پرش به محتوا

عرش: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی پاسخ
حسین بادروج (بحث | مشارکت‌ها)
بدون خلاصۀ ویرایش
حسین بادروج (بحث | مشارکت‌ها)
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۸: خط ۸:
{{درگاه|واژه‌ها||}}
{{درگاه|واژه‌ها||}}


«عرش» واژه‌ای قرآنی است که به معنای تخت بوده و به خداوند نسبت داده شده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=لغتنامه دهخدا|سال=1377|نام=علی‌اکبر|نام خانوادگی=دهخدا|ناشر=مؤسسه لغتنامه دهخدا|جلد=10|صفحه=ذیل واژه «عرش»|مکان=تهران}}</ref> در برخی از آیات قرآن بیان شده که خداوند بر عرش «استیلا» یافت و مفسران مسلمان در تبیین این آیات اختلاف نظرهای زیادی دارند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=آیات عرش و کرسی|سال=1394|نام خانوادگی=جمعی از محققان|ناشر=پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی|صفحه=91|مکان=قم}}</ref> گروهی از [[اهل سنت]] همچون [[اشاعره]] و اهل حدیث معتقدند که نباید در معنای این آیات تأمل کرد و تنها ایمان به آنها کافی است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=عرش خدا و تفاوت آن با کرسی|سال=1390|نام=مهدی|نام خانوادگی=بیات مختاری|ناشر=مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا|صفحه=53|مکان=تهران}}</ref>
«عرش» واژه‌ای قرآنی است که به معنای تخت بوده و به خداوند نسبت داده شده است. در برخی از آیات قرآن بیان شده که خداوند بر عرش «استیلا» یافت و مفسران مسلمان در تبیین این آیات اختلاف نظرهای زیادی دارند. گروهی از [[اهل سنت]] همچون [[اشاعره]] و اهل حدیث معتقدند که نباید در معنای این آیات تأمل کرد و تنها ایمان به آنها کافی است. از نگاه [[ظاهرگرایان]] و حشویه، «عرش» تخت مادی است و خداوند تختی بزرگ دارد که بر آن می‌نشیند و امور جهان را سامان می‌دهد. اما شیعه و معتزله بر این باورند که این آیات جنبه تمثیلی و کنایی دارند و برخی از آنان عرش را به دانش بی‌پایان خدا تفسیر کرده‌اند. به اعتقاد [[علامه طباطبایی]]، عرش مرحله‌ای تکامل‌یافته از مراتب هستی و جایگاه صدور فرمان‌های الهی است. همچنین نشستن خدا بر عرش، کنایه از اداره جهان و احاطه علمی او بر همه چیز است.
 
از نگاه [[ظاهرگرایان]] و حشویه، «عرش» تخت مادی است و خداوند تختی بزرگ دارد که بر آن می‌نشیند و امور جهان را سامان می‌دهد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=عرش خدا و تفاوت آن با کرسی|سال=1390|نام=مهدی|نام خانوادگی=بیات مختاری|ناشر=مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا|صفحه=68|مکان=تهران}}</ref> اما شیعه و معتزله بر این باورند که این آیات جنبه تمثیلی و کنایی دارند و برخی از آنان عرش را به دانش بی‌پایان خدا تفسیر کرده‌اند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=معانی‌الاخبار|سال=1377|نام=محمد بن علی|نام خانوادگی=صدوق|ناشر=دارالکتب الاسلامیه|صفحه=67|مکان=تهران}}</ref>
 
به اعتقاد [[علامه طباطبایی]]، عرش مرحله‌ای تکامل‌یافته از مراتب هستی و جایگاه صدور فرمان‌های الهی است. همچنین نشستن خدا بر عرش، کنایه از اداره جهان و احاطه علمی او بر همه چیز است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=المیزان فی تفسیر القرآن|سال=1417|نام=سید محمدحسین|نام خانوادگی=طباطبایی|ناشر=انتشارات جامعه مدرسین|جلد=17|صفحه=298|مکان=قم}}</ref>


== معناشناسی و کاربرد قرآنی عرش ==
== معناشناسی و کاربرد قرآنی عرش ==

نسخهٔ ‏۱ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۵۹

سؤال
واژه قرآنی «عرش» به چه معناست و دیدگاه‌های اندیشمندان مسلمان درباره آن چیست؟


نگاره‌ای از چهار فرشته حامل عرش آسمانی در یک نسخه خطی فارسی
درگاه‌ها


«عرش» واژه‌ای قرآنی است که به معنای تخت بوده و به خداوند نسبت داده شده است. در برخی از آیات قرآن بیان شده که خداوند بر عرش «استیلا» یافت و مفسران مسلمان در تبیین این آیات اختلاف نظرهای زیادی دارند. گروهی از اهل سنت همچون اشاعره و اهل حدیث معتقدند که نباید در معنای این آیات تأمل کرد و تنها ایمان به آنها کافی است. از نگاه ظاهرگرایان و حشویه، «عرش» تخت مادی است و خداوند تختی بزرگ دارد که بر آن می‌نشیند و امور جهان را سامان می‌دهد. اما شیعه و معتزله بر این باورند که این آیات جنبه تمثیلی و کنایی دارند و برخی از آنان عرش را به دانش بی‌پایان خدا تفسیر کرده‌اند. به اعتقاد علامه طباطبایی، عرش مرحله‌ای تکامل‌یافته از مراتب هستی و جایگاه صدور فرمان‌های الهی است. همچنین نشستن خدا بر عرش، کنایه از اداره جهان و احاطه علمی او بر همه چیز است.

معناشناسی و کاربرد قرآنی عرش

در زبان عربی، واژه «عرش» به «تخت پادشاهی» یا «چیزی که دارای سقف باشد» اطلاق می‌گردد.[۱] این واژه در قرآن کریم ۲۱ بار و تنها در ارتباط با خداوند به کار رفته است.[۲] در آیه ۱۲۹ سوره توبه، به شکوه و عظمت عرش پروردگار اشاره شده است.[۳] در چندین آیه، مسئله «استوای خدا بر عرش» مطرح گردیده است.[۴] همچنین در آیاتی دیگر، از فرشتگانی سخن رفته که پیرامون عرش به تسبیح می‌پردازند[۵] و نیز از فرشتگانی که حاملان عرش هستند.[۶] در آیه ۷ سوره هود آمده است که عرش الهی بر فراز آب قرار دارد.[۷]

نکاتی از روایات درباره عرش

در منابع روایی، گزارش‌های متعددی پیرامون عرش بیان شده است؛ از جمله اینکه فرشتگان مقرب الهی حاملان عرش هستند و نگاره و نشانه همه آفریدگان جهان در عرش جای دارد.[۸] همچنین بر روی عرش، عبارت «لا اله الا الله، محمد رسول‌الله، علی امیرالمؤمنین» نگاشته شده است.[۹][۱۰] در حدیثی از پیامبر(ص) نقل شده که در شب معراج، هنگام نگاه به عرش، همه معصومان را در سمت راست آن مشاهده کرد.[۱۱] در برخی روایات نیز عرش به عنوان دانش بی‌پایان پروردگار معرفی شده است.[۱۲]

بر اساس این دسته از روایات، عرش از چنان شگرفی و عظمتی برخوردار است که همه آفریدگان در برابر آن همچون حلقه‌ای در بیابانی گسترده به‌شمار می‌روند.[۱۳] فاصله میان هر پایه از پایه‌های عرش به اندازه‌ای است که پرنده‌ای تندپرواز برای پیمودن آن به هزار سال زمان نیاز دارد.[۱۴] عرش بزرگ‌تر از کرسی است.[۱۵] خداوند عرش را از نور آفریده و هیچ‌یک از مخلوقات توانایی نگریستن به آن را ندارند.[۱۶]

دیدگاه‌های گوناگون درباره عرش

آیات مرتبط با عرش و کرسی از جمله متشابهات قرآنی به‌شمار می‌روند و اندیشمندان مسلمان آراء متعدد و متفاوتی در تفسیر آنها ارائه داده‌اند.[۱۷] مهم‌ترین این دیدگاه‌ها عبارتند از:

غیرقابل شناخت انگاشتن حقیقت عرش

برخی از جریان‌های اهل سنت مانند اشاعره و اهل حدیث بر این باورند که مفاهیمی چون عرش و کرسی تنها باید مورد ایمان قرار گیرند و هرگونه تعمق و تفکر درباره آنها جایز نیست.[۱۸] به گفته ایشان، قرآن تصریح کرده که خداوند بر عرش قرار دارد، اما چگونگی این قرار گرفتن برای بشر قابل درک نیست.[۱۹] از این رو، مالک بن انس در پاسخ به پرسش از چگونگی استوای خدا بر عرش گفت: «نشستن (استوا) معلوم است، اما کیفیت آن نامفهوم می‌باشد. پرسش درباره آن بدعت و ایمان آوردن به آن واجب است.»[۲۰]

دیدگاه مادی و مکانی به عرش

ظاهرگرایان و حشویه، واژه «عرش» را به همان معنای ظاهری آن گرفته و آن را تختی مادی می‌دانند. به باور ایشان، خداوند تختی بزرگ دارد که بر آن می‌نشیند و امور جهان را تدبیر می‌کند.[۲۱]

شماری از فیلسوفان مسلمان از جمله ملاهادی سبزواری، با تکیه بر نظام نجومی بطلمیوسی، عرش الهی را همان «فلک‌الافلاک» (فلک نهم در فلسفه یونان) تلقی کرده‌اند.[۲۲] گروهی از جسم‌گرایان نیز عرش و کرسی را دو جرم بسیار عظیم کیهانی می‌دانند.[۲۳] برخی دیگر اظهار داشته‌اند که عرش و کرسی به ترتیب همان سیاره زحل و مشتری هستند.[۲۴]

تعبیر تمثیلی و نمادین از عرش

معتزله و دسته‌ای از مفسران شیعه معتقدند حقیقتی به نام عرش در جهان خارج وجود ندارد و عرش الهی کنایه از امور دیگری است.[۲۵] اما درباره اینکه کنایه از چیست، آرای متعددی مطرح شده است: گروهی بر این باورند که کرسی کنایه از جهان مادی و عرش اشاره به عالم فراماده دارد.[۲۶] شیخ صدوق، عرش را به دانش بی‌پایان پروردگار تفسیر کرده است.[۲۷] برخی دیگر نیز آن را کنایه از فرمانروایی، حاکمیت و مالکیت الهی دانسته‌اند.[۲۸]

علامه طباطبایی بر این باور است که عرش، مرتبه‌ای تکامل‌یافته از مراتب هستی، مرکز فرماندهی جهان و جایگاه صدور اوامر الهی است. از دیدگاه ایشان، نشستن خداوند بر عرش، کنایه از تدبیر جهان و احاطه علمی او بر همه امور می‌باشد.[۲۹]

منابع

  1. ↑ دهخدا، علی‌اکبر (۱۳۷۷). لغتنامه دهخدا. ج۱۰. تهران: مؤسسه لغتنامه دهخدا. صذیل واژه «عرش».
  2. ↑ جمعی از محققان (۱۳۹۴). آیات عرش و کرسی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی. ص۹۱.
  3. ↑ القرآن الکریم. صسوره توبه، آیه ۱۲۹.
  4. ↑ القرآن الکریم. صسوره اعراف، آیه ۵۴؛ سوره طه، آیه ۵؛ سوره یونس، آیه ۳.
  5. ↑ القرآن الکریم. صسوره زمر، آیه ۵۷.
  6. ↑ القرآن الکریم. صسوره حاقه، آیه ۱۷.
  7. ↑ القرآن الکریم. صسوره هود، آیه ۷.
  8. ↑ طباطبایی، سید محمدحسین (۱۴۱۷). المیزان فی تفسیر القرآن. ج۸. قم: انتشارات جامعه مدرسین. ص۱۷۰.
  9. ↑ مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳). بحار الانوار. ج۲۷. بیروت: موسسه الوفاء. ص۱.
  10. ↑ مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳). بحار الانوار. ج۳۶. بیروت: موسسه الوفاء. ص۲۱۷.
  11. ↑ مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳). بحار الانوار. ج۳۶. بیروت: موسسه الوفاء. ص۲۱۷.
  12. ↑ بیات مختاری، مهدی (۱۳۹۰). عرش خدا و تفاوت آن با کرسی. تهران: مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا. ص۵۸.
  13. ↑ رستمی، محمدزمان (۱۳۹۳). سیری در اسرار فرشتگان با رویکردی قرآنی و عرفانی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی. ص۱۹۸.
  14. ↑ رستمی، محمدزمان (۱۳۹۳). سیری در اسرار فرشتگان با رویکردی قرآنی و عرفانی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی. ص۱۹۸.
  15. ↑ بیات مختاری، مهدی (۱۳۹۰). عرش خدا و تفاوت آن با کرسی. تهران: مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا. ص۵۹.
  16. ↑ جعفری، یعقوب (۱۳۹۱). معارف قرآنی دیدگاه‌ها درباره عرش خدا. قم: مجله درس‌هایی از مکتب اسلام. ص۴۱.
  17. ↑ بیات مختاری، مهدی (۱۳۹۰). عرش خدا و تفاوت آن با کرسی. تهران: مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا. ص۷۱.
  18. ↑ بیات مختاری، مهدی (۱۳۹۰). عرش خدا و تفاوت آن با کرسی. تهران: مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا. ص۵۳.
  19. ↑ خرمشاهی، بهاءالدین (۱۳۷۷). عرش. تهران: دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی. ص۱۴۴۶.
  20. ↑ احمدی، جمال (۱۳۸۶). اندیشه کلامی سنایی درباره عرش. کرمان: نشریه دانشکده باهنر کرمان. ص۷.
  21. ↑ بیات مختاری، مهدی (۱۳۹۰). عرش خدا و تفاوت آن با کرسی. تهران: مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا. ص۶۸.
  22. ↑ بیات مختاری، مهدی (۱۳۹۰). عرش خدا و تفاوت آن با کرسی. تهران: مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا. ص۶۹.
  23. ↑ بیات مختاری، مهدی (۱۳۹۰). عرش خدا و تفاوت آن با کرسی. تهران: مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا. ص۷۱.
  24. ↑ بیات مختاری، مهدی (۱۳۹۰). عرش خدا و تفاوت آن با کرسی. تهران: مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا. ص۶۹ و ۷۰.
  25. ↑ جمعی از محققان (۱۳۹۴). آیات عرش و کرسی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی. ص۹۲.
  26. ↑ مکارم شیرازی، ناصر (۱۳۶۹). تفسیر نمونه. ج۲۰. تهران: دارالکتب الاسلامیه. ص۳۸.
  27. ↑ صدوق، محمد بن علی (۱۳۷۷). معانی‌الاخبار. تهران: دارالکتب الاسلامیه. ص۶۷.
  28. ↑ معرفت، محمدهادی (۱۴۱۶). التمهید فی علوم القرآن. ج۳. قم: مؤسسه نشر اسلامی. ص۱۲۵.
  29. ↑ طباطبایی، سید محمدحسین (۱۴۱۷). المیزان فی تفسیر القرآن. ج۱۷. قم: انتشارات جامعه مدرسین. ص۲۹۸.