عرش: تفاوت میان نسخهها
حسین بادروج (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
حسین بادروج (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{شروع متن}} | {{شروع متن}} | ||
{{سوال}}واژه قرآنی «عرش» به چه معناست و دیدگاههای اندیشمندان مسلمان درباره آن چیست؟ | {{سوال}}واژه قرآنی «عرش» به چه معناست و دیدگاههای اندیشمندان مسلمان درباره آن چیست؟ | ||
| خط ۱۸: | خط ۱۷: | ||
== نکاتی از روایات درباره عرش == | == نکاتی از روایات درباره عرش == | ||
در منابع روایی، گزارشهای متعددی پیرامون عرش بیان شده است؛ از جمله اینکه فرشتگان مقرب الهی حاملان عرش هستند و نگاره و نشانه همه آفریدگان جهان در عرش جای دارد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=المیزان فی تفسیر القرآن|سال=1417|نام=سید محمدحسین|نام خانوادگی=طباطبایی|ناشر=انتشارات جامعه مدرسین|جلد=8|صفحه=170|مکان=قم}}</ref> همچنین بر روی عرش، عبارت «لا اله الا الله، محمد | در منابع روایی، گزارشهای متعددی پیرامون عرش بیان شده است؛ از جمله اینکه فرشتگان مقرب الهی حاملان عرش هستند و نگاره و نشانه همه آفریدگان جهان در عرش جای دارد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=المیزان فی تفسیر القرآن|سال=1417|نام=سید محمدحسین|نام خانوادگی=طباطبایی|ناشر=انتشارات جامعه مدرسین|جلد=8|صفحه=170|مکان=قم}}</ref> همچنین بر روی عرش، عبارت «لا اله الا الله، محمد رسولالله، علی امیرالمؤمنین» نگاشته شده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=بحار الانوار|سال=1403|نام=محمدباقر|نام خانوادگی=مجلسی|ناشر=موسسه الوفاء|جلد=27|صفحه=1|مکان=بیروت}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=بحار الانوار|سال=1403|نام=محمدباقر|نام خانوادگی=مجلسی|ناشر=موسسه الوفاء|جلد=36|صفحه=217|مکان=بیروت}}</ref> در حدیثی از پیامبر(ص) نقل شده که در [[شب معراج]]، هنگام نگاه به عرش، همه معصومان را در سمت راست آن مشاهده کرد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=بحار الانوار|سال=1403|نام=محمدباقر|نام خانوادگی=مجلسی|ناشر=موسسه الوفاء|جلد=36|صفحه=217|مکان=بیروت}}</ref> در برخی روایات نیز عرش به عنوان دانش بیپایان پروردگار معرفی شده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=عرش خدا و تفاوت آن با کرسی|سال=1390|نام=مهدی|نام خانوادگی=بیات مختاری|ناشر=مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا|صفحه=58|مکان=تهران}}</ref> | ||
بر اساس این دسته از روایات، عرش از چنان شگرفی و عظمتی برخوردار است که همه آفریدگان در برابر آن همچون حلقهای در بیابانی گسترده | بر اساس این دسته از روایات، عرش از چنان شگرفی و عظمتی برخوردار است که همه آفریدگان در برابر آن همچون حلقهای در بیابانی گسترده بهشمار میروند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=سیری در اسرار فرشتگان با رویکردی قرآنی و عرفانی|سال=1393|نام=محمدزمان|نام خانوادگی=رستمی|ناشر=پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی|صفحه=198|مکان=قم}}</ref> فاصله میان هر پایه از پایههای عرش به اندازهای است که پرندهای تندپرواز برای پیمودن آن به هزار سال زمان نیاز دارد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=سیری در اسرار فرشتگان با رویکردی قرآنی و عرفانی|سال=1393|نام=محمدزمان|نام خانوادگی=رستمی|ناشر=پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی|صفحه=198|مکان=قم}}</ref> عرش بزرگتر از [[کرسی]] است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=عرش خدا و تفاوت آن با کرسی|سال=1390|نام=مهدی|نام خانوادگی=بیات مختاری|ناشر=مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا|صفحه=59|مکان=تهران}}</ref> خداوند عرش را از نور آفریده و هیچیک از مخلوقات توانایی نگریستن به آن را ندارند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=معارف قرآنی دیدگاهها درباره عرش خدا|سال=1391|نام=یعقوب|نام خانوادگی=جعفری|ناشر=مجله درسهایی از مکتب اسلام|صفحه=41|مکان=قم}}</ref> | ||
== دیدگاههای گوناگون درباره عرش == | == دیدگاههای گوناگون درباره عرش == | ||
آیات مرتبط با عرش و کرسی از جمله متشابهات قرآنی | آیات مرتبط با عرش و کرسی از جمله متشابهات قرآنی بهشمار میروند و اندیشمندان مسلمان آراء متعدد و متفاوتی در تفسیر آنها ارائه دادهاند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=عرش خدا و تفاوت آن با کرسی|سال=1390|نام=مهدی|نام خانوادگی=بیات مختاری|ناشر=مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا|صفحه=71|مکان=تهران}}</ref> مهمترین این دیدگاهها عبارتند از: | ||
=== غیرقابل شناخت انگاشتن حقیقت عرش === | === غیرقابل شناخت انگاشتن حقیقت عرش === | ||
برخی از جریانهای [[اهل سنت]] مانند [[اشاعره]] و اهل حدیث بر این باورند که مفاهیمی چون عرش و کرسی تنها باید مورد ایمان قرار گیرند و هرگونه تعمق و تفکر درباره آنها جایز نیست.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=عرش خدا و تفاوت آن با کرسی|سال=1390|نام=مهدی|نام خانوادگی=بیات مختاری|ناشر=مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا|صفحه=53|مکان=تهران}}</ref> به گفته ایشان، قرآن تصریح کرده که خداوند بر عرش قرار دارد، اما چگونگی این قرار گرفتن برای بشر قابل درک نیست.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=عرش|سال=1377|نام=بهاءالدین|نام خانوادگی=خرمشاهی|ناشر=دانشنامه قرآن و قرآنپژوهی|صفحه=1446|مکان=تهران}}</ref> از این رو، مالک بن انس در پاسخ به پرسش از چگونگی استوای خدا بر عرش گفت: «نشستن (استوا) معلوم است، اما کیفیت آن نامفهوم میباشد. پرسش درباره آن بدعت و ایمان آوردن به آن واجب است.»<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=اندیشه کلامی سنایی درباره عرش|سال=1386|نام=جمال|نام خانوادگی=احمدی|ناشر=نشریه دانشکده باهنر کرمان|صفحه=7|مکان=کرمان}}</ref> | برخی از جریانهای [[اهل سنت]] مانند [[اشاعره]] و اهل حدیث بر این باورند که مفاهیمی چون عرش و کرسی تنها باید مورد ایمان قرار گیرند و هرگونه تعمق و تفکر درباره آنها جایز نیست.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=عرش خدا و تفاوت آن با کرسی|سال=1390|نام=مهدی|نام خانوادگی=بیات مختاری|ناشر=مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا|صفحه=53|مکان=تهران}}</ref> به گفته ایشان، قرآن تصریح کرده که خداوند بر عرش قرار دارد، اما چگونگی این قرار گرفتن برای بشر قابل درک نیست.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=عرش|سال=1377|نام=بهاءالدین|نام خانوادگی=خرمشاهی|ناشر=دانشنامه قرآن و قرآنپژوهی|صفحه=1446|مکان=تهران}}</ref> از این رو، مالک بن انس در پاسخ به پرسش از چگونگی استوای خدا بر عرش گفت: «نشستن (استوا) معلوم است، اما کیفیت آن نامفهوم میباشد. پرسش درباره آن بدعت و ایمان آوردن به آن واجب است.»<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=اندیشه کلامی سنایی درباره عرش|سال=1386|نام=جمال|نام خانوادگی=احمدی|ناشر=نشریه دانشکده باهنر کرمان|صفحه=7|مکان=کرمان}}</ref> | ||
=== دیدگاه مادی و مکانی به | === دیدگاه مادی و مکانی به عرش === | ||
[[ظاهرگرایان]] و حشویه، واژه «عرش» را به همان معنای ظاهری آن گرفته و آن را تختی مادی میدانند. به باور ایشان، خداوند تختی بزرگ دارد که بر آن مینشیند و امور جهان را تدبیر میکند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=عرش خدا و تفاوت آن با کرسی|سال=1390|نام=مهدی|نام خانوادگی=بیات مختاری|ناشر=مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا|صفحه=68|مکان=تهران}}</ref> | [[ظاهرگرایان]] و حشویه، واژه «عرش» را به همان معنای ظاهری آن گرفته و آن را تختی مادی میدانند. به باور ایشان، خداوند تختی بزرگ دارد که بر آن مینشیند و امور جهان را تدبیر میکند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=عرش خدا و تفاوت آن با کرسی|سال=1390|نام=مهدی|نام خانوادگی=بیات مختاری|ناشر=مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا|صفحه=68|مکان=تهران}}</ref> | ||
| خط ۴۲: | خط ۴۱: | ||
{{شاخه | {{شاخه | ||
| شاخه اصلی = | | شاخه اصلی = | ||
| شاخه فرعی۱ = | | شاخه فرعی۱ = | ||
| شاخه فرعی۲ = | | شاخه فرعی۲ = | ||
}} | }} | ||
نسخهٔ ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۵۲
«عرش» واژهای قرآنی است که به معنای تخت بوده و به خداوند نسبت داده شده است.[۱] در برخی از آیات قرآن بیان شده که خداوند بر عرش «استیلا» یافت و مفسران مسلمان در تبیین این آیات اختلاف نظرهای زیادی دارند.[۲] گروهی از اهل سنت همچون اشاعره و اهل حدیث معتقدند که نباید در معنای این آیات تأمل کرد و تنها ایمان به آنها کافی است.[۳]
از نگاه ظاهرگرایان و حشویه، «عرش» تخت مادی است و خداوند تختی بزرگ دارد که بر آن مینشیند و امور جهان را سامان میدهد.[۴] اما شیعه و معتزله بر این باورند که این آیات جنبه تمثیلی و کنایی دارند و برخی از آنان عرش را به دانش بیپایان خدا تفسیر کردهاند.[۵]
به اعتقاد علامه طباطبایی، عرش مرحلهای تکاملیافته از مراتب هستی و جایگاه صدور فرمانهای الهی است. همچنین نشستن خدا بر عرش، کنایه از اداره جهان و احاطه علمی او بر همه چیز است.[۶]
معناشناسی و کاربرد قرآنی عرش
در زبان عربی، واژه «عرش» به «تخت پادشاهی» یا «چیزی که دارای سقف باشد» اطلاق میگردد.[۷] این واژه در قرآن کریم ۲۱ بار و تنها در ارتباط با خداوند به کار رفته است.[۸] در آیه ۱۲۹ سوره توبه، به شکوه و عظمت عرش پروردگار اشاره شده است.[۹] در چندین آیه، مسئله «استوای خدا بر عرش» مطرح گردیده است.[۱۰] همچنین در آیاتی دیگر، از فرشتگانی سخن رفته که پیرامون عرش به تسبیح میپردازند[۱۱] و نیز از فرشتگانی که حاملان عرش هستند.[۱۲] در آیه ۷ سوره هود آمده است که عرش الهی بر فراز آب قرار دارد.[۱۳]
نکاتی از روایات درباره عرش
در منابع روایی، گزارشهای متعددی پیرامون عرش بیان شده است؛ از جمله اینکه فرشتگان مقرب الهی حاملان عرش هستند و نگاره و نشانه همه آفریدگان جهان در عرش جای دارد.[۱۴] همچنین بر روی عرش، عبارت «لا اله الا الله، محمد رسولالله، علی امیرالمؤمنین» نگاشته شده است.[۱۵][۱۶] در حدیثی از پیامبر(ص) نقل شده که در شب معراج، هنگام نگاه به عرش، همه معصومان را در سمت راست آن مشاهده کرد.[۱۷] در برخی روایات نیز عرش به عنوان دانش بیپایان پروردگار معرفی شده است.[۱۸]
بر اساس این دسته از روایات، عرش از چنان شگرفی و عظمتی برخوردار است که همه آفریدگان در برابر آن همچون حلقهای در بیابانی گسترده بهشمار میروند.[۱۹] فاصله میان هر پایه از پایههای عرش به اندازهای است که پرندهای تندپرواز برای پیمودن آن به هزار سال زمان نیاز دارد.[۲۰] عرش بزرگتر از کرسی است.[۲۱] خداوند عرش را از نور آفریده و هیچیک از مخلوقات توانایی نگریستن به آن را ندارند.[۲۲]
دیدگاههای گوناگون درباره عرش
آیات مرتبط با عرش و کرسی از جمله متشابهات قرآنی بهشمار میروند و اندیشمندان مسلمان آراء متعدد و متفاوتی در تفسیر آنها ارائه دادهاند.[۲۳] مهمترین این دیدگاهها عبارتند از:
غیرقابل شناخت انگاشتن حقیقت عرش
برخی از جریانهای اهل سنت مانند اشاعره و اهل حدیث بر این باورند که مفاهیمی چون عرش و کرسی تنها باید مورد ایمان قرار گیرند و هرگونه تعمق و تفکر درباره آنها جایز نیست.[۲۴] به گفته ایشان، قرآن تصریح کرده که خداوند بر عرش قرار دارد، اما چگونگی این قرار گرفتن برای بشر قابل درک نیست.[۲۵] از این رو، مالک بن انس در پاسخ به پرسش از چگونگی استوای خدا بر عرش گفت: «نشستن (استوا) معلوم است، اما کیفیت آن نامفهوم میباشد. پرسش درباره آن بدعت و ایمان آوردن به آن واجب است.»[۲۶]
دیدگاه مادی و مکانی به عرش
ظاهرگرایان و حشویه، واژه «عرش» را به همان معنای ظاهری آن گرفته و آن را تختی مادی میدانند. به باور ایشان، خداوند تختی بزرگ دارد که بر آن مینشیند و امور جهان را تدبیر میکند.[۲۷]
شماری از فیلسوفان مسلمان از جمله ملاهادی سبزواری، با تکیه بر نظام نجومی بطلمیوسی، عرش الهی را همان «فلکالافلاک» (فلک نهم در فلسفه یونان) تلقی کردهاند.[۲۸] گروهی از جسمگرایان نیز عرش و کرسی را دو جرم بسیار عظیم کیهانی میدانند.[۲۹] برخی دیگر اظهار داشتهاند که عرش و کرسی به ترتیب همان سیاره زحل و مشتری هستند.[۳۰]
تعبیر تمثیلی و نمادین از عرش
معتزله و دستهای از مفسران شیعه معتقدند حقیقتی به نام عرش در جهان خارج وجود ندارد و عرش الهی کنایه از امور دیگری است.[۳۱] اما درباره اینکه کنایه از چیست، آرای متعددی مطرح شده است: گروهی بر این باورند که کرسی کنایه از جهان مادی و عرش اشاره به عالم فراماده دارد.[۳۲] شیخ صدوق، عرش را به دانش بیپایان پروردگار تفسیر کرده است.[۳۳] برخی دیگر نیز آن را کنایه از فرمانروایی، حاکمیت و مالکیت الهی دانستهاند.[۳۴]
علامه طباطبایی بر این باور است که عرش، مرتبهای تکاملیافته از مراتب هستی، مرکز فرماندهی جهان و جایگاه صدور اوامر الهی است. از دیدگاه ایشان، نشستن خداوند بر عرش، کنایه از تدبیر جهان و احاطه علمی او بر همه امور میباشد.[۳۵]
منابع
- ↑ دهخدا، علیاکبر (۱۳۷۷). لغتنامه دهخدا. ج۱۰. تهران: مؤسسه لغتنامه دهخدا. صذیل واژه «عرش».
- ↑ جمعی از محققان (۱۳۹۴). آیات عرش و کرسی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی. ص۹۱.
- ↑ بیات مختاری، مهدی (۱۳۹۰). عرش خدا و تفاوت آن با کرسی. تهران: مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا. ص۵۳.
- ↑ بیات مختاری، مهدی (۱۳۹۰). عرش خدا و تفاوت آن با کرسی. تهران: مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا. ص۶۸.
- ↑ صدوق، محمد بن علی (۱۳۷۷). معانیالاخبار. تهران: دارالکتب الاسلامیه. ص۶۷.
- ↑ طباطبایی، سید محمدحسین (۱۴۱۷). المیزان فی تفسیر القرآن. ج۱۷. قم: انتشارات جامعه مدرسین. ص۲۹۸.
- ↑ دهخدا، علیاکبر (۱۳۷۷). لغتنامه دهخدا. ج۱۰. تهران: مؤسسه لغتنامه دهخدا. صذیل واژه «عرش».
- ↑ جمعی از محققان (۱۳۹۴). آیات عرش و کرسی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی. ص۹۱.
- ↑ القرآن الکریم. صسوره توبه، آیه ۱۲۹.
- ↑ القرآن الکریم. صسوره اعراف، آیه ۵۴؛ سوره طه، آیه ۵؛ سوره یونس، آیه ۳.
- ↑ القرآن الکریم. صسوره زمر، آیه ۵۷.
- ↑ القرآن الکریم. صسوره حاقه، آیه ۱۷.
- ↑ القرآن الکریم. صسوره هود، آیه ۷.
- ↑ طباطبایی، سید محمدحسین (۱۴۱۷). المیزان فی تفسیر القرآن. ج۸. قم: انتشارات جامعه مدرسین. ص۱۷۰.
- ↑ مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳). بحار الانوار. ج۲۷. بیروت: موسسه الوفاء. ص۱.
- ↑ مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳). بحار الانوار. ج۳۶. بیروت: موسسه الوفاء. ص۲۱۷.
- ↑ مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳). بحار الانوار. ج۳۶. بیروت: موسسه الوفاء. ص۲۱۷.
- ↑ بیات مختاری، مهدی (۱۳۹۰). عرش خدا و تفاوت آن با کرسی. تهران: مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا. ص۵۸.
- ↑ رستمی، محمدزمان (۱۳۹۳). سیری در اسرار فرشتگان با رویکردی قرآنی و عرفانی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی. ص۱۹۸.
- ↑ رستمی، محمدزمان (۱۳۹۳). سیری در اسرار فرشتگان با رویکردی قرآنی و عرفانی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی. ص۱۹۸.
- ↑ بیات مختاری، مهدی (۱۳۹۰). عرش خدا و تفاوت آن با کرسی. تهران: مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا. ص۵۹.
- ↑ جعفری، یعقوب (۱۳۹۱). معارف قرآنی دیدگاهها درباره عرش خدا. قم: مجله درسهایی از مکتب اسلام. ص۴۱.
- ↑ بیات مختاری، مهدی (۱۳۹۰). عرش خدا و تفاوت آن با کرسی. تهران: مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا. ص۷۱.
- ↑ بیات مختاری، مهدی (۱۳۹۰). عرش خدا و تفاوت آن با کرسی. تهران: مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا. ص۵۳.
- ↑ خرمشاهی، بهاءالدین (۱۳۷۷). عرش. تهران: دانشنامه قرآن و قرآنپژوهی. ص۱۴۴۶.
- ↑ احمدی، جمال (۱۳۸۶). اندیشه کلامی سنایی درباره عرش. کرمان: نشریه دانشکده باهنر کرمان. ص۷.
- ↑ بیات مختاری، مهدی (۱۳۹۰). عرش خدا و تفاوت آن با کرسی. تهران: مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا. ص۶۸.
- ↑ بیات مختاری، مهدی (۱۳۹۰). عرش خدا و تفاوت آن با کرسی. تهران: مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا. ص۶۹.
- ↑ بیات مختاری، مهدی (۱۳۹۰). عرش خدا و تفاوت آن با کرسی. تهران: مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا. ص۷۱.
- ↑ بیات مختاری، مهدی (۱۳۹۰). عرش خدا و تفاوت آن با کرسی. تهران: مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا. ص۶۹ و ۷۰.
- ↑ جمعی از محققان (۱۳۹۴). آیات عرش و کرسی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی. ص۹۲.
- ↑ مکارم شیرازی، ناصر (۱۳۶۹). تفسیر نمونه. ج۲۰. تهران: دارالکتب الاسلامیه. ص۳۸.
- ↑ صدوق، محمد بن علی (۱۳۷۷). معانیالاخبار. تهران: دارالکتب الاسلامیه. ص۶۷.
- ↑ معرفت، محمدهادی (۱۴۱۶). التمهید فی علوم القرآن. ج۳. قم: مؤسسه نشر اسلامی. ص۱۲۵.
- ↑ طباطبایی، سید محمدحسین (۱۴۱۷). المیزان فی تفسیر القرآن. ج۱۷. قم: انتشارات جامعه مدرسین. ص۲۹۸.
