باب‌الحوائج
لقب باب الحوائج را چه کسی به امام کاظم(ع) و حضرت ابوالفضل(ع) داده است؟
باب الحوائج، به معنی راه رسیدن به حاجت‌ها است. این لقب از القاب امام موسی کاظم(ع) و حضرت عباس(ع) می‌باشد، که در میان مردم به خاطر بر آورده شدن حاجاتشان توسط ایشان، به این لقب مشهور شده‌اند و ریشه روایی ندارد، برخی حضرت علی اصغر (ع) را نیز ملقب به باب الحوائج دانسته‌اند. در کتاب‌های شیعه و اهل‌سنت به انتساب این لقب برای آن حضرات تصریح شده‌است:
- در کتاب شرح منهاج الکرامه از ابن جوزی در مورد امام موسی کاظم(ع) نقل شده است: ... و هو المعروف بباب الحوائج لانه ما خاب المتوسل به فی قضاء حاجته قطّ. یعنی؛ او (امام کاظم) به باب الحوائج معروف است چون هیچ توسل‌کننده‌ای در برآورده شدن خواسته‌اش از او ناامید نشده‌است.[۱]
- در کتاب شرح احقاق الحق از ابن صالحه نیز نقل شده که در مورد امام گفته است: ... و یُعرف بالعراق بباب الحوائج الی الله لنحج مطالب المتوسلین الی الله تعالی به. یعنی (امام کاظم) در عراق به خاطر برآورده شدن خواسته‌های متوسلان به ایشان از خداوند به باب الحوائج مشهور است.[۲]
- کتاب شهداء اهل البیت در مورد حضرت عباس آورده‌است: ... و هو من اکثر القابه شیوعا و انتشاراً بین الناس فقد آمنوا و ایقنوا انّه ما قصده ذو حاجه بنیة خالصةه الاّ قضی الله حاجته. یعنی لقب باب الحوائج از شایع‌ترین و مشهورترین لقب‌های ایشان در بین مردم است و به تحقیق می‌دانند و یقین دارند که هیچ حاجت‌مندی با نیت خالص به ایشان مراجعه نکرده، مگر این‌که خدا حاجتش را برآورده کرده‌است.[۳]
- بنابر این لقب باب الحوائج برای امام کاظم (ع) به دلیل شهرت فراوان ایشان به برآورده شدن حاجات و گره‌گشایی از مشکلات مردم در میان شیعیان و منابع متأخر به‌کار رفته‌است. لقب‌های مشهور ایشان مانند «کاظم»، «عبد صالح» و «باب الحوائج» در منابع و فرهنگ شیعی دیده می‌شود.
- اما حضرت ابوالفضل العباس(ع): «باب‌الحوائج» بیشتر به عنوان لقب و عنوان مشهور مردمی برای ایشان رواج یافته و به وفاداری، ایثار و جایگاه ایشان در واقعه کربلا و توسل شیعیان به آن حضرت اشاره دارد.
نتیجه‌گیری
با توجه به مطالب و شواهد یادشده، «باب‌الحوائج» لقبی مشهور برای امام موسی کاظم(ع) و حضرت ابوالفضل العباس(ع) است که به سبب جایگاه معنوی آنان و شهرت توسل مردم به ایشان در برآورده شدن حاجات رواج یافته است. با این حال، این لقب عنوانی روایی و منصوص مانند برخی القاب مشهور ائمه(ع) نیست و بیشتر در منابع و فرهنگ عمومی شیعه تثبیت شده است. در نهایت، اعتقاد شیعیان بر این است که برآورده‌کننده حقیقی حاجات خداوند است و توسل به این بزرگواران، وسیله‌ای برای تقرب و درخواست از خداوند به شمار می‌آید.
مطالعه بیشتر
- زندگانی امام کاظم، سید کاظم ارفع.
- زندگانی قمر بنی هاشم، (چهره درخشان) خلخالی ربانی.
منابع
- ↑ حلی، حسن بن یوسف، شرح منهاج الكرامة في معرفة الإمامة، شرح: ميلانى، سيد على، قم، مركز الحقائق الإسلامية، چاپ اول، 1386 ش، ج 1، ص249.
- ↑ مرعشی، قاضی نورالله، احقاق الحق و ازهاق الباطل، ملاحظات: مقدمه و تعليقات از آيت الله العظمى مرعشى نجفى، قم، مكتبة آية الله المرعشي النجفي، چاپ اول، 1409 ق، ج۱۲، ص۳۰۰، از مطالب السول ابن طلحه.
- ↑ شاکری، حاج حسین شهداء اهل البیت (قمر بنی هاشم) ص۲۲، چاپ اول ستاره، ۱۴۲۰.