پرش به محتوا

تفسیر امام حسن عسکری(ع): تفاوت میان نسخه‌ها

ابرابزار
بدون خلاصۀ ویرایش
(ابرابزار)
خط ۵: خط ۵:
| توضیح_تصویر          =
| توضیح_تصویر          =
| نام‌های دیگر          =
| نام‌های دیگر          =
| نویسنده              =منسوب به [[امام حسن عسکری(ع)]]
| نویسنده              =منسوب به[[امام حسن عسکری(ع)]]
| تاریخ نگارش          =
| تاریخ نگارش          =
| موضوع                =[[تفسیر قرآن]] تا پایان آیه ۲۸۲ [[سوره بقره]]
| موضوع                =[[تفسیر قرآن]] تا پایان آیه ۲۸۲ [[سوره بقره]]
خط ۲۸: خط ۲۸:
| نوع رسانه            =
| نوع رسانه            =
| وبسایت ناشر          =
| وبسایت ناشر          =
| نام کتاب            = <!-- نام کتاب به زبان فارسی -->
| نام کتاب            = <!-- نام کتاب به زبان فارسی -->
| مترجم                = <!-- مترجم به فارسی -->
| مترجم                = <!-- مترجم به فارسی -->
| مشخصات نشر          = <!-- مشخصات نشر در زبان فارسی -->
| مشخصات نشر          = <!-- مشخصات نشر در زبان فارسی -->
خط ۳۵: خط ۳۵:
{{شروع متن}}
{{شروع متن}}
{{سوال}}
{{سوال}}
تفسير منسوب به امام حسن عسکري چند جلد بوده و الان چند جلد است؟ آيا ترجمه فارسي دارد؟
تفسیر منسوب به امام حسن عسکری چند جلد بوده و الان چند جلد است؟ آیا ترجمه فارسی دارد؟
{{پایان سوال}}
{{پایان سوال}}
{{پاسخ}}
{{پاسخ}}
تفسیر منسوب به [[امام حسن عسکری(ع)]]، از تفاسیر روایی است. متن این کتاب تا پایان آیه ۲۸۲ [[سوره بقره]] موجود است. در این تفسیر مجموعا ۳۷۹ حدیث ذکر شده است که بیشتر تأویل‌ها در مورد معجزات [[پیامبر(ص)]] و [[ائمه(ع)]] می‌باشد. جمع آوری این تفسیر توسط محمد بن قاسم استرآبادی دانسته شده است. در اعتبار این تفسیر در میان علمای امامیه اختلاف نظر وجود دارد. عده‌ای مانند [[شیخ صدوق]] روایات این کتاب را در کتاب‌های خود نقل کرده است و عده‌ای از فقها نیز برخی از احادیث فقهی این کتاب را قبول کرده‌اند. در مقابل عد‌ه‌ای مانند [[آیت الله خویی]] انتساب این تفسیر به امام حسن عسکری(ع) را باطل می‌دانند.
تفسیر منسوب به[[امام حسن عسکری(ع)]]، از تفاسیر روایی است. متن این کتاب تا پایان آیه ۲۸۲ [[سوره بقره]] موجود است. در این تفسیر مجموعاً ۳۷۹ حدیث ذکر شده است که بیشتر تأویل‌ها در مورد معجزات [[پیامبر(ص)]] و [[ائمه(ع)]] می‌باشد. جمع‌آوری این تفسیر توسط محمد بن قاسم استرآبادی دانسته شده است. در اعتبار این تفسیر در میان علمای امامیه اختلاف نظر وجود دارد. عده‌ای مانند [[شیخ صدوق]] روایات این کتاب را در کتاب‌های خود نقل کرده است و عده‌ای از فقها نیز برخی از احادیث فقهی این کتاب را قبول کرده‌اند. در مقابل عده‌ای مانند [[آیت الله خویی]] انتساب این تفسیر به امام حسن عسکری(ع) را باطل می‌دانند.


==محتوای کتاب==
== محتوای کتاب ==
[[تفسیر روایی]] منسوب به [[امام حسن عسکری(ع)]] تا پايان آيه ۲۸۲ [[سوره بقره]] موجود است. اين تفسير با بيان رواياتى راجع به فضائل قرآن، تأويل و آداب قرائت قرآن آغاز شده و با ذكر احاديثى مشتمل بر فضائل [[اهل بيت(ع)]]<ref>براى نمونه، حديث سد الابواب، ص۱۷</ref> و مثالب دشمنان اهل بيت ادامه يافته است. بحث هاى متعددى نيز درباره [[سيره نبوى]]، بخصوص راجع به مناسبات [[پيامبر(ص)]] و [[يهوديان]]، مطرح شده است.
[[تفسیر روایی]] منسوب به[[امام حسن عسکری(ع)]] تا پایان آیه ۲۸۲ [[سوره بقره]] موجود است. این تفسیر با بیان روایاتی راجع به فضائل قرآن، تأویل و آداب قرائت قرآن آغاز شده و با ذکر احادیثی مشتمل بر فضائل [[اهل بیت(ع)]]<ref>برای نمونه، حدیث سد الابواب، ص۱۷</ref> و مثالب دشمنان اهل بیت ادامه یافته است. بحث‌های متعددی نیز درباره [[سیره نبوی]]، بخصوص راجع به مناسبات [[پیامبر(ص)]] و [[یهودیان]]، مطرح شده است.


مجموعا، در اين تفسير ۳۷۹ حديث آمده است. بيشتر روايات طولانى و مفصّل است، به همين جهت، در برخى موارد ساختار روايى از بين رفته است. در برخى روايات نيز آشفتگى وجود دارد. در اين تفسير برخى آيات تأويل شده است و بيشتر تأويل‌ها درباره [[معجزات پيامبر(ص)]] و [[معجزات ائمه|ائمه]] است و به [[اسباب نزول]] آيات كمتر توجه شده است.
مجموعاً، در این تفسیر ۳۷۹ حدیث آمده است. بیشتر روایات طولانی و مفصّل است، به همین جهت، در برخی موارد ساختار روایی از بین رفته است. در برخی روایات نیز آشفتگی وجود دارد. در این تفسیر برخی آیات تأویل شده است و بیشتر تأویل‌ها درباره [[معجزات پیامبر(ص)]] و [[معجزات ائمه|ائمه]] است و به[[اسباب نزول]] آیات کمتر توجه شده است.


سلسله سند روايت كتاب نشان مى‌‏دهد كه نقل اين تفسير در ميان محدّثان و فقهاى قم در قرن چهارم و پنجم متداول بوده است.
سلسله سند روایت کتاب نشان می‌دهد که نقل این تفسیر در میان محدّثان و فقهای قم در قرن چهارم و پنجم متداول بوده است.


==نویسنده==
== نویسنده ==
مطالب تفسير را محمد بن قاسم استرآبادى، خطيب مشهور به مفسر جرجانى، كه شايد تدوين كننده تفسير نيز باشد، از دو راوى آن، يعنى ابو الحسن على بن محمد بن سيار و ابو يعقوب يوسف بن محمد بن زياد، نقل كرده است. در مقدمه این تفسير به نقل از دو راوی کتاب آمده است كه بعد از به قدرت رسيدن حسن بن زيد، آنان مجبور به مهاجرت به [[سامرا]] بعد از سال ۲۵۴ شدند. آن سال زمان آغاز امامت امام عسكرى عليه السلام بوده است<ref>( التفسير المنسوب الى الامام ابى محمد الحسن بن على العسكرى، ص۹- ۱۰, قس ابن جوزى، ج۱۲، ص۷۴, آقا بزرگ طهرانى، ج۴، ص۲۸۶- ۲۸۸).</ref> در ادامه نقل شده است كه متن كل تفسير را به مدت هفت سال نزد امام فراگرفته‏‌اند و بعد از شهادت امام به موطن خود بازگشته‌اند.
مطالب تفسیر را محمد بن قاسم استرآبادی، خطیب مشهور به مفسر جرجانی، که شاید تدوین کننده تفسیر نیز باشد، از دو راوی آن، یعنی ابو الحسن علی بن محمد بن سیار و ابو یعقوب یوسف بن محمد بن زیاد، نقل کرده است. در مقدمه این تفسیر به نقل از دو راوی کتاب آمده است که بعد از به قدرت رسیدن حسن بن زید، آنان مجبور به مهاجرت به[[سامرا]] بعد از سال ۲۵۴ شدند. آن سال زمان آغاز امامت امام عسکری علیه السلام بوده است<ref>(التفسیر المنسوب الی الامام ابی محمد الحسن بن علی العسکری، ص۹–۱۰, قس ابن جوزی، ج۱۲، ص۷۴, آقا بزرگ طهرانی، ج۴، ص۲۸۶–۲۸۸).</ref> در ادامه نقل شده است که متن کل تفسیر را به مدت هفت سال نزد امام فراگرفته‌اند و بعد از شهادت امام به موطن خود بازگشته‌اند.


==اعتبار کتاب نزد علمای شیعه==
== اعتبار کتاب نزد علمای شیعه ==
===اعتبار کتاب===
=== اعتبار کتاب ===
وثاقت و اعتبار این تفسیر با وجود قدمت آن، در بين علماى [[شیعه]] از گذشته مورد بحث بوده است. [[شيخ صدوق]] نخستين عالم امامى است كه از اين تفسير مطالب فراوانى در كتب خود نقل كرده است. ایشان در آغاز كتاب [[من لا يحضره الفقيه]] بيان داشته است كه روايات كتاب را از متون معتبر و مشهور گرفته است و از تفسیر امام حسن عسکری نیز روایاتی را نقل کرده است.
وثاقت و اعتبار این تفسیر با وجود قدمت آن، در بین علمای [[شیعه]] از گذشته مورد بحث بوده است. [[شیخ صدوق]] نخستین عالم امامی است که از این تفسیر مطالب فراوانی در کتب خود نقل کرده است. ایشان در آغاز کتاب [[من لا یحضره الفقیه]] بیان داشته است که روایات کتاب را از متون معتبر و مشهور گرفته است و از تفسیر امام حسن عسکری نیز روایاتی را نقل کرده است.


[[احمد بن على طبرسى]] در [[كتاب احتجاج]] ضمن معرفى منابع خود از تفسير امام حسن عسگرى ياد كرده است، اما به عدم اشتهار آن اشاره نموده و به اين دليل، سند روايت كتاب را به طور كامل آورده است. قطب راوندى نيز از اين تفسير، بدون اشاره به نام آن، مطلبى نقل كرده است. ابن شهر آشوب نيز از اين تفسير، با تصريح به نام آن ولى بدون ذكر سند، مطلبى آورده است.
[[احمد بن علی طبرسی]] در [[کتاب احتجاج]] ضمن معرفی منابع خود از تفسیر امام حسن عسگری یاد کرده است، اما به عدم اشتهار آن اشاره نموده و به این دلیل، سند روایت کتاب را به‌طور کامل آورده است. قطب راوندی نیز از این تفسیر، بدون اشاره به نام آن، مطلبی نقل کرده است. ابن شهر آشوب نیز از این تفسیر، با تصریح به نام آن ولی بدون ذکر سند، مطلبی آورده است.


[[محقق كركى]](متوفى ۹۴۰) و [[شهيد ثانى]](متوفى ۹۶۵) در اجازات خود، حديثى را از اين تفسير با ذكر طريق خود به آن آورده‏‌اند.  
[[محقق کرکی]] (متوفی ۹۴۰) و [[شهید ثانی]] (متوفی ۹۶۵) در اجازات خود، حدیثی را از این تفسیر با ذکر طریق خود به آن آورده‌اند.


مطالبى نیز در اين تفسير وجود دارد كه مورد پذیرش فقها قرار گرفته است. براى نمونه مى‌‏توان به حديث مشهور در بيان اوصاف فقهايى كه مى‏‌توان از آن‌ها تقليد كرد اشاره نمود<ref>التفسير المنسوب الى الامام ابى محمد الحسن بن على العسكرى، ص۳۰۰, نيز طباطبائى يزدى، ج۱، ص۹- ۱۰، باب التقليد، مسئله ۲۲ و شروح اين كتاب ذيل همان مسئله.</ref>
مطالبی نیز در این تفسیر وجود دارد که مورد پذیرش فقها قرار گرفته است. برای نمونه می‌توان به حدیث مشهور در بیان اوصاف فقهایی که می‌توان از آن‌ها تقلید کرد اشاره نمود<ref>التفسیر المنسوب الی الامام ابی محمد الحسن بن علی العسکری، ص۳۰۰, نیز طباطبائی یزدی، ج۱، ص۹–۱۰، باب التقلید، مسئله ۲۲ و شروح این کتاب ذیل همان مسئله.</ref>


===اقوال منتقدان===
=== اقوال منتقدان ===
نخستين منتقد وثاقت '''تفسير امام حسن عسگري(ع)'''، ابن غضائرى، بود كه در الضعفاء خود، محمد بن قاسم استرآبادى نویسنده اين تفسير را فردى ضعيف و كذّاب معرفى كرده است و دو فرد مذكور در سلسله سند را كه تفسير را، به نقل از پدرانشان، از امام حسن عسكرى(ع) روايت كرده‏‌اند مجهول خوانده است. ابن غضائرى تفسير را «موضوع» يعني جعلي دانسته و جاعل آن را سهل بن احمد بن عبد اللّه ديباجى( متوفى ۳۸۰) معرفى كرده است<ref>( علامه حلّى، ص۲۵۶- ۲۵۷, آقا بزرگ طهرانى، ج۴، ص۲۸۸، پانويس).</ref> در پاسخ به ابن غضائری، اینطور گفته‌اند که سهل بن احمد از شیعیانی بود که شیخ مفید بر جنازه وی نماز گزارده است و این موضوع اشاره بر جلالت ایشان دارد.
نخستین منتقد وثاقت '''تفسیر امام حسن عسگری(ع)'''، ابن غضائری، بود که در الضعفاء خود، محمد بن قاسم استرآبادی نویسنده این تفسیر را فردی ضعیف و کذّاب معرفی کرده است و دو فرد مذکور در سلسله سند را که تفسیر را، به نقل از پدرانشان، از امام حسن عسکری(ع) روایت کرده‌اند مجهول خوانده است. ابن غضائری تفسیر را «موضوع» یعنی جعلی دانسته و جاعل آن را سهل بن احمد بن عبد اللّه دیباجی (متوفی ۳۸۰) معرفی کرده است<ref>(علامه حلّی، ص۲۵۶–۲۵۷, آقا بزرگ طهرانی، ج۴، ص۲۸۸، پانویس).</ref> در پاسخ به ابن غضائری، اینطور گفته‌اند که سهل بن احمد از شیعیانی بود که شیخ مفید بر جنازه وی نماز گزارده است و این موضوع اشاره بر جلالت ایشان دارد.


عده‌ای تفسیر امام حسن عسکری(ع) را نوشته [[حسن بن خالد برقى]] می‌دانند که در این تفسیر ۱۲۰ جزء، به املاى امام حسن عسگرى(ع) نگاشته شده است<ref>( ابن شهر آشوب، معالم العلماء، ص۳۴)،</ref> [[اما شيخ طوسى]]، برقى را جزء كسانى دانسته است كه [[ائمه(ع)]] را درك نكرده‌اند. در فهرست نسخه‏‌هاى موجود در كتابخانه سيد عبد العزيز طباطبائى(متوفى بهمن ۱۳۷۴) در قم، سه نسخه با عنوان تفسير نگاشته حسن بن خالد برقى معرفى شده است، كه آن‌ها همين تفسير امام حسن عسگرى(ع) هستند و دليلى براى انتساب اين نسخه‏‌ها به برقى، وجود ندارد.
عده‌ای تفسیر امام حسن عسکری(ع) را نوشته [[حسن بن خالد برقی]] می‌دانند که در این تفسیر ۱۲۰ جزء، به املای امام حسن عسگری(ع) نگاشته شده است<ref>(ابن شهر آشوب، معالم العلماء، ص۳۴)،</ref> [[اما شیخ طوسی]]، برقی را جزء کسانی دانسته است که [[ائمه(ع)]] را درک نکرده‌اند. در فهرست نسخه‌های موجود در کتابخانه سید عبد العزیز طباطبائی (متوفی بهمن ۱۳۷۴) در قم، سه نسخه با عنوان تفسیر نگاشته حسن بن خالد برقی معرفی شده است، که آن‌ها همین تفسیر امام حسن عسگری(ع) هستند و دلیلی برای انتساب این نسخه‌ها به برقی، وجود ندارد.


در ميان فقهاى معاصر امامى، عده‌ای مانند آیت الله خویی، محمد جواد بلاغى و محمد تقی تستری، این تفسیر را مجعول دانسته و انتساب آن را به امام عسکری(ع) غلط می‌دانند.
در میان فقهای معاصر امامی، عده‌ای مانند آیت الله خویی، محمد جواد بلاغی و محمد تقی تستری، این تفسیر را مجعول دانسته و انتساب آن را به امام عسکری(ع) غلط می‌دانند.


{{پایان پاسخ}}
{{پایان پاسخ}}
{{مطالعه بیشتر}}
{{مطالعه بیشتر}}
==مطالعه بیشتر==
 
* رضا استادى، رساله اخرى حول التفسير المنسوب الى الامام العسكرى عليه السلام در الرسائل الاربعه عشره.
== مطالعه بیشتر ==
* خوئى, سعيد رضوى،« نگاهى به تفسير منسوب به امام حسن عسكرى عليه السلام».
* رضا استادی، رساله آخری حول التفسیر المنسوب الی الامام العسکری علیه السلام در الرسائل الاربعه عشره.
* فصلنامه پژوهشهاى قرآنى، ش ۵- ۶( بهار و تابستان ۱۳۷۵).
* خوئی، سعید رضوی، «نگاهی به تفسیر منسوب به امام حسن عسکری علیه السلام».
* فصلنامه پژوهشهای قرآنی، ش ۵–۶(بهار و تابستان ۱۳۷۵).
{{پایان مطالعه بیشتر}}
{{پایان مطالعه بیشتر}}


==منابع==
== منابع ==
<references />
{{پانویس}}
{{شاخه
{{شاخه
  | شاخه اصلی = علوم و معارف قرآن
  | شاخه اصلی = علوم و معارف قرآن
|شاخه فرعی۱ = فهم و تفسیر
|شاخه فرعی۱ = فهم و تفسیر
|شاخه فرعی۲ = سایر مباحث
|شاخه فرعی۲ = سایر مباحث
|شاخه فرعی۳ =  
|شاخه فرعی۳ =
}}
}}
{{تکمیل مقاله
{{تکمیل مقاله
خط ۸۸: خط ۸۹:
  | ویرایش = شد
  | ویرایش = شد
  | لینک‌دهی = شد
  | لینک‌دهی = شد
  | ناوبری =  
  | ناوبری =
  | نمایه =  
  | نمایه =
  | تغییر مسیر = شد
  | تغییر مسیر = شد
  | ارجاعات =  
  | ارجاعات =
  | بازبینی =  
  | بازبینی =
  | تکمیل =  
  | تکمیل =
  | اولویت = ج
  | اولویت = ج
  | کیفیت = ب
  | کیفیت = ب
}}
}}
{{پایان متن}}
{{پایان متن}}
automoderated
۱٬۲۷۴

ویرایش