۱۳۴
ویرایش
(صفحهای تازه حاوی «{{شروع متن}} {{سوال}} آقا محمدرضا قمشهای چه تأثیری در تاریخ حوزه علمیه داشته است؟{{پایان سوال}} {{پاسخ}} == منابع == {{پانویس|۲}} {{شاخه | شاخه اصلی =ادیان و مذاهب | شاخه فرعی۱ =شیعه امامیه | شاخه فرعی۲ =حوزه و روحانیت | شاخه فرعی۳ = }} {{تکمیل مقاله | شناس...» ایجاد کرد) |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
(۴۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
خط ۱: | خط ۱: | ||
{{شروع متن}} | {{شروع متن}} | ||
{{سوال}} | {{سوال}} | ||
آقا محمدرضا قمشهای | آقا محمدرضا قمشهای کیست؟{{پایان سوال}} | ||
{{پاسخ}} | {{پاسخ}} | ||
{{جعبه اطلاعات شخص | |||
| عنوان = آقا محمدرضا قمشهای | |||
| تصویر = آقا محمدرضا قمشهای.jpg | |||
| اندازه تصویر = | |||
| توضیح تصویر = تصویری منسوب به آقا محمدرضا قمشهای در جوانی | |||
| نام کامل = محمدرضا بن ابوالقاسم قمشهای | |||
| سرشناسی = آقا محمدرضا قمشهای، صهبا | |||
| تولد = ۱۲۴۱ق | |||
| وفات = اول صفر ۱۳۰۶ق | |||
| استادان = [[سید رضی لاریجانی مازندرانی]]، ملا محمدجعفر لاهیجی | |||
| شاگردان = میرزا ابراهیم ریاضی زنجانی، [[جهانگیرخان قشقایی]]، [[میرزا هاشم اشکوری]] | |||
| تالیفات = تعلیقات اسفار ملاصدرا، تعلیقات تمهید القواعد ابن تُرکه اصفهانی، تعلیقات الشواهد الربوبیة ملاصدرا، تعلیقات فصوص الحکم ابن عربی | |||
| تحصیلات = | |||
| مذهب = شیعه | |||
| زمینه فعالیت = فلسفه و عرفان | |||
| علت شهرت = از حکمای اربعه مکتب فلسفی تهران | |||
| خویشان سرشناس = | |||
| نحوه درگذشت = | |||
| محل دفن = سر قبر آقا (مقبره میرزا ابوالقاسم امامجمعه در محله مولوی تهران) | |||
| وبگاه = | |||
}} | |||
'''آقا محمدرضا قمشهای'''، مشهور به صهبا، دومین حکیم [[مکتب فلسفی تهران]] و یکی از سه فیلسوف بزرگ اسلامی قرن سیزدهم قمری قلمداد شده است. | |||
آقا محمدرضا قمشهای در مکتب فلسفی تهران به تدریس عرفان و متونی مانند فصوص الحكم و فتوحات مكیه ابنعربی و مصباح الانس معروف بود، هرچند [[حكمت متعالیه]] را نیز تدریس میكرد و به [[حكمت اشراق]] هم علاقه و تسلط داشت. جایگاه او در عرفان آنچنان بود كه برخی او را [[ابنعربی]] دوران جدید نامیدهاند. برخی معتقدند که ورود عرفان نظری به مکتب فلسفی تهران با قمشهای آغاز شده است. | |||
قمشهای دارای صفات پسندیده اخلاقی و عرفانی بود و در شعر از طبعی لطیف برخوردار بود. آقا محمدرضا قمشهای شاگردان بسیاری در حکمت و [[عرفان]] پرورش داد که آنان را موجب انتشار حکمت و عرفان در ایران دانستهاند. گفته شده که بسیاری از آثار آقا محمدرضا قمشهای، از جمله اكثر غزلیاتی كه به سبک عراقی سروده بود، از میان رفته است. چند رسالهای كه از او باقیمانده تقریباً همگی مضامین عرفانی دارند. | |||
== جایگاه == | |||
آقا محمدرضا قمشهای، مشهور به صهبا، دومین حکیم مکتب فلسفی تهران قلمداد شده است.<ref>نصر، سید حسین، «تهران- حوزه فلسفی و عرفانی تهران»، دانشنامه جهان اسلام، تهران، بنیاد دایرةالمعارف اسلامی، ۱۳۸۳ش، ج۸، ص۷۵۱.</ref> [[سید حسین نصر]]، فیلسوف سنتگرای ایرانی، او را مكمل [[آقاعلی مدرس طهرانی]] دانسته و این دو را در کنار [[حاج ملاهادی سبزواری]] بزرگترین فیلسوفان اسلامی قرن سیزدهم قمری بهشمار آورده است.<ref>نصر، «تهران- حوزه فلسفی و عرفانی تهران»، ص۷۵۱.</ref> | |||
آقا محمدرضا قمشهای در مکتب فلسفی تهران به تدریس عرفان و متونی مانند [[فصوص الحكم]]، فتوحات مكیه ابنعربی و مصباح الانس معروف بود، هرچند حكمت متعالیه را نیز تدریس میكرد و به حكمت اشراق هم علاقه و تسلط داشت. جایگاه او در عرفان آنچنان بود كه برخی او را ابنعربی دوران جدید نامیدهاند. گفته شده که او به [[عرفان عملی]] نیز توجه داشته است.<ref>نصر، «تهران- حوزه فلسفی و عرفانی تهران»، ص۷۵۱.</ref> قمشهای را شاعری با طبع لطیف دانستهاند. تخلص او در شاعری صهبا بوده است.<ref>صدوقیسها، منوچهر، تحریر ثانی تاریخ حکماء و عرفای متأخر، تهران، انتشارات حکمت، ۱۳۸۱ش، ص۲۶۶-۲۶۷.</ref> عمده اشعار او از میان رفته است، ولی برخی اشعار باقیمانده از او را نقل کردهاند.<ref>صدوقیسها، تحریر ثانی تاریخ حکماء و عرفای متأخر، ص۲۶۸-۲۸۵.</ref> | |||
[[سید جلالالدین آشتیانی]]، فیلسوف ایرانی، معتقد است که قمشهای در مکتب فلسفی تهران مشرب فلسفی خاص خود را، که تلفیقی از عرفان نظری ابنعربی و [[حکمت صدرایی]] بود، وارد کرد. از نظر او ورود عرفان نظری به مکتب فلسفی تهران با قمشهای آغاز شده است.<ref>قیصری، داود بن محمود، شرح فصوص الحکم، تحقیق سید جلالالدین آشتیانی، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۷۵ش، مقدمه مصحح، ص۱۱.</ref> | |||
== زندگی، تحصیل و تدریس == | |||
محمدرضا فرزند ابوالقاسم قمشهای در سال ۱۲۴۱ق در شهر قمشه بهدنیا آمد. پدر او شیخ ابوالقاسم از فضلای زمان خود بود. از ابتدای تحصیلات او اطلاعی در دست نیست. اما تحصیلات فلسفی و عرفانی او در [[مکتب فلسفی اصفهان]] انجام شد و از استادان او در اصفهان در منابع یاد شده است.<ref>صدوقیسها، تحریر ثانی تاریخ حکماء و عرفای متأخر، ص۲۶۱.</ref> قمشهای در اصفهان به تدریس فلسفه و [[عرفان نظری]] میپرداخت.<ref>شیرازی، طرائق الحقائق، ج۳، ص۵۰۸.</ref> | |||
در سال ۱۲۸۸ق، که اصفهان دچار قحطی شده بود، قمشهای اموال خود را فروخت و صرف طلاب فقیر کرد و بعد از آن به تهران مهاجرت کرد.<ref>شیرازی، محمدمعصوم، طرائق الحقائق، تحقیق محمدجعفر محجوب، تهران، کتابخانه سنایی، بیتا، ج۳، ص۵۰۸.</ref> برخی علت مهاجرت او به تهران را شکایت نمودن از صاحبان قدرت اصفهان دانستهاند. برخی نیز احتمال دادهاند که رونقیافتن مکتب فلسفی تهران و مهاجرت برخی فیلسوفان و عارفان بزرگ به آنجا دلیل اصلی مهاجرت قمشهای به تهران باشد.<ref>صدوقیسها، تحریر ثانی تاریخ حکماء و عرفای متأخر، ص۲۶۵.</ref> | |||
قمشهای پس از مهاجرت به تهران در مدرسه میرزا شفیع صدراعظم، در جلوخان مسجد شاه، به تدریس پرداخت.<ref>شیرازی، طرائق الحقائق، ج۳، ص۵۰۸.</ref> او در تهران تا پایان عمر به تدریس حکمت متعالیه، [[حکمت اشراق]] و عرفان نظری پرداخت.<ref>صدوقی سها، تاریخ حکماء و عرفای متأخر، ص۲۶۵؛ نصر، سید حسین، «تهران- حوزه فلسفی و عرفانی تهران»، دانشنامه جهان اسلام، تهران، بنیاد دایرةالمعارف اسلامی، ۱۳۸۳ش، ج۸، ص۷۵۱.</ref> قمشهای در روز یکشنبه اول صفر ۱۳۰۶ق در تهران درگذشت. درباره مدفن او اختلاف وجود دارد: برخی معتقدند که او در آرامگاه ابنبابویه به خاک سپرده شده است؛<ref>شیرازی، طرائق الحقائق، ج۳، ص۵۰۸-۵۰۹.</ref> اما، جلالالدین هُمایی نقل کرده که خود، قبر قمشهای را در سر قبر آقا (مقبره میرزا ابوالقاسم امامجمعه در محله مولوی تهران) دیده و زیارت کرده است.<ref>صدوقی سها، تاریخ حکماء و عرفای متأخر، ص۳۰۷-۳۰۸.</ref> | |||
== ويژگیهای اخلاقی == | |||
{{درگاه|حوزه و روحانیت}} | |||
آقا محمدرضا قمشهای را به تخلق به صفات پسندیده اخلاقی و عرفانی ستودهاند.<ref>صدوقی سها، تاریخ حکماء و عرفای متأخر، ص۲۶۶.</ref> همچنین، او را به بیادعایی درباره علم و عرفان و بیتوجه به امور دنیوی و ظواهر آن توصیف کردهاند؛ به طوری که او را بدون تظاهر علمایی وصف کردهاند. او را تیز هوش در مسائل علمی و سبکروح و حساس در مباحث اخلاقی توصیف کردهاند.<ref>صدوقی سها، تاریخ حکماء و عرفای متأخر، ص۲۸۵-۲۸۶.</ref> | |||
گفته شده که قمشهای با كسی رقابت و عناد نداشته است؛ نقل کردهاند که [[میرزا ابوالحسن جلوه]] (۱۲۳۸-۱۳۱۴ق)، یکی از حکمای اربعه تهران كه به تسلط بر [[فلسفه مشائی]] معروف بود، خواست با قمشهای در فلسفه معارضه كند. آقا محمدرضا قمشهای بهخوبی از عهده تدریس فلسفه مشاء بر آمد، ولی حکیم جلوه نتوانست فصوص الحكم و مفاتیح الغیب را تدریس كند. از این موضوع قمشهای هیچگونه استفاده شخصی نکرد و با حکیم جلوه معارضه نکرد.<ref>صدوقی سها، تاریخ حکماء و عرفای متأخر، ص۲۸۶-۲۸۷؛ نصر، «تهران- حوزه فلسفی و عرفانی تهران»، ص۷۵۰.</ref> | |||
== استادان == | |||
استادان آقا محمدرضا قمشهای عموماً از فیلسوفان و عرفای مکتب فلسفی اصفهان بودند؛ از جمله: | |||
* [[سید رضی لاریجانی مازندرانی]] (درگذشته ۱۲۷۰ق)، از بزرگان عرفان نظری<ref>مدرس طهرانی، آقاعلی بن عبدالله، مجموعه مصنفات حکیم مؤسس آقاعلی مدرس طهرانی، تحقیق محسن کدیور، تهران، انتشارات اطلاعات، ۱۳۷۸ش، مقدمه مصحح، ج۱، ص۲۴.</ref> که در اواخر عمر به تهران آمد و به تدریس عرفان نظری ابنعربی پرداخت.<ref>نصر، «تهران- حوزه فلسفی و عرفانی تهران»، ص۷۵۰.</ref> سید حسین نصر تربیت آقامحمدرضا قمشهای را بزرگترین خدمت سید رضی لاریجانی به حوزه فلسفی تهران بهشمار برده است.<ref>نصر، «تهران- حوزه فلسفی و عرفانی تهران»، ص۷۵۰.</ref> | |||
* ملا محمدجعفر بن محمدصادق لاهیجی (درگذشته بعد از ۱۲۵۵ق). | |||
* میرزا حسن بن آخوند ملاعلی نوری.<ref>صدوقیسها، تحریر ثانی تاریخ حکماء و عرفای متأخر، ص۲۶۱.</ref> | |||
== شاگردان == | |||
آقا محمدرضا قمشهای شاگردان بسیاری در حکمت و عرفان پرورش داد که آنان را موجب انتشار حکمت و عرفان در ایران دانستهاند.<ref>طارمی، عباس، شهر هزار حکیم، تهران، انتشارات روزنه، ۱۳۸۲ش، ص۱۰۱.</ref> در منابع، تا پنجاه شاگرد، که همه از بزرگان [[مکتب فلسفی تهران]] بودهاند، را برای او ثبت شده است؛<ref>صدوقی سها، تاریخ حکماء و عرفای متأخر، ص۲۸۹-۳۰۷.</ref> از جمله: | |||
{{ستون|۳}} | |||
* آقا میرزا ابراهیم بن ابوالفتح ریاضی زنجانی (درگذشته ۱۳۵۱ق) | |||
*شیخ الرئیس ابوالحسن میرزا حیرت قاجار (درگذشته ۱۳۳۶ق) | |||
*جلالالدین ابوالفضل عنقای طالقانی (۱۲۶۶-۱۳۳۳ق) | |||
*میرزا ابوالفضل طهرانی (۱۲۷۳ــ۱۳۱۷ق) | |||
*ابوالقاسم بن عبدالحمید تفرشی (درگذشته بعد از ۱۳۰۹ق) | |||
*آقا شیخ اسدالله یزدی (درگذشته ۱۳۳۸ق) | |||
*میرزا اسماعیل تفرشی (درگذشته ۱۳۲۲ق) | |||
*[[جهانگیرخان قشقایی]] (۱۲۴۳-۱۳۲۸ق) | |||
*میرزا حسن کرمانشاهی (درگذشته ۱۳۳۶ق) | |||
*میرزا عبدالله ریاضی رشتی (درگذشته ۱۳۰۶ق) | |||
*آخوند ملاعلی سمنانی (درگذشته ۱۳۳۵ق) | |||
*[[میرزا علیاکبر حکمی یزدی]] (درگذشته ۱۳۴۴ق) | |||
*آقا شیخ علی اکبر نهاوندی (۱۲۷۸-۱۳۶۹ق) | |||
*میرزا محمدباقر اصطهباناتی شیرازی (درگذشته ۱۳۲۶ق) | |||
*آقا میرزا محمود کهکی قمی (۱۲۷۰-۱۲۴۶ق) | |||
*[[میرزا هاشم اشکوری]] (درگذشته ۱۳۳۲ق)<ref>صدوقی سها، تاریخ حکماء و عرفای متأخر، ص۲۸۹-۳۰۷.</ref> | |||
{{پایان}} | |||
== آثار == | |||
[[سید حسین نصر]] معتقد است که بسیاری از آثار آقا محمدرضا قمشهای، از جمله اكثر غزلیاتی كه با تخلص صهبا به سبک عراقی سروده بود، از میان رفته است. چند رسالهای كه از او باقیمانده تقریباً همگی مضامین عرفانی دارند.<ref>نصر، «تهران- حوزه فلسفی و عرفانی تهران»، ص۷۵۰.</ref> | |||
{{ستون|۳}} | |||
* تعلیقات اسفار ملاصدرا | |||
* تعلیقات تمهید القواعد ابن تُرکه اصفهانی | |||
* تعلیقات الشواهد الربوبیة ملاصدرا | |||
*تعلیقات فصوص الحکم ابن عربی | |||
*تعلیقات مفتاح الغیب صدرالدین قونوی | |||
*رساله در تحقیق در معنای جوهر و عرض در لسان اهل الله | |||
*رسالة فی تحقیق الاسفار الاربعة | |||
*رسالة فی رد علی الاعتراض علی دلیل امتناع انتزاع مفهوم واحد من الحقائق المختلفة | |||
*رسالة فی الفرق بین الاسماء الصفات و الذات | |||
*رسالة فی الموضوع الخلافة | |||
*رسالة فی الموضوع العلم | |||
*رسالة فی وحدة الوجود بل الموجود | |||
*شرح حدیث زندیق | |||
*شرح قسمتی از دعای سحر | |||
*الولایة (ذیلی بر فص شیثی فصوص الحکم)<ref>صدوقیسها، تحریر ثانی تاریخ حکماء و عرفای متأخر، ص۲۸۷-۲۸۸.</ref> | |||
{{پایان}} | |||
== منابع == | == منابع == | ||
{{پانویس|۲}} | |||
{{شاخه | {{شاخه | ||
خط ۱۶: | خط ۱۱۲: | ||
{{تکمیل مقاله | {{تکمیل مقاله | ||
| شناسه = | | شناسه =شد | ||
| تیترها = | | تیترها =شد | ||
| ویرایش = | | ویرایش =شد | ||
| لینکدهی = | | لینکدهی =شد | ||
| ناوبری = | | ناوبری = | ||
| نمایه = | | نمایه = | ||
| تغییر مسیر = | | تغییر مسیر =شد | ||
| ارجاعات = | | ارجاعات = | ||
| بازبینی = | | بازبینی = شد | ||
| تکمیل = | | تکمیل = | ||
| اولویت = | | اولویت =ج | ||
| کیفیت = | | کیفیت =ب | ||
}} | }} | ||
{{پایان متن}} | {{پایان متن}} |
ویرایش