یعنی لقب باب الحوائج از شایع‌ترین و مشهورترین لقب‌های ایشان در بین مردم است و به تحقیق مردم باور و یقین دارند که هیچ حاجت‌مندی با نیت خالص به ایشان مراجعه نکرده، مگر این‌که خدا حاجتش را برآورده کرده‌است.[۱۲]
در کتاب حیاة ابی‌الفضل العباس نیز به شهرت این لقب درباره حضرت عباس(ع) تصریح شده است.[۱۳]
مطالعه بیشتر
- زندگانی امام کاظم، سید کاظم ارفع.
- زندگانی قمر بنی هاشم، (چهره درخشان) خلخالی ربانی.
منابع
- ↑ مفید، محمد بن محمد بن نُعمان، الارشاد فی معرفه حجج الله علی العباد، كنگره شیخ مفید، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۱۶.
- ↑ اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمه فی معرفه الائمه، قم، رضی، ۱۴۲۱ق، ج۲، ص۷۴۳.
- ↑ ابن ابی الثلج، تاریخ اهل البیت(ع)، قم، آل البیت(ع)، ۱۴۱۰ق، ص۱۳۱.
- ↑ ابونصر بخاری، سر السلسله العلویه، قم، شریف الرضی، ١٤١٣ق، ص۳۶.
- ↑ مفید، محمد بن محمد بن نُعمان، الارشاد فی معرفه حجج الله علی العباد، كنگره شیخ مفید، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۱۶.
- ↑ بغدادی، خطیب، تاریخ بغداد، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۷ق، ج۱۳، ص۲۹.
- ↑ یعقوبی، احمد بن ابی‌یعقوب، تاریخ الیعقوبی، بیروت، دارصادر، بی‌تا، ج۲، ص۴۱۴.
- ↑ حلی، حسن بن یوسف، منهاج الكرامة في معرفة الإمامة، شرح: حسینی ميلانى، سيد على، قم، مركز الحقائق الإسلامية، چاپ اول، 1386 ش، ج 1، ص249.
- ↑ مرعشی، قاضی نورالله، احقاق الحق و ازهاق الباطل، ملاحظات: مقدمه و تعليقات: مرعشى نجفى، سیّد شهاب‌الدّین، قم، مكتبة آية الله المرعشي النجفي، چاپ اول، 1409 ق، ج۱۲، ص۳۰۰، از مطالب السؤول ابن طلحه.
- ↑ شبلنجی، مؤمن بن حسن، نور الابصار فی مناقب آل بیت النبی المختار صلی الله علیه و آله و سلم، قم، الشریف الرضی، بی‌تا، ص۳۳۱.
- ↑ ابن‌حجر هیثمی، الصواعق المحرقه فی الرد علی اهل البدع و الزندقه، مکتبه القاهره، بی‌تا، ص۲۰۳.
- ↑ شاکری، حاج حسین، شهداء اهل البیت (قمر بنی هاشم)، چاپ اول ستاره، ۱۴۲۰، ص۲۲.
- ↑ اردوبادی، محمدعلی، حیاه ابی‌الفضل العباس، در موسوعه العلامه الاوردبادی، دار الکفیل، کربلا، ۱۴۳۶ق، ص۱۳۳.