عرش: تفاوت میان نسخهها
حسین بادروج (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
حسین بادروج (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۵: | خط ۵: | ||
{{پاسخ}} | {{پاسخ}} | ||
[[پرونده:The four supporters (angels) of the celestial throne Wellcome L0030654.jpg|بندانگشتی|نگارهای از چهار فرشته حامل عرش آسمانی در یک نسخه خطی فارسی]] | |||
{{درگاه|واژهها||}} | {{درگاه|واژهها||}} | ||
نسخهٔ ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۲:۲۵

«عرش» واژهای قرآنی است که به معنای تخت بوده و به خداوند نسبت داده شده است.[۱] در برخی از آیات قرآن بیان شده که خداوند بر عرش «استیلا» یافت و مفسران مسلمان در تبیین این آیات اختلاف نظرهای زیادی دارند.[۲] گروهی از اهل سنت همچون اشاعره و اهل حدیث معتقدند که نباید در معنای این آیات تأمل کرد و تنها ایمان به آنها کافی است.[۳]
از نگاه ظاهرگرایان و حشویه، «عرش» تخت مادی است و خداوند تختی بزرگ دارد که بر آن مینشیند و امور جهان را سامان میدهد.[۴] اما شیعه و معتزله بر این باورند که این آیات جنبه تمثیلی و کنایی دارند و برخی از آنان عرش را به دانش بیپایان خدا تفسیر کردهاند.[۵]
به اعتقاد علامه طباطبایی، عرش مرحلهای تکاملیافته از مراتب هستی و جایگاه صدور فرمانهای الهی است. همچنین نشستن خدا بر عرش، کنایه از اداره جهان و احاطه علمی او بر همه چیز است.[۶]
معناشناسی و کاربرد قرآنی عرش
در زبان عربی، واژه «عرش» به «تخت پادشاهی» یا «چیزی که دارای سقف باشد» اطلاق میگردد.[۷] این واژه در قرآن کریم ۲۱ بار و تنها در ارتباط با خداوند به کار رفته است.[۸] در آیه ۱۲۹ سوره توبه، به شکوه و عظمت عرش پروردگار اشاره شده است.[۹] در چندین آیه، مسئله «استوای خدا بر عرش» مطرح گردیده است.[۱۰] همچنین در آیاتی دیگر، از فرشتگانی سخن رفته که پیرامون عرش به تسبیح میپردازند[۱۱] و نیز از فرشتگانی که حاملان عرش هستند.[۱۲] در آیه ۷ سوره هود آمده است که عرش الهی بر فراز آب قرار دارد.[۱۳]
نکاتی از روایات درباره عرش
در منابع روایی، گزارشهای متعددی پیرامون عرش بیان شده است؛ از جمله اینکه فرشتگان مقرب الهی حاملان عرش هستند و نگاره و نشانه همه آفریدگان جهان در عرش جای دارد.[۱۴] همچنین بر روی عرش، عبارت «لا اله الا الله، محمد رسولالله، علی امیرالمؤمنین» نگاشته شده است.[۱۵][۱۶] در حدیثی از پیامبر(ص) نقل شده که در شب معراج، هنگام نگاه به عرش، همه معصومان را در سمت راست آن مشاهده کرد.[۱۷] در برخی روایات نیز عرش به عنوان دانش بیپایان پروردگار معرفی شده است.[۱۸]
بر اساس این دسته از روایات، عرش از چنان شگرفی و عظمتی برخوردار است که همه آفریدگان در برابر آن همچون حلقهای در بیابانی گسترده بهشمار میروند.[۱۹] فاصله میان هر پایه از پایههای عرش به اندازهای است که پرندهای تندپرواز برای پیمودن آن به هزار سال زمان نیاز دارد.[۲۰] عرش بزرگتر از کرسی است.[۲۱] خداوند عرش را از نور آفریده و هیچیک از مخلوقات توانایی نگریستن به آن را ندارند.[۲۲]
دیدگاههای گوناگون درباره عرش
آیات مرتبط با عرش و کرسی از جمله متشابهات قرآنی بهشمار میروند و اندیشمندان مسلمان آراء متعدد و متفاوتی در تفسیر آنها ارائه دادهاند.[۲۳] مهمترین این دیدگاهها عبارتند از:
غیرقابل شناخت انگاشتن حقیقت عرش
برخی از جریانهای اهل سنت مانند اشاعره و اهل حدیث بر این باورند که مفاهیمی چون عرش و کرسی تنها باید مورد ایمان قرار گیرند و هرگونه تعمق و تفکر درباره آنها جایز نیست.[۲۴] به گفته ایشان، قرآن تصریح کرده که خداوند بر عرش قرار دارد، اما چگونگی این قرار گرفتن برای بشر قابل درک نیست.[۲۵] از این رو، مالک بن انس در پاسخ به پرسش از چگونگی استوای خدا بر عرش گفت: «نشستن (استوا) معلوم است، اما کیفیت آن نامفهوم میباشد. پرسش درباره آن بدعت و ایمان آوردن به آن واجب است.»[۲۶]
دیدگاه مادی و مکانی به عرش
ظاهرگرایان و حشویه، واژه «عرش» را به همان معنای ظاهری آن گرفته و آن را تختی مادی میدانند. به باور ایشان، خداوند تختی بزرگ دارد که بر آن مینشیند و امور جهان را تدبیر میکند.[۲۷]
شماری از فیلسوفان مسلمان از جمله ملاهادی سبزواری، با تکیه بر نظام نجومی بطلمیوسی، عرش الهی را همان «فلکالافلاک» (فلک نهم در فلسفه یونان) تلقی کردهاند.[۲۸] گروهی از جسمگرایان نیز عرش و کرسی را دو جرم بسیار عظیم کیهانی میدانند.[۲۹] برخی دیگر اظهار داشتهاند که عرش و کرسی به ترتیب همان سیاره زحل و مشتری هستند.[۳۰]
تعبیر تمثیلی و نمادین از عرش
معتزله و دستهای از مفسران شیعه معتقدند حقیقتی به نام عرش در جهان خارج وجود ندارد و عرش الهی کنایه از امور دیگری است.[۳۱] اما درباره اینکه کنایه از چیست، آرای متعددی مطرح شده است: گروهی بر این باورند که کرسی کنایه از جهان مادی و عرش اشاره به عالم فراماده دارد.[۳۲] شیخ صدوق، عرش را به دانش بیپایان پروردگار تفسیر کرده است.[۳۳] برخی دیگر نیز آن را کنایه از فرمانروایی، حاکمیت و مالکیت الهی دانستهاند.[۳۴]
علامه طباطبایی بر این باور است که عرش، مرتبهای تکاملیافته از مراتب هستی، مرکز فرماندهی جهان و جایگاه صدور اوامر الهی است. از دیدگاه ایشان، نشستن خداوند بر عرش، کنایه از تدبیر جهان و احاطه علمی او بر همه امور میباشد.[۳۵]
منابع
- ↑ دهخدا، علیاکبر (۱۳۷۷). لغتنامه دهخدا. ج۱۰. تهران: مؤسسه لغتنامه دهخدا. صذیل واژه «عرش».
- ↑ جمعی از محققان (۱۳۹۴). آیات عرش و کرسی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی. ص۹۱.
- ↑ بیات مختاری، مهدی (۱۳۹۰). عرش خدا و تفاوت آن با کرسی. تهران: مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا. ص۵۳.
- ↑ بیات مختاری، مهدی (۱۳۹۰). عرش خدا و تفاوت آن با کرسی. تهران: مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا. ص۶۸.
- ↑ صدوق، محمد بن علی (۱۳۷۷). معانیالاخبار. تهران: دارالکتب الاسلامیه. ص۶۷.
- ↑ طباطبایی، سید محمدحسین (۱۴۱۷). المیزان فی تفسیر القرآن. ج۱۷. قم: انتشارات جامعه مدرسین. ص۲۹۸.
- ↑ دهخدا، علیاکبر (۱۳۷۷). لغتنامه دهخدا. ج۱۰. تهران: مؤسسه لغتنامه دهخدا. صذیل واژه «عرش».
- ↑ جمعی از محققان (۱۳۹۴). آیات عرش و کرسی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی. ص۹۱.
- ↑ القرآن الکریم. صسوره توبه، آیه ۱۲۹.
- ↑ القرآن الکریم. صسوره اعراف، آیه ۵۴؛ سوره طه، آیه ۵؛ سوره یونس، آیه ۳.
- ↑ القرآن الکریم. صسوره زمر، آیه ۵۷.
- ↑ القرآن الکریم. صسوره حاقه، آیه ۱۷.
- ↑ القرآن الکریم. صسوره هود، آیه ۷.
- ↑ طباطبایی، سید محمدحسین (۱۴۱۷). المیزان فی تفسیر القرآن. ج۸. قم: انتشارات جامعه مدرسین. ص۱۷۰.
- ↑ مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳). بحار الانوار. ج۲۷. بیروت: موسسه الوفاء. ص۱.
- ↑ مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳). بحار الانوار. ج۳۶. بیروت: موسسه الوفاء. ص۲۱۷.
- ↑ مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳). بحار الانوار. ج۳۶. بیروت: موسسه الوفاء. ص۲۱۷.
- ↑ بیات مختاری، مهدی (۱۳۹۰). عرش خدا و تفاوت آن با کرسی. تهران: مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا. ص۵۸.
- ↑ رستمی، محمدزمان (۱۳۹۳). سیری در اسرار فرشتگان با رویکردی قرآنی و عرفانی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی. ص۱۹۸.
- ↑ رستمی، محمدزمان (۱۳۹۳). سیری در اسرار فرشتگان با رویکردی قرآنی و عرفانی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی. ص۱۹۸.
- ↑ بیات مختاری، مهدی (۱۳۹۰). عرش خدا و تفاوت آن با کرسی. تهران: مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا. ص۵۹.
- ↑ جعفری، یعقوب (۱۳۹۱). معارف قرآنی دیدگاهها درباره عرش خدا. قم: مجله درسهایی از مکتب اسلام. ص۴۱.
- ↑ بیات مختاری، مهدی (۱۳۹۰). عرش خدا و تفاوت آن با کرسی. تهران: مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا. ص۷۱.
- ↑ بیات مختاری، مهدی (۱۳۹۰). عرش خدا و تفاوت آن با کرسی. تهران: مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا. ص۵۳.
- ↑ خرمشاهی، بهاءالدین (۱۳۷۷). عرش. تهران: دانشنامه قرآن و قرآنپژوهی. ص۱۴۴۶.
- ↑ احمدی، جمال (۱۳۸۶). اندیشه کلامی سنایی درباره عرش. کرمان: نشریه دانشکده باهنر کرمان. ص۷.
- ↑ بیات مختاری، مهدی (۱۳۹۰). عرش خدا و تفاوت آن با کرسی. تهران: مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا. ص۶۸.
- ↑ بیات مختاری، مهدی (۱۳۹۰). عرش خدا و تفاوت آن با کرسی. تهران: مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا. ص۶۹.
- ↑ بیات مختاری، مهدی (۱۳۹۰). عرش خدا و تفاوت آن با کرسی. تهران: مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا. ص۷۱.
- ↑ بیات مختاری، مهدی (۱۳۹۰). عرش خدا و تفاوت آن با کرسی. تهران: مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا. ص۶۹ و ۷۰.
- ↑ جمعی از محققان (۱۳۹۴). آیات عرش و کرسی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی. ص۹۲.
- ↑ مکارم شیرازی، ناصر (۱۳۶۹). تفسیر نمونه. ج۲۰. تهران: دارالکتب الاسلامیه. ص۳۸.
- ↑ صدوق، محمد بن علی (۱۳۷۷). معانیالاخبار. تهران: دارالکتب الاسلامیه. ص۶۷.
- ↑ معرفت، محمدهادی (۱۴۱۶). التمهید فی علوم القرآن. ج۳. قم: مؤسسه نشر اسلامی. ص۱۲۵.
- ↑ طباطبایی، سید محمدحسین (۱۴۱۷). المیزان فی تفسیر القرآن. ج۱۷. قم: انتشارات جامعه مدرسین. ص۲۹۸.
