جهاد ابتدایی: تفاوت میان نسخهها
جزبدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۹: | خط ۹: | ||
{{درگاه|واژهها||}} | {{درگاه|واژهها||}} | ||
جهاد ابتدایی، جهادی است که با هدف گسترش اسلام از سوی مسلمانان آغاز میشود و در آن دشمن تهاجمی نکرده است. بر اساس نظر مشهور فقهای شیعه، مشروط به سه شرط حضور | جهاد ابتدایی، جهادی است که با هدف گسترش اسلام از سوی مسلمانان آغاز میشود و در آن دشمن تهاجمی نکرده است. بر اساس نظر مشهور فقهای شیعه، مشروط به سه شرط حضور معصوم(ع)، قدرت کافی مسلمانان و دعوت کفار به اسلام است؛ بنابراین در دوران غیبت، غیرقابل تحقق دانسته میشود. با این حال، برخی فقهای معاصر با بازتعریف این مفهوم، آن را به دفاع از مظلومان و رفع موانع دعوت تفسیر کرده و حتی در دوران غیبت، حکم به جواز آن توسط ولی فقیه جامعالشرایط دادهاند. در مقابل، گروهی دیگر، اصل مشروعیت جهاد ابتدایی را زیر سؤال برده و با استناد به ابتدایی نبودن جنگهای رسول خدا(ص)، با آزادی عقیده، حقوق بشر و کنوانسیونهای بینالمللی ناسازگار میدانند. | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
| خط ۱۷: | خط ۱۷: | ||
=== تاریخچه و خاستگاه بحث === | === تاریخچه و خاستگاه بحث === | ||
بحث جهاد ابتدایی از صدر اسلام و [[دوران غیبت]] در میان مفسران و فقها مطرح بوده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=التفسیر الکبیر|سال=1420|نام=فخرالدین|نام خانوادگی=رازی|ناشر=دارالکتب العلمیه|جلد=8|صفحه=45|مکان=بیروت}}</ref> در میان متقدمین، دیدگاه مشهور و حتی نزدیک به اجماع بر وجود جهاد ابتدایی در سیره پیامبر(ص) است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=السیرة النبویة|سال=1410|نام=ابن هشام|نام خانوادگی=حمیری|ناشر=دار احیاء التراث العربی|جلد=2|صفحه=234|مکان=بیروت}}</ref> با این حال، برخی پژوهشگران معتقدند که هدف این جهاد نباید مسلمانکردن اجباری مردم دانست، بلکه تأمین امنیت و رفع موانع از مسیر دعوت، آزادی اندیشه و گسترش ایمان از اهداف اصلی آن بهشمار میرود.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جهاد در اسلام|سال=1384|نام=مرتضی|نام خانوادگی=مطهری|ناشر=صدرا|صفحه=89|مکان=تهران}}</ref> | بحث جهاد ابتدایی از صدر اسلام و [[دوران غیبت]] در میان مفسران و فقها مطرح بوده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=التفسیر الکبیر|سال=1420|نام=فخرالدین|نام خانوادگی=رازی|ناشر=دارالکتب العلمیه|جلد=8|صفحه=45|مکان=بیروت}}</ref> در میان متقدمین، دیدگاه مشهور و حتی نزدیک به اجماع بر وجود جهاد ابتدایی در سیره پیامبر(ص) است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=السیرة النبویة|سال=1410|نام=ابن هشام|نام خانوادگی=حمیری|ناشر=دار احیاء التراث العربی|جلد=2|صفحه=234|مکان=بیروت}}</ref> با این حال، برخی پژوهشگران معتقدند که هدف این جهاد نباید مسلمانکردن اجباری مردم دانست، بلکه تأمین امنیت و رفع موانع از مسیر دعوت، آزادی اندیشه و گسترش ایمان از اهداف اصلی آن بهشمار میرود.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جهاد در اسلام|سال=1384|نام=مرتضی|نام خانوادگی=مطهری|ناشر=صدرا|صفحه=89|مکان=تهران}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=فقه سیاسی|سال=1392|نام=عباسعلی|نام خانوادگی=عمید زنجانی|ناشر=امیرکبیر|صفحه=125|مکان=تهران}}</ref> | ||
== شرایط وجوب جهاد ابتدایی == | == شرایط وجوب جهاد ابتدایی == | ||
جهاد ابتدایی سه شرط اصلی دارد: | |||
=== حضور معصوم(پیامبر یا امام) === | |||
بنابر این شرط، در صورت عدم حضور معصوم، مانند دوران غیبت، جهاد ابتدایی جایز نیست.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام|سال=1362|نام=محمدحسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دار احیاء التراث العربی|جلد=21|صفحه=11|مکان=بیروت}}</ref> از نظر فقه شیعه، این نوع جهاد جز در زمان حضور امام یا کسی که شخصاً از ناحیه امام منصوب شده باشد، جایز نیست.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام|سال=1409|نام=ابوالقاسم|نام خانوادگی=محقق حلی|ناشر=مؤسسة النشر الاسلامی|جلد=1|صفحه=373|مکان=قم}}</ref> حتی یک حاکم شرعی نیز مجاز نیست که دست به چنین جنگ ابتدایی بزند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تبصرة المتعلمین فی احکام الدین|سال=1410|نام=علامه|نام خانوادگی=حلی|ناشر=مؤسسة النشر الاسلامی|صفحه=245|مکان=قم}}</ref> برخی از فقهای گذشته و معاصر، از جمله [[شیخ مفید]]،<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=المقنعة|سال=1410|نام=شیخ مفید|نام خانوادگی=ابن المعلم|ناشر=مؤسسة النشر الاسلامی|صفحه=810|مکان=قم}}</ref> و سید ابوالقاسم خویی،<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=منهاج الصالحین|سال=1410|نام=سید ابوالقاسم|نام خانوادگی=خویی|ناشر=مدینة العلم|جلد=1|صفحه=365|مکان=قم}}</ref> شرط حضور معصوم برای وجوب جهاد ابتدایی را غیرقابل قبول دانستهاند. | |||
=== قدرت کافی مسلمانان === | === قدرت کافی مسلمانان === | ||
| خط ۳۷: | خط ۳۳: | ||
== دیدگاههای معاصر درباره جهاد ابتدایی == | == دیدگاههای معاصر درباره جهاد ابتدایی == | ||
=== دیدگاه انکار و بازتعریف === | === دیدگاه انکار و بازتعریف === | ||
گروهی از فقها و پژوهشگران معاصر، اصل جهاد ابتدایی را انکار کرده و معتقدند تمام جهادهای اسلام، دفاعی بوده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جهاد ابتدایی و دفاعی|سال=1382|نام=نعمتالله|نام خانوادگی=صالحی نجفآبادی|ناشر=کویر|صفحه=78|مکان=قم}}</ref> | گروهی از فقها و پژوهشگران معاصر، اصل جهاد ابتدایی را انکار کرده و معتقدند تمام جهادهای اسلام، دفاعی بوده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جهاد ابتدایی و دفاعی|سال=1382|نام=نعمتالله|نام خانوادگی=صالحی نجفآبادی|ناشر=کویر|صفحه=78|مکان=قم}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=مبانی فقهی حکومت اسلامی|سال=1408|نام=حسینعلی|نام خانوادگی=منتظری|ناشر=انتشارات کیهان|جلد=3|صفحه=145|مکان=تهران}}</ref> از نگاه آنان، جهاد برای نجات مظلومان و رفع موانع تبلیغ اسلام در حقیقت جهاد دفاعی است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تفسیر نمونه|سال=1374|نام=ناصر|نام خانوادگی=مکارم شیرازی|ناشر=دار الکتب الاسلامیه|جلد=2|صفحه=234|مکان=تهران}}</ref> در این نگرش، «جهاد ابتدایی» تهاجم و تحمیل عقیده نیست، بلکه دعوت به اندیشه و تفکر در جهت انتخاب عقیده حق است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تفسیر نمونه|سال=1374|نام=ناصر|نام خانوادگی=مکارم شیرازی|ناشر=دار الکتب الاسلامیه|جلد=2|صفحه=245|مکان=تهران}}</ref> | ||
=== | === جهاد ابتدایی توسط ولی فقیه === | ||
[[سید علی خامنهای|آیتالله خامنهای]] در پاسخ به استفتایی درباره حکم جهاد ابتدایی در زمان غیبت، فرمودهاند: «بعید نیست که حکم به جهاد ابتدایی توسط فقیه جامعالشرایطی که متصدی ولایت امر مسلمین است، در صورتی که مصلحت آن را اقتضا کند، جایز باشد، بلکه این نظر اقوی است.»<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=اجوبة الاستفتائات|سال=1384|نام=سید علی|نام خانوادگی=خامنهای|ناشر=دفتر نشر فرهنگ اسلامی|صفحه=42|مکان=تهران}}</ref> بر اساس این دیدگاه، [[ولی فقیه]] جامعالشرایط میتواند در صورت تشخیص مصلحت، حکم به جهاد ابتدایی دهد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=اجوبة الاستفتائات|سال=1384|نام=سید علی|نام خانوادگی=خامنهای|ناشر=دفتر نشر فرهنگ اسلامی|صفحه=43|مکان=تهران}}</ref> | [[سید علی خامنهای|آیتالله خامنهای]] در پاسخ به استفتایی درباره حکم جهاد ابتدایی در زمان غیبت، فرمودهاند: «بعید نیست که حکم به جهاد ابتدایی توسط فقیه جامعالشرایطی که متصدی ولایت امر مسلمین است، در صورتی که مصلحت آن را اقتضا کند، جایز باشد، بلکه این نظر اقوی است.»<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=اجوبة الاستفتائات|سال=1384|نام=سید علی|نام خانوادگی=خامنهای|ناشر=دفتر نشر فرهنگ اسلامی|صفحه=42|مکان=تهران}}</ref> بر اساس این دیدگاه، [[ولی فقیه]] جامعالشرایط میتواند در صورت تشخیص مصلحت، حکم به جهاد ابتدایی دهد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=اجوبة الاستفتائات|سال=1384|نام=سید علی|نام خانوادگی=خامنهای|ناشر=دفتر نشر فرهنگ اسلامی|صفحه=43|مکان=تهران}}</ref> | ||
از منظر آیتالله خامنهای، در معنای هر دو گونه جهاد ابتدایی و جهاد دفاعی، دفاع از حقوق فطری ملتها نهفته است. در جهاد ابتدایی، دفاع از حقوق ملتهایی که تحت تسلط نظام سلطه قرار دارند، مدنظر گرفته شده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=اجوبة الاستفتائات|سال=1384|نام=سید علی|نام خانوادگی=خامنهای|ناشر=دفتر نشر فرهنگ اسلامی|صفحه=45|مکان=تهران}}</ref> | از منظر آیتالله خامنهای، در معنای هر دو گونه جهاد ابتدایی و جهاد دفاعی، دفاع از حقوق فطری ملتها نهفته است. در جهاد ابتدایی، دفاع از حقوق ملتهایی که تحت تسلط نظام سلطه قرار دارند، مدنظر گرفته شده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=اجوبة الاستفتائات|سال=1384|نام=سید علی|نام خانوادگی=خامنهای|ناشر=دفتر نشر فرهنگ اسلامی|صفحه=45|مکان=تهران}}</ref> | ||
=== | === جهاد برای رفع فتنه === | ||
[[آیتالله محمدجواد فاضل لنکرانی]] معتقد است آیات متعدد قرآن بحث جهاد ابتدایی را مطرح میکند و فلسفه آن، رفع فتنه شرک و برپایی توحید در زمین است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جهاد ابتدایی در قرآن|سال=1394|نام=محمدجواد|نام خانوادگی=فاضل لنکرانی|ناشر=مرکز فقهی ائمه اطهار|صفحه=67|مکان=قم}}</ref> او با استناد به آیه ۳۹ سوره انفال | [[آیتالله محمدجواد فاضل لنکرانی]] معتقد است آیات متعدد قرآن بحث جهاد ابتدایی را مطرح میکند و فلسفه آن، رفع فتنه شرک و برپایی توحید در زمین است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جهاد ابتدایی در قرآن|سال=1394|نام=محمدجواد|نام خانوادگی=فاضل لنکرانی|ناشر=مرکز فقهی ائمه اطهار|صفحه=67|مکان=قم}}</ref> او با استناد به آیه ۳۹ سوره انفال{{قرآن|وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّىٰ لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ}} بیان میکند که دو غایت برای جهاد با مشرکان در این آیه ذکر شده است: غایت اول «حتی لا تکون فتنة»{{قرآن|حَتَّىٰ لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ}} است که مراد از «فتنه» در این آیه، شرک و آشوبی است که مانع گسترش دین خدا میشود. غایت نهایی جهاد{{قرآن|وَيَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ}} است؛ یعنی دین تماماً برای خدا باشد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جهاد ابتدایی در قرآن|سال=1394|نام=محمدجواد|نام خانوادگی=فاضل لنکرانی|ناشر=مرکز فقهی ائمه اطهار|صفحه=72|مکان=قم}}</ref> | ||
== نقدها و چالشهای معاصر == | == نقدها و چالشهای معاصر == | ||
نسخهٔ ۲۴ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۰۱

جهاد ابتدایی، جهادی است که با هدف گسترش اسلام از سوی مسلمانان آغاز میشود و در آن دشمن تهاجمی نکرده است. بر اساس نظر مشهور فقهای شیعه، مشروط به سه شرط حضور معصوم(ع)، قدرت کافی مسلمانان و دعوت کفار به اسلام است؛ بنابراین در دوران غیبت، غیرقابل تحقق دانسته میشود. با این حال، برخی فقهای معاصر با بازتعریف این مفهوم، آن را به دفاع از مظلومان و رفع موانع دعوت تفسیر کرده و حتی در دوران غیبت، حکم به جواز آن توسط ولی فقیه جامعالشرایط دادهاند. در مقابل، گروهی دیگر، اصل مشروعیت جهاد ابتدایی را زیر سؤال برده و با استناد به ابتدایی نبودن جنگهای رسول خدا(ص)، با آزادی عقیده، حقوق بشر و کنوانسیونهای بینالمللی ناسازگار میدانند.
مفهومشناسی
جهاد ابتدایی ترکیبی از دو واژه «جهاد» و «ابتدایی» است. در اصطلاح فقهی، جهاد ابتدایی جهادی است که با هدف گسترش اسلام از سوی مسلمانان آغاز میشود و در آن دشمن به مسلمانان تهاجم نکرده است.[۱] در مقابل، جهاد دفاعی جهادی است که در پاسخ به تهاجم دشمن به جان، مال، ناموس یا سرزمین مسلمانان انجام میشود.[۲]
برخی فقها و پژوهشگران معاصر، اصل جهاد ابتدایی را حتی در زمان معصومان انکار کرده و معتقدند تمام جهادهای اسلام، دفاعی بوده است.[۳] از نگاه آنان، جهاد برای نجات مظلومان و رفع موانع تبلیغ اسلام در حقیقت جهاد دفاعی است.[۴]
تاریخچه و خاستگاه بحث
بحث جهاد ابتدایی از صدر اسلام و دوران غیبت در میان مفسران و فقها مطرح بوده است.[۵] در میان متقدمین، دیدگاه مشهور و حتی نزدیک به اجماع بر وجود جهاد ابتدایی در سیره پیامبر(ص) است.[۶] با این حال، برخی پژوهشگران معتقدند که هدف این جهاد نباید مسلمانکردن اجباری مردم دانست، بلکه تأمین امنیت و رفع موانع از مسیر دعوت، آزادی اندیشه و گسترش ایمان از اهداف اصلی آن بهشمار میرود.[۷][۸]
شرایط وجوب جهاد ابتدایی
جهاد ابتدایی سه شرط اصلی دارد:
حضور معصوم(پیامبر یا امام)
بنابر این شرط، در صورت عدم حضور معصوم، مانند دوران غیبت، جهاد ابتدایی جایز نیست.[۹] از نظر فقه شیعه، این نوع جهاد جز در زمان حضور امام یا کسی که شخصاً از ناحیه امام منصوب شده باشد، جایز نیست.[۱۰] حتی یک حاکم شرعی نیز مجاز نیست که دست به چنین جنگ ابتدایی بزند.[۱۱] برخی از فقهای گذشته و معاصر، از جمله شیخ مفید،[۱۲] و سید ابوالقاسم خویی،[۱۳] شرط حضور معصوم برای وجوب جهاد ابتدایی را غیرقابل قبول دانستهاند.
قدرت کافی مسلمانان
دومین شرط، توانایی و قدرت کافی مسلمانان برای آغاز جهاد است.[۱۴]
دعوت کفار به اسلام
سومین شرط، دعوت کفار به اسلام و اتمام حجت با آنان پیش از آغاز جنگ است.[۱۵] در فقه تصریح شده که جهاد ابتدایی منوط به دعوت است؛ یعنی پیش از آغاز جهاد، مسلمانان باید کفار را به اسلام دعوت کنند.[۱۶]
دیدگاههای معاصر درباره جهاد ابتدایی
دیدگاه انکار و بازتعریف
گروهی از فقها و پژوهشگران معاصر، اصل جهاد ابتدایی را انکار کرده و معتقدند تمام جهادهای اسلام، دفاعی بوده است.[۱۷][۱۸] از نگاه آنان، جهاد برای نجات مظلومان و رفع موانع تبلیغ اسلام در حقیقت جهاد دفاعی است.[۱۹] در این نگرش، «جهاد ابتدایی» تهاجم و تحمیل عقیده نیست، بلکه دعوت به اندیشه و تفکر در جهت انتخاب عقیده حق است.[۲۰]
جهاد ابتدایی توسط ولی فقیه
آیتالله خامنهای در پاسخ به استفتایی درباره حکم جهاد ابتدایی در زمان غیبت، فرمودهاند: «بعید نیست که حکم به جهاد ابتدایی توسط فقیه جامعالشرایطی که متصدی ولایت امر مسلمین است، در صورتی که مصلحت آن را اقتضا کند، جایز باشد، بلکه این نظر اقوی است.»[۲۱] بر اساس این دیدگاه، ولی فقیه جامعالشرایط میتواند در صورت تشخیص مصلحت، حکم به جهاد ابتدایی دهد.[۲۲]
از منظر آیتالله خامنهای، در معنای هر دو گونه جهاد ابتدایی و جهاد دفاعی، دفاع از حقوق فطری ملتها نهفته است. در جهاد ابتدایی، دفاع از حقوق ملتهایی که تحت تسلط نظام سلطه قرار دارند، مدنظر گرفته شده است.[۲۳]
جهاد برای رفع فتنه
آیتالله محمدجواد فاضل لنکرانی معتقد است آیات متعدد قرآن بحث جهاد ابتدایی را مطرح میکند و فلسفه آن، رفع فتنه شرک و برپایی توحید در زمین است.[۲۴] او با استناد به آیه ۳۹ سوره انفال﴿وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّىٰ لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ﴾ بیان میکند که دو غایت برای جهاد با مشرکان در این آیه ذکر شده است: غایت اول «حتی لا تکون فتنة»﴿حَتَّىٰ لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ﴾ است که مراد از «فتنه» در این آیه، شرک و آشوبی است که مانع گسترش دین خدا میشود. غایت نهایی جهاد﴿وَيَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ﴾ است؛ یعنی دین تماماً برای خدا باشد.[۲۵]
نقدها و چالشهای معاصر
تعارض با آزادی عقیده
یکی از مهمترین چالشهای جهاد ابتدایی در دنیای امروز، تعارض آن با اصل آزادی عقیده است. بر اساس مبانی دین اسلام، پذیرفتن دین باید کاملاً مختارانه، با طیب خاطر و بدون هیچ اجبار، اکراه یا تلقینی همراه باشد.[۲۶] جهاد ابتدایی به معنای حمله پیشدستانه و برای عرضه و اشاعه دین، با مسائل و مباحث دنیای امروز از جمله موضوعات مربوط به روابط بینالملل و وجود کنوانسیونها و قراردادهای بینالمللی میان کشورها مبنی بر تعهدات دوجانبه یا چندجانبه به منظور عدم تعرض و حفظ تمامیت ارضی، با تعارض همراه خواهد بود.[۲۷]
تعارض با حقوق بینالملل
نهاد جهاد ابتدایی در نظام حقوقی اسلام با نظریه «مسئولیت حمایت» در حقوق بینالملل قابل تطبیق است، اما هر یک از این دو نهاد با شبهات و تعارضات قابل توجهی روبرو هستند.[۲۸] در مورد مسئولیت حمایت، نقض حاکمیت ملی و در مورد جهاد ابتدایی، نقض حقوق اولیه بشر یعنی حق حیات و آزادی عقیده مطرح است.[۲۹]
شبهه تعارض با آیه «لا اکراه فی الدین»
یکی از شبهات مطرح در تفسیر آیه «لا اکراه فی الدین» (بقره: ۲۵۶)، مسئله تعارض جهاد ابتدایی در اسلام با این آیه است.[۳۰] مفسران برای حل این شبهه راهکارهای متعددی ارائه کردهاند که لزوم حمل آیات مطلق جهاد بر آیات مقید، بهترین آن دانسته شده است.[۳۱] از هیچکدام از آیات جهاد در قرآن نمیتوان برداشت کرد که کافران و مشرکان را باید وادار به اسلام آوردن کرد.[۳۲] برخی دیگر از مفسران معتقدند همه آیات جهاد در قرآن کریم، مشروط و مقید به کمک به مظلومان، مبارزه با اختناق و فراهم شدن زمینه انتخاب آزادانه دین هستند.[۳۳]
نقد تاریخی
برخی پژوهشگران معتقدند درباره برخی جنگهای دوره نبوی، درستی یا نادرستی گزارشهای تاریخی مورد بحث است و برخی معتقدند بخشی از این جنگها بعدها برای توجیه رفتار برخی افراد به پیامبر(ص) نسبت داده شده است.[۳۴] همچنین، حتی اگر اصل یک اقدام نظامی در منابع تاریخی پذیرفته شود، باید شرایط و ظرف تحقق آن نیز بررسی شود، زیرا تحلیل شرایط میتواند در تعیین اینکه یک اقدام، دفاعی یا ابتدایی بوده است، تأثیرگذار باشد.[۳۵]
جمعبندی
در پاسخ به این پرسش که آیا احکام جهاد ابتدایی در دنیای امروز قابل توجیه است، باید گفت که این مسئله محل اختلاف جدی میان اندیشمندان مسلمان است. از یک سو، مشهور فقهای شیعه جهاد ابتدایی را مشروط به حضور امام معصوم(ع) دانسته و در دوران غیبت آن را غیرقابل تحقق میشمارند.[۳۶] از سوی دیگر، برخی فقهای معاصر با بازتعریف این مفهوم، آن را به دفاع از مظلومان و رفع موانع دعوت تفسیر کرده و حتی در دوران غیبت، حکم به جواز آن توسط ولی فقیه جامعالشرایط دادهاند.[۳۷] در مقابل، گروهی دیگر اصل مشروعیت جهاد ابتدایی را زیر سؤال برده و با استناد به آزادی عقیده، حقوق بشر و کنوانسیونهای بینالمللی، آن را با مقتضیات دنیای امروز ناسازگار میدانند.[۳۸]
در مجموع، به نظر میرسد توجیه احکام جهاد ابتدایی در دنیای امروز، مستلزم بازتعریف دقیق مفاهیم، توجه به شرایط تاریخی و اجتماعی صدر اسلام، و ارائه تفسیری هماهنگ با اصول مسلم دینی مانند آزادی عقیده و حرمت جان انسانهاست.[۳۹] بدون چنین بازتعریفی، این احکام با چالشهای جدی در عرصه روابط بینالملل و حقوق بشر مواجه خواهند بود.[۴۰]
منابع
- ↑ نجفی، محمدحسن (۱۳۶۲). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام. ج۲۱. بیروت: دار احیاء التراث العربی. ص۱۰.
- ↑ عاملی، شهید ثانی (۱۴۱۳). مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام. ج۳. قم: مؤسسة المعارف الاسلامیة. ص۸.
- ↑ صالحی نجفآبادی، نعمتالله (۱۳۸۲). جهاد ابتدایی و دفاعی. قم: کویر. ص۴۵.
- ↑ صالحی نجفآبادی، نعمتالله (۱۳۸۲). جهاد ابتدایی و دفاعی. قم: کویر. ص۵۲.
- ↑ رازی، فخرالدین (۱۴۲۰). التفسیر الکبیر. ج۸. بیروت: دارالکتب العلمیه. ص۴۵.
- ↑ حمیری، ابن هشام (۱۴۱۰). السیرة النبویة. ج۲. بیروت: دار احیاء التراث العربی. ص۲۳۴.
- ↑ مطهری، مرتضی (۱۳۸۴). جهاد در اسلام. تهران: صدرا. ص۸۹.
- ↑ عمید زنجانی، عباسعلی (۱۳۹۲). فقه سیاسی. تهران: امیرکبیر. ص۱۲۵.
- ↑ نجفی، محمدحسن (۱۳۶۲). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام. ج۲۱. بیروت: دار احیاء التراث العربی. ص۱۱.
- ↑ محقق حلی، ابوالقاسم (۱۴۰۹). شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام. ج۱. قم: مؤسسة النشر الاسلامی. ص۳۷۳.
- ↑ حلی، علامه (۱۴۱۰). تبصرة المتعلمین فی احکام الدین. قم: مؤسسة النشر الاسلامی. ص۲۴۵.
- ↑ ابن المعلم، شیخ مفید (۱۴۱۰). المقنعة. قم: مؤسسة النشر الاسلامی. ص۸۱۰.
- ↑ خویی، سید ابوالقاسم (۱۴۱۰). منهاج الصالحین. ج۱. قم: مدینة العلم. ص۳۶۵.
- ↑ نجفی، محمدحسن (۱۳۶۲). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام. ج۲۱. بیروت: دار احیاء التراث العربی. ص۱۲.
- ↑ ابوجعفر، شیخ طوسی (۱۴۰۷). الخلاف. ج۵. قم: مؤسسة النشر الاسلامی. ص۸.
- ↑ عاملی، شهید ثانی (۱۴۱۳). مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام. ج۳. قم: مؤسسة المعارف الاسلامیة. ص۱۲.
- ↑ صالحی نجفآبادی، نعمتالله (۱۳۸۲). جهاد ابتدایی و دفاعی. قم: کویر. ص۷۸.
- ↑ منتظری، حسینعلی (۱۴۰۸). مبانی فقهی حکومت اسلامی. ج۳. تهران: انتشارات کیهان. ص۱۴۵.
- ↑ مکارم شیرازی، ناصر (۱۳۷۴). تفسیر نمونه. ج۲. تهران: دار الکتب الاسلامیه. ص۲۳۴.
- ↑ مکارم شیرازی، ناصر (۱۳۷۴). تفسیر نمونه. ج۲. تهران: دار الکتب الاسلامیه. ص۲۴۵.
- ↑ خامنهای، سید علی (۱۳۸۴). اجوبة الاستفتائات. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی. ص۴۲.
- ↑ خامنهای، سید علی (۱۳۸۴). اجوبة الاستفتائات. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی. ص۴۳.
- ↑ خامنهای، سید علی (۱۳۸۴). اجوبة الاستفتائات. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی. ص۴۵.
- ↑ فاضل لنکرانی، محمدجواد (۱۳۹۴). جهاد ابتدایی در قرآن. قم: مرکز فقهی ائمه اطهار. ص۶۷.
- ↑ فاضل لنکرانی، محمدجواد (۱۳۹۴). جهاد ابتدایی در قرآن. قم: مرکز فقهی ائمه اطهار. ص۷۲.
- ↑ طباطبایی، علامه سید محمدحسین (۱۳۷۴). المیزان فی تفسیر القرآن. ج۲. قم: جامعه مدرسین. ص۳۴۲.
- ↑ عمید زنجانی، عباسعلی (۱۳۹۲). فقه سیاسی. تهران: امیرکبیر. ص۱۸۹.
- ↑ جواد صادقی، محمد (۱۳۹۰). حقوق بینالملل اسلامی. تهران: نشر میزان. ص۱۴۵.
- ↑ جواد صادقی، محمد (۱۳۹۰). حقوق بینالملل اسلامی. تهران: نشر میزان. ص۱۵۲.
- ↑ طباطبایی، علامه سید محمدحسین (۱۳۷۴). تفسیر المیزان. ج۲. قم: جامعه مدرسین. ص۳۴۲.
- ↑ مکارم شیرازی، ناصر (۱۳۷۴). تفسیر نمونه. ج۲. تهران: دار الکتب الاسلامیه. ص۲۵۶.
- ↑ طباطبایی، علامه سید محمدحسین (۱۳۷۴). المیزان فی تفسیر القرآن. ج۹. قم: جامعه مدرسین. ص۵۶.
- ↑ صالحی نجفآبادی، نعمتالله (۱۳۸۲). جهاد ابتدایی و دفاعی. قم: کویر. ص۱۱۲.
- ↑ جعفریان، رسول (۱۳۸۷). تاریخ تشیع در ایران: از آغاز تا طلوع دولت صفوی. تهران: نشر علم. ص۳۴۴.
- ↑ مطهری، مرتضی (۱۳۸۴). جهاد در اسلام. تهران: صدرا. ص۱۲۰.
- ↑ نجفی، محمدحسن (۱۳۶۲). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام. ج۲۱. بیروت: دار احیاء التراث العربی. ص۱۱.
- ↑ خامنهای، سید علی (۱۳۸۴). اجوبة الاستفتائات. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی. ص۴۲.
- ↑ صالحی نجفآبادی، نعمتالله (۱۳۸۲). جهاد ابتدایی و دفاعی. قم: کویر. ص۱۴۵.
- ↑ عمید زنجانی، عباسعلی (۱۳۹۲). فقه سیاسی. تهران: امیرکبیر. ص۲۱۰.
- ↑ جواد صادقی، محمد (۱۳۹۰). حقوق بینالملل اسلامی. تهران: نشر میزان. ص۱۶۸.
